فضا و نجوم

آتش بازی کیهانی در لحظه تولد ستارگان

landscape
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

انفجارهای ابر نواختری و مرگ ستارگان یکی از جذاب ترین موضوعات کیهان شناسان و ستاره شناسان است. ستارگان پس از تولد و زندگی طولانی که گاهی زندگانی‌شان به میلیاردها سال هم می‌رسد، درست مانند انسان ها به دوران کهولت و مرگ نزدیک می شوند. مشاهدات جدید تلسکوپ آلما ALMA از سحابی جبار Orion Nebula شامل اطلاعات تازه‌ای درباره نحوه تولد ستارگان است.
کیهان شناسان هنگام مشاهده بازمانده‌های انفجار ۵۰۰ ساله تولد توده ستارگان، تصاویری را ثبت کردند که نشان می‌دهد تشکیل ستارگان نیز می‌تواند مانند مرگ آنها روندی همراه با انفجار باشد. رنگ‌های داده‌های تلسکوپ ALMA نشانگر دگرگونی نسبی دوپلر Doppler در طول موج نوری است که گاز مونوکسید کربن پخش کرده است. رنگ آبی در داده‌ها نشان‌دهنده نزدیک شدن گاز با بالاترین سرعت ممکن است و رنگ قرمز نیز ناشی از حرکت آهسته گاز به سمت ماست. تصویر پس‌زمینه نیز شامل تصاویر برداری نوری و نزدیک به فروسرخ تلسکوپ جنوب جوزا Gemini South و اسو ESO است. خوشه شناخته شده ستارگان جوان خوشه تراپزیوم Trapezium نیز در انتهای این تصویر دیده می‌شود. البته به گفته دانشمندان داده‌های تلسکوپ ALMA همه تصویری که در اینجا نمایش داده شده در برنمی‌گیرد. به گفته کیهان شناسان در فاصله ۱۳۵۰ سال نوری از ما در منظومه جبار (شکارچی) یک منطقه متراکم تشکیل ستاره موسوم به ابر مولکولی جبار (OMC-1) واقع شده است. به گفته دانشمندان ستارگان زمانی زاده می‌شوند که توده‌ای گازی که صدها برابر خورشید متراکم است بر اثر گرانش خود فرو می‌پاشد. در بخش‌های متراکم‌تر پیش ستارگان داغ و به صورت تصادفی به اطراف پرتاب می‌شوند و به سمت یک مرکز گرانش مشترک سقوط می‌کنند که معمولاً یک پیش ستاره بزرگ بخش عمده آن را تشکیل می‌دهد. اگر ستارگان پیش از آن که بتوانند از محل تشکیل ستاره‌ای خود بگریزند و از نزدیک با هم تماس داشته باشند، واکنش‌های سهمگینی میان آن‌ها رخ می‌دهد.
بر اساس یافته های کیهان شناسان نزدیک به ۱۰۰ هزار سال پیش چندین پیش ستاره در اعماق OMC-1 تشکیل شده اند. گرانش با سرعتی فزاینده آن‌ها را به هم نزدیک کرد تا آن که ۵۰۰ سال پیش سرانجام دو ستاره از آن‌ها به هم برخورد کردند. کیهان شناسان نمی‌توانند با قطعیت بگویند که آیا آن‌ها به هم برخورد کرده اند یا خیر اما در هر صورت این رخداد موجب انفجاری بزرگ شده که در اثر آن پیش ستارگان نزدیک و صدها جریان عظیم گاز و غبار با سرعت بالای ۱۵۰ کیلومتر بر ثانیه وارد فضای بین ستارگان شده اند. این واکنش سهمگین باعث آزادسازی انرژی برابر با میزان انرژی که خورشید در ۱۰ میلیون سال آزاد می‌کند شده است. اینک ۵۰۰ سال پس از آن رخداد تیمی از کیهان شناسان دانشگاه کلرادو با مشاهده مرکز این سحابی با بازمانده‌های تولد انفجاری این ستارگان روبرو شده اند که بیش از هر چیز به یک آتش بازی کیهانی شبیه است. این انفجارها معمولاً عمر کوتاهی دارند ولی بازمانده‌هایی که تلسکوپ ALMA ثبت کرده، با گذشت چند قرن هم چنان بر جای مانده‌اند. به گفته کیهان شناسان این انفجارهای مربوط به تولد ستارگان چندان هم نادر نیستد. تصاویر تازه تلسکوپ ALMA جزئیات فراوانیاز منشا این انفجارها به دست می دهد و به کیهان شناسان کمک می کند دریابند که این رخدادها چه تأثیری بر تشکیل ستارگان خواهد داشت.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست