فضا و نجوم

پنج سال از حضور شکارچی سیاهچاله‌ها در فضا می‌گذرد

نوشته شده توسط مینو خوشرنگ‌باف

حدود پنج سال پیش در تیرماه ۱۳۹۰ ماموریت تلسکوپ فضایی «نوستار» (NuSTAR) در فضا آغاز شد. این تلسکوپ را پرتابگر هوا به فضای پگاسوس به فضا پرتاب کرد. حدود پنج سال قبل در ۲۳ دی ماه ۱۳۹۰ از کوهجلین اتل در جمهوری جزایر مارشال انجام شد. نوستار اولین تلسکوپ با قابلیت تمرکز بر اشعه ماوراءبنفش پرانرژی است. این تلسکوپ تا امروز تصاویری دقیق بسیاری را از آسمان در این بازه انرژی تهیه کرده است.
نوستار حاصل همکاری مشترک مؤسسه فناوری کالیفرنیا آزمایشگاه جت پیشران ناسا (JPL) است. در شکل‌گیری ماموریت نوستار دانشگاه فنی دانمارک و سازمان فضایی ایتالیا (ASI) نیز مشارکت دارند.
فیونا هریسون پژوهشگر اصلی این ماموریت از مؤسسه فناوری کالیفرنیا به تازگی به مناسبت پنج سالگی این ماموریت، پنج عکس جذاب و هیجان‌انگیز از داده‌های نوستار را با ما به اشتراگ می‌گذارد؛ از خورشید تابان گرفته تا سیاه‌چاله‌های دور و مخفی.

NuSTAR 1

این تصویری مدل‌سازی‌شده از یک سیاه‌چاله ابرجرم براساس داده‌های نوستار است. هریسون درباره این عکس می‌گوید: «این تصویر در پی نتایج اولیه‌ای که به دست آورده‌ایم تهیه شده است و منطقه اطراف یک سیاه-چاله را نشان می‌دهد. جایی که ما برای نخستین‌بار چرخش سیاه‌چاله‌های ابرجرم را محاسبه کردیم. مدل‌های متعددی برای توضیح عامل تولید تابش اشعه ماوراءبنفش سیاه‌چاله‌ها ارائه شده است. اما قابلیت اشعه ماوراءبنفش پرانرژی نوستار ما را قادر می‌سازد مناسب‌ترین مدل ارائه شده را تشخیص دهیم. با توجه به این اطلاعات ما متوجه شدیم که سیاه‌چاله رصد شده درحال چرخش سریع است.»

NuSTAR 2

دومین  عکس انتخابی هریسون بقایایی از انفجار یک ستاره را نشان می‌دهد. او این عکس را این‌گونه توصیف می‌کند: «این عکس زیبا یکی از اهداف ساخت نوستار است. تهیه اولین نقشه تابش رادیواکتیو از بقایای انفجار یک ستاره. ما سال‌ها برای توسعه آشکارسازهای تخصصی تلاش کردیم تا توانایی تهیه این تصویر را به دست آوریم. با استفاده از این تصویر ما توانستیم سازوکاری را که باعث انفجار ستاره می‌شود تعیین کنیم.»
در تصویر اشعه ماوراءبنفش پرانرژی حاصل از مواد رادیواکتیو با رنگ آبی نشان داده شده و مواد غیررادیواکتیو قرمز، زرد و سبز هستند.

NuSTAR 3

هریسون سومین عکس را بزرگ‌ترین شگفتی نوستار می‌نامد و می‌گوید: «ما پالس‌های اشعه ماوراءبنفش از یک جسم در کهکشان دریافت کردیم که همه آن را سیاه چاله می‌پنداشتند. به این طریق مشخص شد که این جسم در واقع باقیمانده یک ستاره است که ما آن را با نام پالسار یا تپ‌اختر می‌شناسیم. آن زمان این درخشان‌ترین تپ‌اختر شناخته شده بود. کسی باور نمی‌کرد اما سیگنال‌های دریافتی بسیار بازر و قوی بودند.»
از آن زمان دو تپ‌اختر درخشان دیگر نیز توسط نوستار یافت شد. اشعه ماوراءبنفش پرانرژی حاصل از تپ-اختر با رنگ صورتی در مرکز تصویر مشخص است.
تپ‌اخترها ستاره‌های نوترونی چرخانی هستند که با سرعت بسیار زیادی دوران می‌کنند و پالس‌های مداومی از انرژی تابشی به همراه خطوط میدان مغناطیسی قوی را از خود منتشر می‌کنند.

NuSTAR 4

چهارمین تصویر به خورشید و زبانه‌های آن اختصاص دارد. هریسون درباره این تصویر این‌گونه توضیح داد: «با نوستار ما زبانه‌کشی ناحیه فعال خورشید را می‌بینیم، جایی که ذرات پرانرژی ایجاد می‌شوند. نوستار برای ماموریت اخترفیزیک ساخته شده نه مطالعه خورشید. در ابتدا مردم فکر می‌کردند ما دیوانه‌ایم که چنین رصدخانه حساسی برای خورشید به کار بردیم. اما حالا با مطالعه خورشید در اشعه ماوراءبنفش پرانرژی آن هم با چنین حساسیت بالا، ما مشارکت‌های مفیدی در شاخه فیزیک خورشید انجام می‌دهیم.»

NuSTAR 5

و در نهایت هریسون در مورد پنجمین عکس انتخابی گفت: «این عکس موفقیت بزرگ دیگری از نوستار را نشان می‌دهد. نوستار با هدف یافتن سیاه‌چاله‌هایی که توسط ابر گردوغبار اطرافشان پنهان شده‌اند طراحی شده است. نتیجه شگفت انگیز دیگر ماموریت نوستار این است که لایه‌ای نازک از گاز و غبار سیاه‌چاله فعال موجود در کهکشان NGC 1448  را از دیدی ما پنهان می‌کند.»

درباره نویسنده

مینو خوشرنگ‌باف

دیدگاه شما چیست