آخرین اخبار

یادداشت: ضرورت تغییر پارادایم اقتصادی

یادداشت کرمی علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

معجزه‌ای در کار نیست. علم با تدبیر، جهانی تازه می‌سازد. رویایی را واقعی می‌کند. آرزویی را برآورده می‌کند. ساختن دنیای نو، معجزه نمی‌خواهد؛ دانش و نوآوری می‌خواهد، توأم با اندیشه فردا.
اقتصاد بر پایه فرهنگ و علم و فناوری روزگارمان را بسامان می‌کند، گردش زمانه را هموار می‌سازد. اقتصاد شیرینی و قندی است که به‌تنهایی بیمار می‌کند و با دیگر چیزها حلاوت و خوشکامی می‌آورد.
اکنون که سرزمینمان تن به زیبایی بهار سپرده است و سال اقتصاد مقاومتی، تولید و اشتغال را آغاز کردیم، آرزوهای نیک و نو بر سر زبان‌ها شکوفه داده است و هر یک از ما تصویرهای خوب و رنگارنگ را در آینده اطرافمان و سراسر میهنمان، امیدوارانه تجسم می‌کنیم. در سال‌های گذشته، با تلاش‌های فراوان، علم و فناوری بر ریل پیشرفت نشست و سرعت گرفت. ابتدا تکمیل چرخه تجاری‌سازی فناوری و تولید ثروت از علم یک توصیه راهبردی بود و شمایل آینده‌اش در دوردست. آن‌گاه تبدیل به یک برنامه منظم و منسجم شد. «اقدام و عمل» به کار آمد و اراده‌ها متبلور شد. اهمیت اقتصاد دانش‌بنیان در پیشگاه اهل نظر عیان شد و نمایان.
ظهور بیش از سه هزار شرکت دانش‌بنیان و در نوبت بودن بیش از شش هزار متقاضی برای دانش‌بنیان شدن، بزرگراهی را در زمین زیست‌بوم کارآفرینی کشور ساخته است که میزان سرعت آن در حال شتاب است.
تدبیر رهبر فرزانه انقلاب اینک به بار نشسته است: «این نهضت شروع شده. ببینید، بنده با فهم این مسئله، یعنی با این فهم از مسئله کشور که کشور احتیاج دارد به یک چنین ساز و کاری و به یک چنین حرکتی، از پانزده سال پیش یا اندکی بیشتر مسئله نهضت علمی و نهضت نرم‌افزاری و حرکت عظیم علمی را مطرح کردم و خب دانشمندان، جوان‌ها، اساتید، دانشگاه‌ها، بسیاری از بخش‌های دولت‌های مختلفی که سر کار آمدند، استقبال کردند و پیش رفت، اما این حرکت یک حرکت روی جاده آسفالته نیست، حرکت در اتوبان نیست. این حرکت حرکتی است دارای مانع. این موانع را بایستی شناخت، این موانع را باید علاج کرد.» (بیانات، ۲۸ مهر ۱۳۹۵)
موانع یک به یک در حال برداشته شدن است و سرعتگیر نیز در معرض ناپیدایی. جامعه علم و فناوری در پاسخ به دغدغه‌های چندین ساله عمود خیمه نظام، آستین‌ها را بالا زد و در میدان عمل دست به کار شد و امروز در سالی تازه، امیدهای تازه گل داده‌اند.
قله‌های علم و فناوری نشانی از بیرق مقدس ایران اسلامی در خود دارد. کسب رتبه‌های تک‌رقمی، یکی پس از دیگری از راه رسیده است. این‌ها شعار نیست. معجزه‌ای هم در کار نبوده است. همت، ایمان، خلاقیت و «ما می‌توانیم»، کارها را جلو برده است. در منطقه قد و قواره ما بلند و سینه‌مان ستبر و سرمان بالاست. در دنیا هم، همه روی ما حساب باز کردند و به‌سادگی از کنارمان نمی‌گذرند، اما اکنون موضوع پتنت و تبدیل ایده‌های نابمان به محصول و رونق گرفتن کار و بار و توجه به بازار شرکت‌های دانش‌بنیانمان، راه‌های فراخ‌تر و دلگشاتری را پیش روی‌مان می‌تواند بگشاید.
کمی پیش‌تر، یکی از دغدغه‌های جدی اهالی علم و فناوری و فرهنگ در کشورمان این بود که عملیاتی شدن اقتصاد دانش‌بنیان و کسب و کار فناورانه ممکن است تبدیل به شعار و موضوعی تجملاتی شود. اما آمار و اسناد پایگاهای استنادی بین‌المللی با اقتدار می‌گویند که ما از آن مرحله به سلامتی گذر کرده‌ایم و گام‌هایمان نیز محکم‌تر شده است.
خوشبختانه در کنار رشد شرکت‌های دانش‌بنیان، اقدام و تلاش معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به عنوان طلایه‌دار پیگیری زیست‌بوم فناوری و نوآوری، در زمینه فرهنگ‌سازی و ترویج این زیست‌بوم، چشمگیر و قابل دفاع بوده است. رشد و پیشرفت را در این عرصه می‌توان دید. شیرینی و دلنشینی کار هم آن‌جاست که این نگاه در دانشگاه‌ها و مراکز علمی و پژوهشی جایگاه و پایگاه مسلمی را یافته است و حذف‌شدنی نیست.
اقتصاد دانش‌بنیان، اقتصاد جوانان خلاق، نخبه و امیدواری است که هیچ مانعی را در مسیر رشد و پیشرفت بر‌نمی‌تابند. آینده روشن برای آنان است. اقتصاد دانش‌بنیان پیش روی این جوانان، سیستم و فرایندی را ایجاد کرده است که هیچ رفت و آمدی و هیچ تغییر و تحولی، سرعتگیر و ترمز برایشان نخواهد بود. برترین‌ها بالاتر می‌روند و خلاق‌ترها محصول ایده‌های‌شان را راهی بازار می‌کنند.
اما نکته مهم دیگر، اهمیت اقتصاد دانش‌بنیان در پیشبرد برنامه حیاتی اقتصاد مقاومتی است. قبلا در این‌باره سخن گفته‌ایم که اقتصاد مقاومتی یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است. همه آن‌ها که آشنا با مباحث اقتصادی – سیاسی هستند، تایید می‌کنند که در این موقعیت خطیر، آن چیزی که می‌تواند بنیه‌های اقتصادی کشور را استحکام ببخشد و به ما در پیمودن راه آینده قدرت بدهد، تغییر پارادایم اقتصادی است. ما باید از اقتصاد مبتنی بر خام‌فروشی و مصرف عایدی آن فاصله بگیریم و به اقتصاد مقاومتی؛ تولید و اشتغال رو بیاوریم. اتفاقا اقتصاد دانش‌بنیان هم در همین پارادایم مقاومتی می‌تواند معنای منحصر به فرد پیدا کند.
خوشبختانه برای اقتصاد مقاومتی کارهای مبنایی مفیدی صورت گرفته و مقدمات بسیاری فراهم آمده. اما آن چیزی که باعث شده توفیق قرین راهمان نشود، بیش از آن‌که بحث اقتصادی یا عزم سیاسی باشد، بحث فرهنگی است. فرهنگ‌سازی اقتصاد دانش‌بنیان، خود یک امر دانش‌بنیان است و توأم با خلاقیت و نشاط علمی و هنری است. این حرف را می‌توان در مورد اقتصاد مقاومتی هم گفت و ضرورت آن را یادآوری کرد.
در واقع فرهنگ‌سازی زمانی موفق خواهد بود که اولا جامعه را آنچنان که شایسته است بشناسیم و با سلایق و امیالش آشنا باشیم، بعد باید به ابزار و ادوات مدرن فرهنگ‌سازی و ترویج واقف شویم و رقبای خود را در این عرصه بشناسیم. کافی است با ادبیات مناسب و امروزی حرف‌های اساسی را به میان مردم ببریم و آن‌ها را نسبت به چیزی که هستند و چیزی که می‌توانند باشند، آگاه کنیم. تجربه موفق فرهنگ‌سازی دانش‌بنیان را می‌شود عملیاتی کرد و بر موفقیتش امید بست.
سال نو و آغازش را به خوانندگان فرهیخته ماهنامه «دانش‌بنیان» و همه اهالی و دست‌اندرکاران علم و فناوری خجسته باد می‌گویم و آرزویی بهتر از این ندارم که به یاری باری‌تعالی، سرزمین عزیزمان به زودی زود، آب گوارای زیست‌بوم فناوری و نوآوری را بنوشد. انشاءالله.

+ نویسنده این یادداشت: پرویز کرمی؛ دبیر ستاد توسعه فرهنگ علم، فناوری و اقتصاد دانش بنیان

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست