فلسفه و تاریخ علم

زبان فلاسفه یونان باستان در گذر تاریخ

۷۲۴۱۹_۱_org_image_599a8593220bcaa4a3f98aad5b87f18e
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

بسیاری از ما احتمالا با برخی از حروف الفبای یونانی باستان آشنایی داریم. لااقل از درس های فیزیک یا زیست شناسی. در دوره رنسانس و پیشرفت‌های علمی آن روزگار برای نام‌گذاری علمی به ویژه در حیطه زیست‌شناسی از زبان یونانی باستان استفاده شد و این اثر هنوز هم در بسیاری از شاخه های علوم پایه برجاست. این زبان در حدود سالهای ۸۰۰ پیش از میلاد تا حدود ۶۰۰ پس از میلاد در سرزمین یونان رایج بوده است. یونانیان باستان به زبان یونانی ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα حرف می زدند. ادبیات و فلسفه داشتند و سخنوری و فن بیان. ریاضیات داشتند و هندسه و حقوق مدنی و مدرسه و آکادمی. البته که زبان یونانی آنها ، زبان یونانی سقراط و افلاطون و ارسطو و انکسیماندر و تالس، مانند زبان یونانی امروز نبود.
زبان یونانی از آنجایی اهمیت پیدا می کند که از یک سو در کنار زبان لاتین در غرب اروپا (به خصوص در قرن ۱۹) به نوعی زبان تحصیل و علم بوده و از دیگر سو به خصوص در فلسفه و علوم طبیعی و تاریخ  و موسیقی و نمایشنامه نویسی نمود پیدا کرده است. این زبان همچنین از دید مذهبی برای مسیحیت و نهاد کلیسا هم مهم بوده زیرا که زبان عهد جدید نیز به شمار می رفته است. زبان یونان باستان در طول تاریخ ،بسیاری از زبان های اروپایی امروزی را نیز تحت تاثیر خود قرار داده است. مثلا بسیاری از کلمات زبان های اروپایی امروزی هستند که ریشه یونانی دارند.

ما با بیشتر حروف الفبای یونانی آشنا هستیم
الفبای یونانی باستان که امروزه می شناسیم یادگار عصر طلایی آتن در یونان باستان است. زبانی که می توان در آن اندیشه بزرگترین دانشمندان و فیلسوفان و ادبای دوران تمدن باستانی را پیدا کرد. هراکلیت و ارشمیدس و بسیاری دیگر مانند ارشمیدس. اغلب ما از دروس مدرسه به خاطر داریم که ارشمیدس Άρχιμήδης پس از کشف قانون اجسام شناور از حمام بیرون دوید و فریاد زد اورکا اورکا Eureka ! یعنی یافتم! یافتم! اغلب ما آلفا و بتا و گاما را می شناسیم و یا با عدد پی π  یا علامت Ψ سای آشناییم.

زبان یونانی در کشاکش تاریخ
در زمان کنستانتین، رومی ها پس از چند شکست سخت در جنگ با ایران برای اداره و تدبیر جنگ‌های ایران و روم، پایتخت امپراتوری را از رم به بیزانتیوم منتقل کردند. این شهر بعدها به نام کنستانتین،  یا همان کنستانتینوپول(قسطنطنیه) نامیده شد. پس از مدتی در سال ۳۹۵ میلادی، تئودئوس اول امپراتور روم، امپراتوری را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم کرد. دو پاره شدن امپراتوری روم یک پیامد مهم داشت. این تقسیم بندی موجب دو نیمه شدن فرهنگ اروپایی و مسیحیت اروپایی شد. به عبارت دقیق تر ،  دولت روم شرقی نماینده فرهنگ یونانی و کلیسای ارتدکس شد و خط یونانی و سیریلیک خط رسمی دولت گردید. پس از انقلاب یونان در سال ۱۸۲۱ و با پایه گذاری دولت در ۱۸۳۰ یونانی جدید نیز پایه ریزی شد. آخرین تغییرات زبان یونانی باز می گردد به سال ۱۹۸۲ که طی آن سیستم یکپارچه لهجه ها و تلفظ ها به شکل قابل توجهی ساده تر شد. زبان یونانی باستانی از نقطه نظر زبان شناسی در رده زبان های هندو‌ – ژرمن طبقه بندی می شود. این زبان هنوز در دانشگاه های اروپایی تدریس می شود و با یاد گرفتن آن می توان بسیاری از متون باارزش علم و فلسفه و ادبیات یونان باستان را بی واسطه خواند و فهمید. ولفگانگ شولتسه Wolfgang Schulze  استاد زبان‌شناسی دانشگاه مونیخ می گوید اساسا نمی‌توان از زوال برخی از زبان‌ها جلوگیری کرد. مثلا زبان ایتالیایی کهن با سلطه‌ ی لاتین بر روم باستان از بین رفت. در اروپای امروزی که از منطقه‌ی اورال به قفقاز در گرجستان و ارمنستان کشیده شده و از طریق شمال ترکیه به دریای سیاه می رسد ۲۰۰ زبان و ۲۰۰۰ لهجه وجود دارد.  بزرگترین گروه زبانی در اروپا همان هندو‌ – ژرمن است که زبان‌های ژرمنی‌، کلتی‌‌‌، رومانی‌، بالتی، اسلاوی، ‌آلبانیایی‌، یونانی و ارمنی را نیز شامل می‌شود. زبانی که سقراط و افلاطون و ارسطو به آن صحبت می کردند نه تنها منقرض نشده بلکه می توان امروزه آن را آموخت. می توان با الفبای یونان باستان نوشت و خواند و به همان زبان و با همان قواعد دستوری صحبت کرد. اگرچه نباید فراموش کرد که در این الفبا چیزهای عجیبی هم وجود دارد. مثلا اسپیریتوس (به لاتین Spiritus asper) حالت جالبی است که یک کلمه با (ه) h با چیزی شبیه به بازدم در آغاز تلفظ شروع می شود. با آموختن زبان یونانی باستان می توان تصور کرد زمانی که افلاطون از عالم مُثُل صحبت می کرد از چه کلمات و نحوه بیانی استفاده می کرده است. یا لحن ارسطو در سال ۳۳۵ پیش از میلاد در  رساله ی فن شعر ποιητική (بوطیقا) چگونه بوده است.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک ، منطق ریاضی و مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ علم (تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم)

دیدگاه شما چیست