اخبار ایران و جهان مقالات

دروغ سیزده و تاریخچه انتشار اخبار جعلی

media.media.ade3d287-b5d4-455f-899a-de6c617c3dbc.normalized
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

سیزده به در فرا رسید و همزمان با آن رسم دروغ ۱۳ یا دروغ آوریل باز هم سوژه نشریات ایران و جهان شده است. از خبر کشت درخت ماکارونی در سوییس گرفته تا شایعه کج شدن برج میلاد، هم دستمایه خنده و شوخی است و هم تلنگری است به مردم و رسانه ها که نشان می دهد چگونه دروغ های بزرگ ممکن است کاملا باورپذیر به نظر برسند. امروزه اخبار جعلی، اطلاعات غلط و مخدوش، شایعات بی اساس با سرعت فراوان در شبکه های اجتماعی مانند توییتر و فیس بوک و اینستاگرام و تلگرام و … پخش می شوند. آموزه های جعلی طبی با استقبال عمومی مواجه و گاهی دهها هزار بار بازنشر می شود. اما جالب است بدانیم اخبار جعلی و دروغ یا همان چیزی که در اصطلاح انگلیسی به آن Fake News می گویند ، محصول دنیای مدرن نیست. حتی فراعنه مصر نیز دست به انتشار اخبار جعلی و اطلاعات دستکاری شده می زده اند. به عبارت دیگر اخبار جعلی از نوع تلگرامی و آنچه که در شبکه های مجازی رایج است، زاییده تمدن معاصر نیست. اینکه در قرن ها پیش ابزار ارتباطی مانند امروز وجود نداشته به این معنا نیست که اخبار جعلی و دروغ نیز وجود نداشته است. اخبار جعلی در تمدن های بشری دست کم بیش از ۴۰۰۰ سال قدمت دارد. حاکمان در طول تاریخ به خصوص در جنگ ها و در سیاست ورزی ها  برای تحکیم موقعیت خود دست به انتشار اخبار دروغین می زده اند. از تبلیغات جعلی سازمان یافته حاکمان قرون وسطی گرفته تا تبلیغات سیاسی وایدئولوژیک و پروپاگاندای Propaganda حزب نازی ، نشان دهنده آن است که اخبار جعلی، یخشی از رفتار قدرتمندان بوده است.
یک مثال برجسته در این ماجرا، خبر مجعول پیروزی فرعون ، رامسس دوم  Ramses II یکی از مشهورترین حاکمان مصر باستان است.  نبرد کادش Battle of Kadesh جنگی بود که در سال ۱۲۷۴ پیش از میلاد رخ داد و به گفته مورخین یکی از بزرگترین نبردهای ارابه ای تاریخ بشر است . این نبرد که بین مواتالی دوم Muwatalli II شاه هیتی و رامسس دوم فرامانروای مصر باستان رخ داده ظاهرا به لحاظ تاکتیکی و در ابتدا به پیروزی رامسس دوم منجر شده است. منابع تاریخی مصری ها می گویند پس از آنکه سپاه رامسس دوم به دلیل یورش ناگهانی ارابه های هیتی ها به هم ریخت، او توانست با شجاعت بسیار سپاه پراکنده را مجددا گرد آورد و سپس ارابه های دونفره سبک تر و چابک تر مصری، ارابه های سه نفره سنگین تر و کند تر هیتی را تعقیب کردند و بر آنها پیروز شده اند. اما بررسی منابع هیتی، نشان می دهد که در خاتمه این جنگ ، این رامسس  دوم بوده که شکست خورده و مجبور شده از فتح کادش دست بکشد.

Ramses II and the battle of Kadesh

رامسس دوم و جعل خبر پیروزی در نبرد کادش

نمونه دیگر این اخبار جعلی، سند هدیه قیصر کنستانتین (به لاتین Donatio Constantini) به پاپ است. هدیه کنستانتین در واقع امتیازی بود که کنستانتین، امپراتور روم در قرن چهارم، به پاپ داده بود و بیان می داشت که امپراتور کنستانتین حکومت شهر رم را شخصا به پاپ هدیه کرده است. این لورنزو والا Lorenzo Valla بود که در قرن ۱۵میلادی با مقایسه ی این سند با آثار کلاسیک دوران کنستانتین نشان داد زبان لاتین و همچنین منابع تاریخی مورد استفاده در آن،  مربوط به زمان کنستانتین نیست و قرن ها بعد از مرگ او به کار می رفته است. هنگامی که پاپ ائوگنیوس چهارم (Pope Eugenius IV) از سند کنستانتین  استفاده کرده بود تا ادعای آلفونسوی یکم Alfonso I  را در مورد سلطنت ناپل مورد شک و تردید قرار دهد، لورنزو والا بود که نشان داد هدیه ی کنستانتین بی اعتبار است و بدین ترتیب ادعای نفوذ پاپ بر آلفونسو و سایر فرمانروایان به پایان راه رسید. چنین جعلیاتی نظیر هدیه ی ساختگی  کنستانتین پیش از آن به قدری بدیهی انگاشته می شد و با سرعت زیاد در بیان مردم مورد پذیرش قرار می گرفت که اثر آن برای قرن ها تمام تاریخ اروپا و جهان را تحت تاثیر خود قرار داد.
نمونه دیگری از این دست، جعل و دستکاری اتو فون بیسمارک در پیام ویلهلم پادشاه پروس است که به تلگراف امس شهرت دارد. بیسمارک با تحریف پیام ویلهلم و ارسال یک نسخه جعلی آن در نشریات همه چیز راه به گونه ای جلوه داد که خودداری پادشاه پروس از پاسخ به ناپلئون سوم، برای فرانسه توهین‌آمیز تلقی شود. این مساله به مناقشه میان آلمان و فرانسه دامن زد و این فرانسه بود که به آلمان اعلان جنگ داد. از این دست مثال های تاریخی فراوان اند. سرعت پخش اخبار جعلی و کلک بازی ها  Hoax ها و نظایر آن در زمانه ما با گسترش اینترنت به شکل سرسام آوری افزایش پیدا کرده است. همانگونه که رامسس دوم می خواسته خود را فاتح نبرد کادش نشان دهد، امروز نیز اخبار تحلیل ها و حتی تصاویر جعلی در اینترنت ، جدی یا شوخی دست به دست می شود. دست کم در آینده نزدیک هیچ روشی برای غربالگری اطلاعات جعلی از اطلاعات درست وجود ندارد و چشم اندازی هم دیده نمی شود. به عبارت دیگر این خود مخاطبان هستند که باید قادر به تشخیص منابع درست یک خبر باشند و دریابند هر آنچه که در اینترنت وجود دارد الزاما خبر درستی نیست.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست