فضا و نجوم

کشف سیاره‌ای که تبخیر می‌شود

PIA21472-16
نوشته شده توسط مریم فخیمی

ستاره‌شناسان سیاره فراخورشیدی جدیدی را کشف کرده‌اند که دمای سطحی آن بیش از ۴۳۰۰ درجه سانتی‌گراد است. دمای این سیاره حتی از دمای سطحی غول‌های سرخ نیز بیشتر است. سیاره فراخورشیدی کشف‌شده KELT-9B نام دارد و به دور ستاره‌ای جوان می‌گردد که دمای آن به ۱۰ هزار درجه سانتی‌گراد می‌رسد. فاصله این سیاره از زمین ۶۵۰ سال نوری است.
خبر کشف این جهان عجیب و مرموز، به تازگی در ۲۳۰مین نشست انجمن نجوم آمریکا در آستین تگزاس منتشر شد. دکتر اسکات گادی از استادان و پژوهشگران دانشگاه ایالتی اوهایو و همکارانش داستان این کشف جدید را در مجله نیچر منتشر کردند.
گادی می‌گوید این داغ‌ترین سیاره غول‌پیکر گازی است که تا به حال کشف شده و یکی از عجیب‌ترین سیاراتی است که تاکنون دیده‌ام. به گفته محققان جو این سیاره هیچ شباهتی به جو سیاراتی که تاکنون کشف شده ندارد. زیرا دمای بخش روز آن بسیار بالا است.
KELT-9B، حدود ۲/۸ برابر بزرگ‌تر از مشتری است. دانشمندان معتقدند این سیاره شعاع کوچکی دارد، اما تابش شدید ستاره مادر باعث شده است جو سیاره همانند بادکنکی بادشده و منبسط شود.
یک سوی این سیاره به علت قفل گرانشی همواره رو به ستاره مادرش است و طرف دیگر در تاریکی به سر می‌برد. نیمه روز این سیاره دائم توسط اشعه ماوراء بنفش بمباران می‌شود و مولکول‌هایی مانند آب، دی اکسیدکربن و متان امکان شکل‌گیری ندارند. بخش تاریک آن همچنان مرموز و ناشناخته است و شاید مولکول‌ها به طور موقت در آن شکل می‌گیرد.
پیش‌تر، عنوان داغ‌‌ترین سیاره جهان به WASP-33b  تعلق داشت که در فاصله ۳۸۰ سال نوری از زمین قرار دارد؛ این جرم کیهانی در صورت فلکی «آندرومدا» واقع شده و دمای سطحی آن به ۳۲۰۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

آینده تلخ سیاره
ستاره مادر سیاره KELT-9B تنها ۳۰۰ میلیون سال سن دارد و بسیار جوان است. این ستاره جوان دو برابر بزرگ‌تر و گرم‌تر از خورشید است.
با توجه به اینکه جو سیاره به طور مداوم تحت تاثیر سطوح بالایی از اشعه ماوراء بنفش است، مواد سیاره تبخیر می‌شود. درست شبیه دم یک دنباله‌دار این سیاره هم دم درخشانی دارد. حرارت زیاد ممکن است منجر به تبخیر کامل سیاره شود.
البته به شرطی که فرض کنیم ستاره بزرگ‌تر نخواهد شد! به گفته پژوهشگران این ستاره طی چند صد میلیون سال آینده به یک غول گازی تبدیل شده و سیاره مزبور را خواهد بلعید.
دانشمندان سیاره KELT-9B را در ژوئن ۲۰۱۶ به کمک تلسکوپ KELT شمالی در رصدخانه واینر آریزونا کشف کردند. آن‌ها متوجه کاهش جزئی روشنایی ستاره (تنها حدود نیم درصد) شدند. این اتفاق نشان می‌داد که یک سیاره در حال گذر از مقابل ستاره است.

image_4924f-KELT-9b
سیاره KELT-9B هر دو روز یکبار به دور سیاره مادرش می‌گردد. در این تصویر نمایی گرافیکی از داغ‌ترین سیاره فراخورشیدی را می‌بینید.

کاهش روشنایی این ستاره هر یک و نیم روز یک بار به معنی این بود که سیاره مدار کامل به دور ستاره‌اش را در این مدت می‌پیماید. مشاهدات بعدی تایید کرد این جرم، یک سیاره مشتری‌گون و بسیار داغ است.
ستاره‌شناسان دانشگاه ایالتی اوهایو و دانشگاه وندربیلت از تلسکوپ‌های KELT در نیم‌کره شمالی و نیمکره جنوبی برای کشف سیارات فراخورشیدی استفاده می‌کنند.
اخترشناسان امیدوارند با تلسکوپ‌های دیگر از جمله اسپیتزر ناسا، تلسکوپ فضایی هابل و در نهایت تلسکوپ فضایی جیمزوب که قرار است در سال ۲۰۱۸ پرتاب شود، اطلاعات دقیق‌تری از این سیاره و زمان نابودی‌اش به دست آوردند. رصد با تلسکوپ هابل کمک خواهد کرد تا بفهمیم آیا این سیاره واقعا دارای دمی مشابه دنباله‌دارهاست؟

رصدخانه‌های دوقلو KELT
KELT سرواژه تلسکوپ بسیار کوچک کیلودگری، رصدخانه‌ای متشکل از دو تلسکوپ روباتیک است که از آن‌ برای بررسی گذر سیارات فراخورشیدی از مقابل ستاره‌ها استفاده می‌شود. یکی از تلسکوپ‌ها در آریزونای آمریکاایالات متحده، و دیگری در آفریقای جنوبی است.
رصدخانه KELT به دلیل هزینه کم و توانایی رصد محدوده وسیعی از آسمان منحصر به فرد است. این رصدخانه به طور همزمان می‌تواند ده‌ها هزار ستاره با قدر ۸ تا ۱۱ را رصد کرده و کمترین تغییر در درخشش آن‌ها را تشخیص دهد.
برخلاف بسیاری از پروژه‌های چند میلیون دلاری، راه‌اندازی این رصدخانه کمتر از ۷۵هزار دلار هزینه داشت.

درباره نویسنده

مریم فخیمی

دیدگاه شما چیست