فضا و نجوم

شکار امواج گرانشی با بزرگ‌ترین ردیاب فضایی

نوشته شده توسط متین میررمضانی

سازمان فضایی اروپا «ردیاب فضایی امواج گرانشی» را به عنوان پروژه‌ی فضایی بلند پروازانه‌ بعدی خود اعلام کرد. مراحل بررسی، طراحی و ساخت این ردیاب ۱۷ سال طول می‌کشد و پرتاب آن برای سال ۱۴۱۳ برنامه‌ریزی شده است.
این پروژه که آنتن فضایی تداخل‌سنجی لیرزی یا «ای.لیسا» نام دارد شامل سه فضاپیما است که در فاصله‌ حدود ۲٫۵ میلیون کیلومتری یکدیگر قرار خواهند گرفت. فاصله‌ زیاد ابزار‌های شناسایی امواج ای.لیسا امکان تشخیص امواج گرانشی را در فرکانس‌های بسیار پایین‌تر فراهم خواهد کرد.
آژانس فضایی اروپا در سال ۱۳۹۴ فضاپیمای «لیسا پت‌فایندر» را پرتاب کرد. ماموریت لیسا پت‌فایندر آزمایش ابزارها و فناوری‌های پروژه‌ی عظیم ای.لیسا بود. موفقیت ابزار‌های لیسا پت‌فایندر نمایانگر امکان استفاده از این فناوری در ابعاد بزرگتر بود.
برای اجرای ماموریت ای.لیسا ثبات فضاپیما اهمیت به سزایی دارد. دقت ابزار‌های لیسا پت‌فایندر حتی از پیش‌نیاز‌های ماموریت لیسا هم بیشتر بود و چراغ سبزی برای توسعه‌ برنامه‌ ای.لیسا به شمار می‌رود.
انتظار می‌رود سازمان فضایی آمریکا (ناسا) نیز در این ماموریت مشارکت داشته باشد و حدود ۲۰ درصد هزینه‌های این پروژه را از طریق ساخت ابزارها یا ارائه‌ی فناوری‌های مورد نیاز تامین کند. هزینه‌ی لیسا حدود ۱٫۱۷ میلیارد دلار تخمین شده است.
این ردیاب سومین پروژه‌ بزرگ برنامه‌ «دید کیهانی» سازمان فضایی اروپا است. یکی از دو پروژه پیشین این برنامه کاوشگر قمر‌های یخی مشتری است که «جویس» نام دارد و سال ۱۴۰۱ به فضا پرتاب می‌شود.
پروژه دیگر «دید کیهانی» تلسکوپ اشعه-ایکس آتنا است که برای پرتاب در سال ۱۴۰۷ برنامه‌ریزی شده است.
انتخاب لیسا به عنوان سومین پروژه‌ بزرگ«دید کیهانی» بسیار قابل پیش‌بینی بود. زمانی که آژانس فضایی اروپا مهر سال گذشته هنگام پذیرش طرح‌ها اعلام کرد موضوع طرح‌ها باید «جهان گرانشی» و مربوط به امواج گرانشی باشد.
همچنین تشخیص نخستین امواج گرانشی در بهمن ۱۳۹۴ که در نظریه نسبیت عام انیشتین پیش‌بینی شده بود به انتخاب این پروژه کمک به سزایی کرد.
در حال حاضر ابزار مشابهی به نام رصدگاه لیزری تداخل‌سنجی امواج گرانشی یا لایگو در ایالات متحده مشغول به کار است.
لایگو ابزاری است که قادر به تشخیص امواج گرانشی برای اولین بار شد. اما ابزارهای ای.لیسا که در فاصله‌ی ۲٫۵ میلیون کیلومتری خواهند بود در مقایسه با ابزارهای لایگو که در فاصله‌ چندین کیلومتری هم قرار دارند بسیار کاربردی‌تر خواهد بود.
امواج گرانشی نقش کلیدی در بررسی شناخت فیزیک کیهان دارند. از منابع این امواج می‌توان به برخورد سیاه‌چاله‌ها اشاره کرد. بررسی این امواج می‌تواند ما را از گذشته کیهان و دوره‌های ابتدایی پس از مهبانگ آگاه سازد.

درباره نویسنده

متین میررمضانی

دیدگاه شما چیست