فلسفه و تاریخ علم

ترویج شبه علم و ارزیابی شتاب زده

ufo
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

انتشار برخی اخبار علمی به سرعت به برداشت ها و نگرش ها و تفسیرهای اشتباه دامن می زند. ارزیابی های شتاب زده خیلی وقت ها دردسر بزرگ روزنامه نگاران علمی است. کژفهمی های رایج یا به کار گیری تعابیر استعاری و نظایر آن ، مشکل بزرگی است که بر سر راه روزنامه نگاران علمی قرار دارد. چندی پیش خبری منتشر شده بود مبنی بر اینکه دانشمندان موفق شده‌اند برای اولین بار مایعی با جرم منفی تولید کنند. اما این خبر که با سرعت زیاد هم پخش می شد و به اشتباه به عنوان تولید جرم منفی و نقض قوانین نیوتن مطرح می شد یک مشکل بزرگ داشت! جابجا گرفتن مفهوم جرم از یک سو و جرم موثر از سوی دیگر. اینک خبری در شبکه های اجتماعی علمی دست به دست می شود مبنی بر اینکه یک فیزیکدان کانادایی اعلام کرده “ذهن انسان می تواند قوانین فیزیک را نقض کند” این خبر در نگاه اول یک متن علمی به نظر می رسد. منبع این خبر یک فیزیکدان کانادایی است و همچنین مستند به یک مقاله علمی. لوسین هاردی هم واقعا یک فیزیکدان کانادایی در دانشگاه واترلو کاناداست. مساله این نیست. نگاهی دقیق تر به متن نشان می دهد که این متن ، ظاهرا یک ترجمه آزاد و البته با اشتباهات فراوان از وبسایت های مروج شبه علم و خرافات است. حتی به احتمال زیاد از وبسایتی به اسم  mysteriousuniverse.org . چرا می گوییم ترجمه ای با اشتباهات فراوان، چون حتی در این وبسایت مروج شبه علم هم نوشته شده:

Lucien Hardy, a theoretical physicist at the Perimeter Institute in Canada, has proposed a study to measure the effect of the human mind on the laws of physics. In simple terms, he wants to prove that consciousness is not made up of matter.

لوسین هاردی فیزیکدان نظری  موسسه Perimeter کانادا مطالعه ای را برای اندازه گیری تاثیر ذهن انسان بر قوانین فیزیک پیشنهاد داده است. به بیان ساده او می خواهد اثبات کند که آگاهی از جنس ماده نیست. که این متن به اشتباه به شکل زیر ترجمه شده است:

لوسین هاردی، فیزیکدان نظری موسسه Perimeter کانادا با بررسی تاثیرات مغزی بر اساس قوانین فیزیک، غیر مادی بودن ذهن را ثابت کرد.

اصل مقاله لوسین هاردی که در این لینک قابل دریافت است اما چیز دیگری می گوید. این بخش از متن ترجمه فارسی که می گوید:

نتایج این تحقیق، دیدگاه علمی درباره «اراده آزاد» را تغییر خواهد داد. به این ترتیب پاسخ این سوال که آیا انسان قادر است قاشق را با ذهن خود خم کند؟ مثبت خواهد بود: «بله؛ قطعا انسان چنین توانایی ای دارد!»

ابدا در متن مقاله موجود نیست و درک خام و سطحی از یک پروپوزال برای انجام یک آزمایش است. به عبارت بهتر این جملات تنها ترجمه ای است از متن وبسایت شبه علمی mysteriousuniverse.org که می گوید :

Does this mean that you can now bend spoons with your mind? Yes. Yes it does.

این طرح در واقع می گوید اگر نتایج این طرح آزمایش، تاثیرات مغز در مسیر ذرات را نشان دهد آنگاه می توان نتیجه گرفت که آگاهی انسان می تواند بر قوانین  فیزیک اثر بگذارد. به عبارت دیگر تعابیری مانند اینکه “ذهن انسان می تواند قوانین فیزیک را نقض کند” یا “فیزیکدان کانادایی غیر مادی بودن ذهن را ثابت کرد.”  که در ترجمه فارسی به کار رفته، تعابیری گمراه کننده و نادرست است. وبسایتی که اخبار یوفو ها و هیولاها را منتشر می کند منبع خوبی برای انتشار اخبار علمی نیست و در ترجمه محتوا همواره باید در اعتبار منبع دقت نظر فراوان به خرج داد. خطر ترویج شبه علم در کمین همه ی ماست. حتی ممکن است مروج علم باشیم ولی ناخواسته به انتشار اخباری دامن بزنیم که آب به آسیاب شبه علم و خرافات بریزیم.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک ، منطق ریاضی و مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ علم (تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم)

۳ دیدگاه

  • تنها سایت های ایرانی که چک میکنم یکی علمنا و دیگری سایت علمی بیگ بنگ هست که البته چون کیفیت مقالات سایت بیگ بنگ با اینکه خوبه ولی موضوعات جالبی انتخاب نمیکنند باز کمتر بهش سر میزنم و بعد از خوندن چند خط اول میرم روی منبع مقاله کلیک میکنم ببینم اصل ماجرا چی هست.

دیدگاه شما چیست