آخرین اخبار

پیروزی در عرصه جهانی علم نیازمند بهره گیری از ژورنالیسم علمی

۱۴۳۸۶۸۶۹۸۲
نوشته شده توسط تیم رصد علمنا

ما چقدر از توانمندی های علمی و فناوری کشور خبر داریم؟ مسئولین و مدیران میانی کشور چقدر از اختراعات و دستاورد ها و پیشرفت های دانشمند های داخلی مطلعند؟بخش خصصی چقدر خبر دارد که در فضای علمی کشور چه اتفاقاتی در شرف وقوع است؟ استادان و دانشجویان چقدر می دانند که همکاران و همکلاسی هایشان به چه کارهایی مشغولند و چه پروژه هایی را در دستور کار خود دارند.نمایندگان مجلس و مدیران تصمیم گیر چقدر از پروژه های ریز و درشت علمی و فناوری خبر دارند؟ و بالاخره اینکه جامعه ایرانی چقدر از دانشمندانش خبر دارد و چقدر بر اوضاع علمی و فناوری مشرف است؟ حقیقت این است که ما در زمینه اطلاع رسانی علمی و ژورنالیسم علمی ضعیفیم و بیشتر بخش های کشور از کارها و پروژه های هم خبر ندارند و جز اینکه جسته و گریخته اخباری را بشنوند و از پروژه هایی تبلیغاتی مطلع شوند از کلیت ماجرا و عمق این دستاورد ها بی خبرند.
اطلاع رسانی و ترویج علمی ما تبدیل به تبلیغات شده و از حالت اخبار علمی در امده است اینقدری که ما از کشور های دیگر و از دستاورد های علمی دنیا خبر داریم از اتفاقات بیخ گوشمان خبر نداریم.
یک دلیلش همین برنامه های جذاب رسانه ای است که غربی ها می سازند و پیشرفت هایشان را آب و تاب می دهند.بیشتر مجلات و برنامه های تلویزیونی ایرانی و بیشتر اخبار علمی به زبان فارسی مربوط به غربند و ناخواسته زبان مخاطبین رابه تحسین می گشایند.
حقیقت این است که علم و تکنولوژی منحصر به جغرافیا نیستند و ماهیتی جهانی دارند اما از انجایی که قدرت علمی منجر به قدرت سیاسی و اقتدار کشور ها می شوند طبیعی است که هر کشوری خودش را توانمند نشان دهد و یافته ها و ارتباطات علمی اش را در بوق و کرنا کند. حتی کشور های عربی که سابقه علمی شان ضعیف تر از بقیه است امروز هزینه می کنند و دانشمند مهاجر می پذیرند و با دادن پول ولو در عنوان شریک علمی تحقیقات می شوند شهرک های علمی تحقیقاتی می سازند. منظور اینکه علم هم تبدیل به ابزار قدرت سیاسی شده و هر کس به صرافت این افتاده که خودش را قوی تر و توانمند تر نشان دهد.
با این همه غربی ها در این کار پیشرو هستند و خود را برتر نشان می دهند و به خصوص تسلطشان بر سپهر اطلاعاتی و فضای رسانه ای و با داشتن صد ها شبکه و مجله باعث می شود که این باور را در مردم ایجاد کنند که دانشمندان غربی پیشرفت های حیرت انگیز کرده اند و فاصله شان با بقیه دنیا فاصله ایی نجومی است. شما با هر کس حرف بزنید می بینید که پیشرفت علم و تکنولوژی را در غرب به عنوان یک امر بدیهی پذیرفته است. اطلاع رسانی و تبلیغات و ترویج را نباید دست کم گرفت.
این تبلیغات جدا از این که روی قدرت سیاسی اثر می گذارند قدرت اقتصادی را هم متاثر می کنند. امروز در عرصه اقتصاد هم امری بدیهی فرض شده که محصولات چینی و کره ای دنیا را قبضه کرده اند. اگر فلان محصول کره ای در اکثر خانه های ایرانی کاربرد پیدا کرده علتش بیش از آنکه به قابلیت آن محصولات برگردد به قدرت رسانه ای و تبلیغات بر می گردد. ما نیز دقیقا در همین عرصه است که ضعیفیم و توان پرزنت کردن کارها و دستاوردهایمان را نداریم. امروز دانشمندان ما در عرصه های مختلف پیشرفت های قابل ملاحظه ای کرده اند. این پیشرفت ها هم علمی است و هم تکنوژیک.
مع ذلک اکثر مردم و حتی اکثر مسئولین خبری از آن ندارند. حتی شکل پرزنت کردن رسانه ای ما هم جنبه پروپاگاندایش بر دیگر جنبه ها می چربد. یعنی ما به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی یا هفته دولت یا مناسبت هایی از این دست فیلم های تبلیغاتی پخش می کنیم که گوشه ای از توانمندی های علمی و فناوری یا فرهنگی و اقتصادی کشور را نشان دهند. اما تاثیر این فیلم ها به رونق اقتصادی نمی انجامد و در باور های مردمی نیز ان طور که باید تغییر ایجاد نمی کند.
همین الان محصولات ایرانی قابل رقابت با محصولات خارجی هستند اما یا بیشتر مردم از آنها خبر ندارند یا موقع تبلیغات تا حد زینت المجالس پایین می آیند. سمت و سوی رسانه های ما سمت و سوی قدرتمندی نیست که بتواند در ذهن مخاطب تاثیر بگذارد. در واقع ماهم به لحاظ اعتماد به نفس ملی و سیاسی ضرر می کنیم و هم به لحاظ بازار اقتصادی. اینقدری که مارک های غربی و کره ای و چینی در ایران مشتری دارند محصولات پیشرفته ایرانی ندارند.وقتی شما در مملکت خودت نتوانی کالایت را بفروشی در کشور های دیگر هم با مشکل مواجه خواهی شد.این مشکل رسانه ای است. ما در القای پیام و اقناع از رقبایمان جدا مانده ایم و نمی توانیم با آنها رقابت کنیم. خیلی وقتی ها شرکت های دولتی برای خرید مایحتاجشان یا برای دریافت خدمات به کشور های دیگر می روند و رو به سوی عرضه کننده خارجی می آورند غافل از این که می توانند نیازشان را شکلی مطلوب در داخل برطرف کنند.
دلیلش همین است که رسانه ها ضعیف عمل میکنند و تبلیغات توان پیام را ندارد. نگاهی واقع بینانه به وضعیت رسانه ایمان بیندازیم می بینیم که در اینجا مشکلات و کمبود های زیادی وجود دارد. یکی از مشکلات حضور پررنگ بخش دولتی است. دولت ناخواسته مجال بخش خصوصی را تنگ می کند ضمن این که گاهی هم خواسته بااو به رقابت برمی خیزد.بحث تولید فیلم های مستند هم هست. درمیان بخش های مختلف تولید فیلم مستند بخش خصوصی و دولتی چه سهمی مختص به تولید فیلم های علمی و فناوری است. ما در این زمینه هم ضعف عمل می کنیم. مارکتینگ و تبلیغاتمان قدیمی است و شکلی رسمی و کودکانه دارد.در شبکه های تلویزیونی و سایر رسانه ها چه سهمی برای این مهم در نظر گرفته ایم با این وضعیت نمی شود به دقابت با تبلیغاتی پرداخت که از هر نظر وضع بهتری دارند.
باید رسانه هایمان را قوی کنیم. باید به ژورنالیسم علمی بهای بیشتری بدهیم. باید بخش خصوصی را وادار کنیم تا واقعیت های بازار را بشناسد و هر چه زود تر از این حالت زینت المجالس بودن در بیاید. معاونت علمی و فناوری رئیس جمهوری البته در حد بضاعت خود فعالیت هایی را در این زمینه شروع کرده اما در آغاز راه است. اگر فکری به حال عرضه علم و کالا و خدمات علمی و فناوری نکنیم همه چیز را به رقبای غربی و شرقی می بازیم بخصوص که در موقع پسابرجا حضور رقیب جدی تر و پررنگ تر است.

منبع: ماهنامه سرآمد شماره ۲۱ (اسفند ۱۳۹۴) – نویسنده این مطلب: پرویز کرمی، دبیر ستاد توسعه فرهنگ علم و اقتصاد دانش بنیان.

درباره نویسنده

تیم رصد علمنا

دیدگاه شما چیست