سرویس انسان شناسی کاشی

آیا کودکان پیش داوری اجتماعی را از ما یاد می گیرند؟

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا
مطالعه جدیدی نشان می دهد که کودکان پیش از سن مدرسه بیش از آن‌ چه که تا کنون تصور می شد به  رفتارهای غیرکلامی ما توجه می کنند. کافیست که یکی از بزرگسالان حتی یک رفتار غیرکلامی ساده مبنی بر عدم تمایل با مصاحبت با فرد دیگری را در مقال چشمان کودک نشان دهد. همین به تنهایی می تواند نوعی آموزه رفتاری را به کودک آموزش دهد که بعدها به تمام رفتار اجتماعی او در گروههای اجتماعی تسری پیدا کند. اگر والدین می خواهند از بروز چنین رفتارهایی در کودک خود جلوگیری کنند کار سختی نیست. آنها باید در برابر رفتارهای حتی غیرکلامی و ناخودآگاه خود حساسیت بیشتری نشان دهند. بخواهیم یا نخواهیم همه ما در قبال جهان و در برابر سایرین نیت قبلی و قضاوت قبلی داریم. مغز ما به شکلی تکامل یافته است که اشیاء و چیزهای هم‌نوع را دسته بندی کند. این مساله منطقی به نظر می رسد چون اگر قرار بود مغز برای هر  پدیده یا شیء به صورت جداگانه دستورالعمل تعریف کند و ارزش گذاری کند همه چیز بی نهایت پیچیده می شد. مغز ما می تواند لذت، خطر و همچنین شادی را دسته بندی کند و بداند هر چیزی را برای شناخت ، چگونه تشخیص دهد و در کدام گروه دسته بندی کند.دسته ای از پیش فرض ها و همچنین کلیشه ها به مغز کمک می کنند اطلاعات را ساده تر و سریع تر طبقه بندی کند. اما مساله مهم اینجاست که برخی از این پیش فرض های از پیش تعیین شده و ناخودآگاه می تواند در مواردی با واقعیت همخوانی نداشته باشد. یکی از بزرگترین چالش های پیش فرض های اجتماعی این است که این پیش فرض ها اساسا چگونه و چه زمانی شکل می گیرند. مطالعات نشان می دهند که کودکان در مهدکودک می توانند بین مفهوم (ما) و (آنها) تفاوت قائل شوند و از همین جاست که نخستین نشانه های پیش فرض ها و پیش داوری های اجتماعی می تواند ظاهر شود.  اما به راستی این پیش داوری های اجتماعی از کجا می آیند؟ مدت هاست که تصور می شود کودکان چنین پیش داوری های اجتماعی را در خانه و به صورت جسته و گریخته می شنوند و می آموزند. به خصوص زمانی که والدین در حضور فرزندان مراعات سخن گفتن را نکنند و نسبت به رفتار خود کنترلی نداشته باشند. آلیسون اسکینر Allison Skinner از دانشگاه واشنگتن و همکارانش در پی یافتتن پاسخی به این پرسش هستند که چگونه کودکان سیگنال های رفتاری والدین را به شکل غیرکلامی می آموزند.اسکینر و همکارانش دو آزمون با کودکان ۴ و ۵ ساله را طراحی کردند.
در آزمون اول دختران و پسران خردسال ویدیویی را تماشا کردند که در آن زنی با زن دیگری سلام و احوالپرسی کرده و به او یکی از دو اسباب بازی موجود در فیلم را می دهد. در دو ویدیوی پخش شده اگرچه ساختار یکسان به کار رفته بود اما واکنش های غیرکلامی در دو فیلم با یکدیگر یکسان نبودند. در ویدیوی اول هدیه دهنده رفتار مثبتی در چهره خود نسبت به هدیه گیرنده نشان داد و لبخند زد  و با گرمی محبت برخورد کرد. در ویدیوی دوم اما چهره هدیه دهنده در هم رفت که حاکی از عدم تمایل یا نارضایتی وی بود. پس از تماشای ویدیو ها از کودکان پرسیده شد کدامیک از دریافت کنندگان هدیه مهربان‌تر بودند و با کدام یکی از آنها می توان اسباب بازی ها را قسمت کرد؟ همانگونه که انتظار می رفت کودکان نسبت به سیگنال های رفتاری غیر کلامی واکنش نشان دادند و ۶۷ درصد از آنها ترجیح دادند که با سیگنال های رفتاری مثبت در دریافت هدیه همدلی داشته باشند تا منفی. یعنی دو سوم از کودکان حاضرند اسباب بازی خود را به زنی که در فیلم به او لبخند زده شده بدهند. آنگونه که اسکینر و همکارانش می گویند این نشان می دهد که کودکان پیش دبستانی و مهدکودکی توان فهم و درک سیگنال های اجتماعی غیرکلامی را دارند. اما یک پرسش مهم باقی می ماند و آن هم این است که آیا کودکان توانایی تعمیم یک مشاهده خاص و منفرد را دارند یا نه. یعنی آیا از یک مورد منفرد به صورت کلی دست به تعمیم یک رویکرد و پیش داوری در قبال یک گروه مقابل می زنند یا خیر. برای یافتن پاسخ این پرسش پژوهشگران آزمون دیگری را با کودکان انجام دادند. در این آزمون نیز دو ویدیو به کودکان نشان داده شد. در این آزمون اما دو دریافت کننده هدیه اسباب بازی دو تی شرت با رنگ های مختلف پوشیده بودند یکی قرمز و یکی سیاه. پیش از پخش ویدیو پژوهشگران به کودکان گفته شد که یکی از این زنان عضو گروه قرمز است و دیگری عضو گروه سیاه. با آغاز نمایش ویدیو کودکان مشاهده کردند که در ویدیوی اول و دوم دو نفر دریافت کننده هدیه یکی قرمز و یکی سیاه پوشیده است.
با یکی از آنها در هنگام هدیه دادن حالت چهره لبخند زده بود و با دیگری رفتار غیرکلامی منفی. در همین لحظه پس از پایان ویدیو دو نفر ناشناس برای کودکان با دو تی شرت متفاوت یکی قرمز و یکی سیاه بر روی سن ظاهر شدند. حال پژوهشگران برای کودکان توضیح دادند که هر دوی این نفر با هدیه دهنده ای که در ویدیو نشان داده شده بود دوست هستند. اینک کودکان بایستی به این پرسش پاسخ می دادند که کدام یک از این دو را مهربان تر یافته و حاضرند اسباب بازی خود را با وی تقسیم کنند؟ فری که تی شرت قرمز پوشیده یا فردی که تی شرت سیاه؟ نتیجه آن بود که کودکان؛ رنگ تی شرت (یعنی عضویت و مفهوم گروه) “فردی که در ویدیو با او رفتار  ملایم و مهربان شده بود” را به “فرد ناشناسی که با همان رنگ تی شرت پس از ویدیو روی سن آمده بود” تعمیم دادند . 
به گفته اسکینر این نشان می دهد که درک کودکان از ارزش گذاری غیرکلامی در خردسالان به رشد پیش داوری اجتماعی می انجامد. یک ویدیوی بسیار کوتاه کافی بود تا مشخص شود کودکان بیش از آنچه که ما تصور می کنیم می فهمند. به گفته ی اسکینر به هیچ عنوان نباید به کودکان گفت که یک گروه از یک گروه دیگر بهتر هستند. آنها این پیام و سیگنال رفتاری را از رفتار ما خواهند آموخت. این مساله برای والدین از آن جهت اهمیت دارد که حتی اگر تلاش کنند پیام های رفتاری خود را به صورت کلامی منتقل نکنند اما به صورت کاملا ناخواسته  و ناخودآگاه این پیام ها کاملا منتقل شود. بنابراین به گفته ی اسکینر لازم است که والدین دقت کنند که چه رفتارهای کلامی یا غیرکلامی را در رفتار خود نسبت به سایرین بروز می دهند. نتایج این مطالعه در اینجا قابل دسترس است.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست