طبیعت و محیط زیست کاشی

کابوس تب خونریزی‌دهنده کریمه کنگو

نوشته شده توسط فرناز حیدری

ویروس تب خونریزی‌دهنده موسوم به کریمه کنگو که احتمال مرگ ناشی از آن بالای ۴۰ درصد تخمین زده شده، این روزها به کابوسی خاموش در ایران بدل شده است. خبرها حاکی از آن است که در استان اصفهان مواردی از ابتلا و حتی مرگ بر اثر این بیماری گزارش شده و احتمال شیوع این بیماری نیز نامحتمل نیست. اما تب کریمه کنگو چیست؟
این ویروس اساساً از کنه‌ها و دام‌های آلوده به انسان منتقل می‌شود و البته احتمال سرایت از انسان به انسان دیگر هم هست که پیش‌ شرط چنین انتقالی تماس نزدیک با خون، ترشحات، بافت‌ها یا سایر مایعات بدن فرد بیمار می‌باشد. انتقال این ویروس از طریق کنه نیز مستلزم قرار گرفتن کنه روی بدن به مدت زمان ۴۸ ساعت می‌باشد بنابراین در صورت گزش کنه بهتر است که بجای نگرانی هرچه سریع‌تر با پزشک مشورت شود. در ادامه شما را با جزئیات بیش‌تری از این بیماری و روش‌های پیشگیری آن آشنا خواهیم کرد.

نکات آموزشی کلیدی
سازمان بهداشت جهانی (WHO) بیماری موسوم به تب حاد خونریزی‌دهنده کریمه کنگو را در آفریقا، بالکان، خاورمیانه و آسیا بومی توصیف کرده است. در حال حاضر واکسنی برای این بیماری موجود نیست؛ نه برای دام و نه البته برای انسان‌ها. این ویروس که از طریق نیش کنه‌های خانواده موسوم به Bunyaviridae منتقل می‌شود، می‌تواند طیف وسیعی از حیوانات وحشی و اهلی را بعنوان میزبان انتخاب کند. بسیاری از احشام اعم از بز و گوسفند می‌توانند نقش میزبان را داشته باشند البته در مقابل پرندگان بسیاری هستند که نسبت به این بیماری مقاوم هستند اما از میان آن‌ها نیز شترمرغ‌ها به طور اخص حساسیت و آسیب‌پذیری بیش‌تری دارند. بعضاً دیده شده که این بیماری در نواحی که بصورت بومی شناخته شده، در حیوانات علائم ظاهری آشکار نداشته اما منجر به شیوع گسترده در میان انسان‌ها شده که از آن جمله می‌توان به موارد ابتلای گسترده در آفریقای جنوبی اشاره کرد.
اتفاقی که در این بیماری می‌افتد به این صورت است که حیوانات توسط نیش کنه‌های حاوی این ویروس آلوده می‌شوند و ویروس هم می‌تواند به مدت تقریباً یک هفته پس از آلودگی در جریان خون آن‌ها باقی بماند و این دقیقاً همان اتفاقی است که اجازه می‌دهد تا چرخه موسوم به کنه-حیوان-کنه به راه بیفتد و به محض گزش کنه دیگر، چرخش ادامه پیدا می‌کند. شمار وسیعی از کنه‌ها قابلیت آلوده شدن به این ویروس را دارند اما در مجموع کنه‌های جنس Hyalomma جزو عاملین اصلی این بیماری شناخته شده‌اند.

تب کنگو

انسان‌ها دقیقاً چطور آلوده می‌شوند؟
ویروس موسوم به تب خونریزی‌دهنده کریمه کنگو (CCHF) هم از طریق نیش کنه و هم از طریق تماس با خون حیوان آلوده یا بافت‌های آن در حین یا بلافاصله بعد از سلاخی به انسان منتقل می‌شود. احتمال ابتلا به این بیماری بیش‌تر در افرادی است که به نوعی با صنعت دامپروری در ارتباط هستند که از بین آن‌ها می‌توان به دامپروران و حتی دامپزشکان اشاره کرد. چنانچه پیش‌تر هم گفته شد، احتمال ابتلا از یک انسان به انسان دیگر هم هست، منتهی این انتقال در اثر تماس نزدیک با خون، ترشحات، بافت‌ها و یا سایر مایعات فرد آلوده صورت می‌گیرد. در مواردی هم احتمال شیوع آن از طریق بیمارستان‌ها وجود دارد که این امر بواسطه‌ی عدم استریلیزاسیون مناسب تجهیزات و لوازم پزشکی اتفاق می‌افتد بعنوان مثال استفاده مجدد از سوزن‌ها یا لوازمی که به نوعی با این ویروس آلوده شده‌اند، می‌تواند مشکل‌ساز شود.

علائم و نشانه‌ها
طول دوره کمون یا نهفتگی این بیماری به طور مشخص بستگی به نحوه انتقال ویروس دارد. اگر عفونت در اثر نیش کنه به فرد منتقل شود، دوره کمون آن معمولاً ۱ الی ۳ روز است و در بعضی موارد نیز حداکثر ۹ روز گزارش شده. اما اگر عفونت در اثر تماس نزدیک با خون یا بافت آلوده باشد، معمولاً ۵ تا ۶ روز طول می‌کشد که خود را نشان دهد و حداکثر زمان آنهم می‌تواند ۱۳ روز باشد.
شروع علائم و نشانه‌ها نیز ناگهانی است. تب، دردهای عضلانی، گیجی، گردن‌درد، سفتی بدن، کمردرد، سردرد، درد چشم‌ها و حساسیت به نور زیاد از جمله علائم اولیه این بیماری هستند. حالت تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکم و گلو درد نیز در مراحل اول بیماری ایجاد می‌شوند و دیری نمی‌گذرد که فرد کم‌کم احساس آشفتگی و گیجی می‌کند. بعد از تقریباً ۲ یا ۴ روز هم که از آغاز بیماری گذشت؛ آن حالت اضطراب و آشفتگی جای خود را به خواب‌آلودگی، افسردگی و بی‌حالی و سستی می‌دهد. از طرف دیگر دردهای ناحیه پایین شکم به دلیل بزرگ شدن کبد می‌تواند به بخش‌های فوقانی‌تر برسد.
افزایش سرعت عملکرد قلب، بزرگ شدن غدد لنفاوی، اگزما و خونریزی پوستی، ایجاد زخم در ناحیه زبان و گلو و پوست از جمله سایر علائم هستند. معمولاً شواهدی از بیماری هپاتیت هم رویت می‌شود که دلیل آن درگیر شدن کبد است، از طرف دیگر بیمارانی که وضع‌شان حادتر است، ممکن است که سلامت کلیه خود را بسرعت از دست بدهند و در نهایت هم وخامت حال بیمار به اندازه‌ای برسد که کبد یا شش‌ها کلاً از کار بایستند.
احتمال مرگ در این بیماری به طور متوسط حدود ۳۰ درصد است و در اکثر موارد هم در هفته دوم بیماری اتفاق خواهد افتاد. بیمارانی که وضعیت آن‌ها بهبود پیدا کند، اغلب نشانه‌های بهبودی را در روز ۹ یا ۱۰ که از آغاز بیماری گذشته، مشاهده خواهند کرد.

تشخیص و درمان
این بیماری از طریق یکسری آزمایش‌ها قابل تشخیص است. بیمارانی که وضعیت آن‌ها حاد و وخیم است یا آن‌هایی که در مراحل اول این بیماری هستند، اغلب باید تست‌های تشخیص ویروس یا RNA بدهند که از طریق نمونه خون یا بافت انجام می‌شود. رعایت حداکثر موارد ایمنی در مورد این بیماران لازم است. برای درمان این بیماری هم اغلب یکسری مراقب‌های بالینی عمومی لازم است که توسط پزشکان صورت می‌گیرد و هدف نیز درمان نشانه‌هاست. داروی ضدویروسی ریباویرین Ribavirin معمولاً برای درمان این بیماری بکار می‌رود اما واقعیت امر این است که کنترل این بیماری اغلب سخت است و نمی‌توان عفونت را چه در کنه‌ها و چه حتی در احشام به موقع تشخیص داد. علاوه بر این‌، تعداد و گستردگی کنه‌ها بشدت زیاد است بنابراین شاید تنها راه ممکن و عملی همان استفاده از سموم شیمیایی برای جلوگیری از انتقال ویروس از طریق احشام باشد.
چنانچه گفته شد، هیچ‌گونه واکسنی برای این بیماری تاکنون به بازار عرضه نشده. البته یکسری واکسن‌ها در شرق اروپا آنهم در مقیاس کوچک استفاده شد، اما واقعیت امر این است که واکسن موثر و مثبتی توسط سازمان بهداشت جهانی مورد تایید قرار نگرفته است. بنابراین در غیاب واکسن تنها کاری که می‌توان کرد، این است که میزان آگاهی افراد را بالا برد و آن‌ها را از فاکتورهای خطرساز دور نگه داشت.

کاهش احتمال خطر ابتلا از طریق کنه به انسان
پوشیدن لباس‌های مناسب یکی از روش‌هایی است که به افراد در معرض این بیماری توصیه می‌شود. علاوه بر این بهتر است که رنگ لباس هم روشن باشد تا اگر کنه‌ای هست به سرعت تشخیص داده شود. برخی سموم شیمیایی هست که افرادی که در معرض این بیماری هستند، باید بر روی لباس‌هایشان استفاده کنند. استفاده از مواد ضدعفونی کننده هم می‌تواند چه برای پوست چه برای لباس‌ها موثر باشد. کسانی که به هر شکل در معرض این بیماری و گزش کنه هستند، باید به طور مداوم پوست و لباس خود را چک کنند و در صورت مشاهده کنه آن را به شکلی ایمن از خود دور سازند. استفاده از مواد دورکننده کنه و حشرات چه برای اصطبل‌ها و چه برای حیوانات از جمله ضروریات است. از مکان‌های آلوده که احتمال حضور کنه‌ها در آن‌ها زیاد است، حتماً اجتناب کنید.

کاهش احتمال خطر ابتلا از طریق حیوان به انسان
در هنگام حمل حیوانات یا بافت‌های آن‌ها حتماً لباس مناسب و دستکش داشته باشید. مهم نیست که شغل شما قصابی است یا در منزل هستید، نکات ایمنی و پوشیدن دستکش را در زمان کار با بافت‌های خونی و گوشت فراموش نکنید. بهتر است که حیوانات دو هفته قبل از سلاخی، توسط آفت‌کش‌ها ضدعفونی شوند و قبل از اینکه به سلاخ‌خانه برده شوند، چند روزی در قرنطینه باشند.

کاهش احتمال خطر ابتلا از طریق انسان به انسان
از تماس نزدیک فیزیکی با بیماران آلوده به این ویروس اجتناب کنید. زمانی که مشغول پرستاری از این بیماران هستید، حتماً دستکش و لباس مناسب بر تن داشته باشید. حتماً دست‌ها را بعد از ملاقات با افراد آلوده به این ویروس بشویید.

درباره نویسنده

فرناز حیدری

فرناز حیدری کارشناس ارشد مهندسی محیط زیست است. او درباره‌ تازه ترین روش‌های مطالعه بر روی گونه‌های مختلف جانوری و گیاهی، فناوری‌های نوین زیست‌محیطی و راهکارهای علمی مبارزه با تهدیدات زیست‌محیطی می‌نویسد.

۴ دیدگاه

دیدگاه شما چیست