برگزیده علوم پایه

اندازه مغز پرندگان و تصادفات جاده ای

A European Robin killed on a road (Erithacus rubecula), Europe.
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

پرندگان بخشی از محیط زندگی شهری شده اند. کلاغ ها، کبوترها و گنجشک ها روی شاخه درختان یا حتی در پیاده رو ها و پارک ها در بین مردم زندگی می کنند. این هم زیستی مسالمت آمیز میان انسان و حیوانات گاهی چندان هم بی خطر نیست. دست کم از این دید که پرندگان نیز ممکن است از زندگی شهری و ماشینی آسیب ببینند و حتی قربانی تصادفات جاده ای باشند. اخیر دانشمندان دریافته اند که پرندگان با مغز بزرگتر ، شانس  بیشتری برای زنده ماندن در برابر چنین حوادثی دارند. بر اساس این مطالعه پرندگان با مغزهای کوچکتر، بیشتر از پرندگان بزرگتر توسط  شکارچیان شکار می شوند. مغز بزرگتر ، عموما به معنای توانایی و بازدهی بیشتر موجود زنده است. این موضوع دست کم درباره پرندگان صدق می کند و آمارها این نتیجه را اثبات می کنند. پرندگان با مغز بزرگتر به شکل کاملا معناداری در جاده ها کمتر از پرندگانبا مغز کوچکتر قربانی برخورد با خودروها و کامیون ها می شوند. در این مطالعه که با بررسی بیش از ۳۵۰۰ پرنده که در تصادفات جاده ای از بین رفته بودند مشخص شد اکثر این پرندگان ، پرندگان با مغز کوچکتر بوده اند. در شرایطی که وزن جگر ، قلب، شش این پرندگان با یکدیگر تفاوتی نداشت اما تفاوت این پرندگان تنها در ابعاد مغز بود. این یافته جدید در مقاله ای که آندرس پاپه مولر Anders Pape Møller از دانشگاه پاریس ساکله Université Paris-Saclay فرانسه و یوهانس اریتزو Johannes Erritzøe از مرکز تحقیقات پرندگان در کریتسانفلد دانمارک در ژورنال تخصصی رویال سوسایتی منتشر شده است و در این لینک در دسترس است.
اغلب پرندگان مورد بررسی قرار گرفته در این پژوهش از مجموعه ای بودند که یوهانس اریتز از سال های ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۵ گردآوری کرده بود. افراد شاغل در آزمایشگاه های تشریح پیکر جانوران در دانمارک به لحاظ قانونی موظف اند اطلاعات مربوط به دلیل مرگ جاندار مورد استفاده را ثبت کنند. اریتزو در تمام این سالها علاوه بر اطلاعات اولیه رایج، اطلاعات تکمیلی از جمله ویژگی اندام ها و اندازه مغز این پرندگان را نیز ثبت کرده است.
در آغاز پژوهش گونه پرنده (۲۵۱ نوع) سن و جنسیت و همچنین وزن بدن به عنوان فاکتور دخیل در میزان تصادفات منجر به مرگ مورد تحلیل و بررسی قرار گرفتند. سپس این پژوهشگران فاکتور دیگری را نیز وارد کردند که بررسی ابعاد  مغز پرندگان با احتمال میزان تصادفات مرگبار بود. نتیجه نشان داد که سهم پرندگان با مغز کوچکتر ۶۰ درصد از کل تلفات بود و این میزان با افزایش حجم مغز تا صفر درصد کاهش می یافت. بر اساس تخمین این پژوهشگران سالانه ۲۴۳ میلیون پرنده در تصادفات جاده ای کشته می شوند. با در نظر گرفتن تعداد ۳۰۰ میلیارد پرنده که در بر اساس تخمین دانشمندان در جهان وجود دارد می توان گفت که ۰.۱۱۴ پرندگان جهان سالانه با خطر مرگ در سوانح جاده ای مواجه اند. این میزان از مرگ پرندگان در سوانح جاده ای از دید پژوهشگران بسیار کمتر از آن است که در روند تکامل مغز پرندگان تاثیر بگذارد. مولر و اریتزو به پژوهش دیگری که در سال ۲۰۱۳ انجام شده و سازگاری پرندگان و حمل و نقل جاده ای را نشان می دهد اشاره می کنند که نشان می داد پرندگان میزان ریسک پذیری خود در محدودیت سرعت خودروها در یک جاده ی به خصوص را با محیط سازگار می کنند. همچنین مطالعه دیگری در همین سال ۲۰۱۳ انجام شده بود و نشان می داد که کلاغ های آمریکایی، یک اصل مهم در حمل و نقل جاده ای را کشف کرده اند. این پرندگان در حالتی که خودرو از سمت دیگر اتوبان حرکت می کند آن ها در می یابند که می توانند بدون خطر در سمت دیگر اتوبان دنبال غذا بگردند. پژوهش اخیر چیزی درباره میزان هوش پرندگان نمی گوید و صرفا تحلیل آماری است مبنی بر این که پرندگان با مغز کوچکتر بیشتر قربانی تصادفات جاده ای هستند. پیش از این مولر و اریتزو در پژوهش دیگری نشان داده بودند که ابعاد مغز پرندگان با ریسک شکار شدن توسط  شکارچیان نیز ارتباط دارد. از دید آنها پرندگان با مغز بزرگتر خطر شکارچیان را بهتر و دقیق تر درک می کنند.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست