پزشکی و سلامت

زهر ماهی بلنی می تواند در پزشکی کاربرد داشته باشد

۱۴۹۰۸۵۴۰۱۱۹۳۶
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

پژوهشگران دانشکده پزشکی گرمسیری دانشگاه لیورپول و دانشگاه کوئینزلند می‌گویند زهر یک ماهی نیش‌دار ساحل مرجانی که رقبایش را با زهری مانند هروئین ناتوان می‌کند می‌تواند در دانش پزشکی مورد استفاده قرار بگیرد و التیام دهنده درد انسان باشد. بی‌شک دنیای حیوانات دنیای بی‌رحمی است، برخی از این حیوانات برای ما انسان ها خطرناک نیز هستند. حتی آن حیواناتی که مظلوم برسند هم ممکن است نیش بزنند و آسیب رسان باشند. البته جانداران ماهیت دوگانه ای دارند. هم می‌توانند بکشند، هم می‌توانند نجات‌دهنده باشند. در روزگار باستان، پزشکان از زهر حیوانات برای درمان بیماری‌ها استفاده می‌کردند. به طور مثال از زهر زنبور در درمان تاسی بهره برده شده است. همچنین در پزشکی سنتی چین زهر گرفته شده از قورباغه‌های زهری در درمان سرطان پانکراس، روده، ریه و کبد استفاده می شده است. به کارگیری مسکن‌هایی که پیامدهای جانبی برای بیمار نداشته باشد، همواره دغدغه پزشکان بوده است. ترتیب با رمزگشایی دنیای جانداران زهردار نسل نوینی از داروهای مسکن می‌تواند برای نجات زندگی بشر در دانش داروسازی به کار گرفته شود. تاکنون زهرهای حیوانات برای تولید تعداد بسیاری از داروها و درمان بیماری‌های قلبی و دردهای مزمن مفید بوده است.
زهر حیوانات به دلایل متعدد در درازای تاریخ دچار تکامل شده و می‌تواند از حیوانات در برابر دشمنان محافظت کند. پژوهشگران کشف کرده‌اند زهر سریع العمل ماهی بلنی که در سواحل مرجانی یافت می‌شود ساختار شیمیایی منحصربه‌فردی دارد که دشمن خود را صرفا گیج می کند و احتمال کشف مسکن‌های تازه برای انسان را افزایش می‌دهد.
این زهر تنها کارکرد دفاعی دارد و هدف آن ایجاد درد برای ناتوان کردن دشمنان نیست. این ماهی‌ها زهر به شدت دردآوری دارند و به همین علت شناخته شده هستند. زهر ماهی بلنی بر روی بدن دریافت‌کننده مانند هروئین یا مورفین عمل می‌کند و به جای ایجاد درد، بدن دریافت‌کننده را کند و او را گیج می‌کند و تهدید جدی به شمار نمی‌رود. بر پایه تصاویر گرفته شده، نیش بلنی در فک پایین این ماهی قرار دارد که به واسطه لب‌های آن از دید پنهان است. این نیش به نسبت اندازه بدن ماهی بزرگ به شمار می‌رود. البته پپتید شبه افیونی و یا مسکن درون زهر بسیار اندک است و بر این اساس دانشمندان می‌توانند نسخه‌ای از این زهر تولید کنند که بدن بتواند به سادگی آن را جذب کند. نکته جالب آن است که این پپتیدها همانند مسکن‌های طبیعی هستند.این سازوکار دفاعی به بلنی این امکان را می‌دهد تا شکارچیان احتمالی را دور کند و یا بهترین نقطه ساحل مرجانی را از آن خود کند. این ماهی راه‌راه دست بالا ۱۴ سانتی متر طول دار و محبوب آکواریوم داران است. این ماهی گرمسیری جنگجو که بلنی نیش زهری یا بلنی دندان شمشیری هم نامیده می‌شود زهری دارد که کارایی آن موقتی است و ظرف چند ساعت از بین می‌رود. پناهگاه این ماهی جزیره لیزارد در دیواره بزرگ مرجانی در استرالیاست که همیشه محل زیست ماهی بلنی بوده است. این بخش از جمله مناطقی است که بیشترین آسیب را از سفید شدن مرجانی متحمل شده است. قسمت‌های به‌جامانده مانده نیز در معرض خطر نابودی قرار دارد. به گفته پژوهشگران این ماهی‌ها نمونه‌ای از چیزهایی هستند که در صورت تخریب سواحل مرجانی از بین می‌روند. با از بین رفتن چنین اکوسیستم‌هایی اسرار پزشکی فراوانی نیز برای همیشه سربسته خواهد ماند.
نتایج پژوهش پژوهشگران استرالیایی، انگلیسی و هلندی در مجله علمی Current Biology منتشر شده است.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست