فلسفه و تاریخ علم

آیا ما درون یک ماتریکس هستیم؟

An illustration picture shows a projection of binary code on a man holding a laptop computer, in an office in Warsaw June 24, 2013. REUTERS/Kacper Pempel (POLAND - Tags: BUSINESS TELECOMS)
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

من می دانم که این استیک این جا وجود ندارد. می دانم که وقتی آن را در دهانم می گذارم، پالس های الکتریکی به مغز من ( که در جهان واقعی است) القا می کند که دارم یک استیک خوشمزه  و آبدار می خورم، اما می خواهم آن را باور کنم.

“سایفر cypher – از دیالوگ فیلم ماتریکس ”

پیشرفت پروژه هوش مصنوعی در دهه های اخیر پرسش های فلسفی فراوانی در ذهن بشر ایجاد کرده است. ذهن کنجکاو انسان در جستجوی پاسخ پرسش هایی برآمده که شاید پیش از این حتی امکان طرح شدن نیز نداشت. انسان از خود می پرسد از کجا معلوم که ما در یک شبیه سازی بزرگ کامپیوتری نباشیم؟ چه تضمینی هست که ما ماشین های هوشمند دارای توهّم خودآگاهی نباشیم؟ از کجا معلوم که کیفیت ها و کمیت های فیزیکی دنیای پیرامون ما چیزی شبیه به فیلم ماتریکس، صرفا کدهای برنامه نویسی نباشند؟ برخی مثل ایلان ماسک Elon Musk حتی این احتمال را طرح می کنند که زندگی ما در بازی های ویدیویی یک تمدن دیگر در جریان است. طبق این دیدگاه، ما، من و شما، حتی خود ایلان ماسک و همه چیز در جهانی که هر روزه تجربه می کنیم می تواند یک بازی ویدیویی باشد که تمدن های دیگر از روی ما ساخته اند. از این منظر، ما نه تنها در بازی های ویدیویی یک تمدن دیگر نقش داریم، بلکه اساسا واقعی نیستیم و در یک فضای شبیه سازی شده قرار گرفته ایم. برخی دیگر مانند لیزا راندل Lisa Randall فیزیکدان اما نظر دیگری دارند و با صورت بندی استدلال های خود، احتمال زندگی ما در یک بازی ویدیویی که توسط آیندگان اداره می‌شود را نمی پذیرند.

pDrM2HN

در این بین مکس تگمارک Max Tegmark فیزیکدان دانشگاه M I T و نویسنده کتاب جهان ریاضیاتی ما (Our Mathematical Universe) بر خلاف بسیاری از فیزیکدانان که معتقدند ریاضیات، ابزاری برای توصیف جهان فیزیک است می گوید این دنیای فیزیکی است که از واقعیت ریاضی تشکیل شده است. تگمارک می گوید شخصیت یک بازی کامپیوتری اگر به وجود خود آگاهی داشته باشد نخستین کاری که می کند احتمالا این است که دنیایی را که به آن تعلق دارد بیشتر و بیشتر کشف کند. از دید موجودات داخل یک بازی کامپیوتری همه چیز موجود در جهان از اجسام جامد و اشیاء فیزیکی ساخته شده است. به گفته ی تگمارک اگر این شخصیت داخل بازی کامپیوتری یک فیزیکدان باشد (مثل خود او) پیش از هر چیز سعی می کند معادلات حرکت اشیاء فیزیکی دنیای خود را مدلسازی کند. او در این بین متوجه می شود که کیفیت ها و کمیت های فیزیکی دنیای درون بازی (که او در آن زندگی می کند)  را می توان به شکل ریاضی بیان  کرد. به عبارت دقیق تر می فهمد که همه کیفیت های فیزیکی مثل جرم و شتاب و سرعت و گرانش و … به نوعی خاصیت های ریاضی هستند که برنامه نویس نرم افزار در محیط این بازی تعریف کرده است. تمام قوانین فیزیک در این جهان  بازی کامپیوتری فقط و فقط قواعد ریاضی هستند که برنامه نویس آنها را ایجاد کرده است. اینکه یک جسم با چه سرعتی به زمین  سقوط کند یا مثلا شتاب بگیرد. تمام اشیاء داخل بازی مثلا غول های مرحله یا ابر یا پل یا دریا در نهایت معادلات و اعداد و ارقامی بوده اند که برنامه نویس برای سیستم تعریف  کرده است. هیچ کدام از این اشیاء فیزیکی در دنیای بازی کامپیوتری واقعی نیستند. تگمارک معتقد است این دقیقا همان چیزی که ما در جهان خودمان تجربه می کنیم. در دنیای ما یک فیزیکدان شروع می کند به اکتشاف دنیا و وقایع آن. فیزیکدان از خود می پرسد چرا سیب از درخت می افتد. چرا وقتی بادکنک می ترکد صدا تولید می شود یا چرا فنجان چایی روی میز با گذشت زمان سرد می شود.

Our_Mathematical_Universe_bookcover

جلد کتاب جهان ریاضیاتی ما اثر مکس تگمارک

اگر آدمک داخل بازی یک فیزیکدان باشد در تحلیل قوانین حاکم بر جهان خود به یک سری معادلات و کدهای ریاضی بر خواهد خورد. از دید این فیزیکدان، اساسا واقعیت های فیزیکی دنیای ما چیزی جز معادلات و اعداد ریاضی نیستند. سراسر کیهان ما ماهیت ریاضی دارد اما این ساختار بی نهایت عظیم را چطور ممکن است بتوان صرفا با اعداد فهمید؟ تگمارک برای این پرسش هم جواب دارد و می گوید با وجود عظمت کیهان اما ساختار ریاضی جهان در پایه های خود چندان پیچیده نیست. از قضا همه چیز در ۳۲ عدد خلاصه می شود. تعدادی ثابت فیزیکی، مثلا جرم ذرات بنیادی و همچنین یک تعداد معادله ریاضی به انضمام قوانین پایه ای فیزیک که البته خودشان هم ماهیت ریاضیاتی دارند. با این وجود هنوز چیزهای بسیاری هست که درباره ساختار جهان نمی دانیم اما  لااقل می دانیم که تمام چیزهایی که قرار است در آینده کشف کنیم هم بالاخره ماهیت ریاضیاتی خواهند داشت. آیا با این تفاسیر می توانیم نتیجه بگیریم که جهان ما صرفا یک کد برنامه نویسی شده عظیم است؟ هنوز هیچکس پاسخ این پرسش را نمی داند.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک ، منطق ریاضی و مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ علم (تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم)

دیدگاه شما چیست