سرویس انسان شناسی

آیا چیزی برای اختراع باقی مانده است؟

نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

نقل قولی منسوب است به چارلز دوئل Charles Duell یک وکیل حقوقی ثبت اختراع که در حدود صد سال پیش در آمریکا گفته بود “هر چیزی که باید اختراع می شده تا کنون اختراع شده و چیز دیگری برای اختراع باقی نمانده است.” شاید  این اظهار نظر در نگاه اول ساده انگارانه و حتی مضحک به نظر برسد. اما نگاهی به سرعت تحولات علم و فناوری در آن دوران شاید ما را به این ایده برساند که چارلز دوئل مبهوت اختراعات چشم گیر عصر خود بوده است. عصری که در آن چرخ قطار ها چرخید و حمل و نقل ها آسان شد. عصری که در آن روشنایی الکتریکی رایج شد و کار و فعالیت انسان را در شب نیز ممکن کرد. ما در دنیایی زندگی می کنیم و از ابزارهایی استفاده می کنیم که تصور آنها شاید تا همین چند قرن اخیر یا حتی چند دهه اخیر نیز غیرممکن بود. مثلا امروزه با داشتن یخچال های خانگی می توانیم موادغذایی را به مدت طولانی نگهداری کنیم و ماشین های صنعتی با افزایش سرعت تولید در کارخانه ها نقش کار و کارگر در تولید را تغییر دادند. هواپیماها ، کامپیوتر ها، روبات ها ، اینترنت، گوشی های هوشمند تلفن همراه، اختراعاتی بودند که چهره زندگی انسان بر روی زمین را از اساس تغییر دادند. انسان های قرون پیش هیچ تصوری از بلوتوث یا وای فای و ماهواره نداشتند. آیا ممکن است روی همین منوال در آینده بشر اختراعاتی کند که حتی در تصور ما نیز نمی گنجد؟ پاسخ به این پرسش بی نهایت دشوار است.

طرح های خلاقانه از کجا می آیند؟
بر اساس دیدگاه کارل یونگ روانپزشک و روانشناس مشهور، یکی از مقیاس های روانی خلاقیت، پیش قضاوت تا ادراک است. افرادی که  بر مبنای ادراک خود ، چیزها  و طرز کار آنها را قضاوت می کنند، افرادی هستند که اساسا نسبت به اشیاء و نحوه کار آنها کنجکاوند و به طور کلی به (چگونگی ها) و (چراها) توجه دارند. لذا این اشخاص بیشتر می بینند، بیشتر می شنوند، بیشتر یاد می گیرند و بیشتر به خاطر می آورند. برخی آزمون های روانشناسی انجام شده در خصوص روانشناسی خلاقیت  بر روی شماری از مهندسان ، نشان می دهند که بین ضریب هوشی IQ و کارآیی خلاقانه رابطه ای وجود ندارد. بدین معنی که هوش محدود الزاما خلاقیت را محدود نمی کند و یا بالعکس. یکی از روش های مرسوم خلاقیت ، عادت شکنی است. عادت شکنی به معنی تغییر دادن الگوهای عادی نظر شخص نسبت به اشیاء و روش ها.  برای ظهور خلاقیت در ذهن طراحان مثلا می تون برای گروه طراحی ، یک محیط فیزیکی کاملا غیرمعمولی را تعریف کرد و از گروه طراحی خواست که مساله را در قالب آن محیط ببینند تا چیزها و امور برای آنها تازگی داشته باشد و عادی نباشد. پروفسور جان آرنولد John E. Arnold از دانشگاه استنفورد در یک نمونه سیاره ای تخیلی با نام آرکنوس ۴ را در نظر گرفته بود. سیاره ای که در آن جواب های معمول و متداول قابل قبول نبودند. نیروی ثقل در این سیاره تخیلی با زمین متفاوت بود  و حتی قطع و وصل می شد! ساکنان این سیاره که جان آرنولد تعریف کرد یک دستی، یک پایی یا یک چشمی بوده و قدرت خارق العاده ای دارند. در چنین سیاره ای مسایل مهندسی (مانند مسایل ساختمانی، ارتباطی، ترابری و …) بسیار نامحدود است. با توسل به تخیل در چنین محیط نامانوسی دیگر فکر وجود یک راه حل نظیر آنچه روی زمین می گذرد را باید کنار گذاشت.

ثبت اختراع چیست؟
اختراع معمولا زمانی اتفاق می افتد که یک نتیجهء جدید حاصل یا یک نتیجه قدیمی به نتیجه بهتری منجر شود. یک اختراع قابل ثبت به ندرت حالت انقلابی دارد و گاهی تکمیل و بهبود طرح های قبلی است. اختراع به صورت تداعی ایده و جرقه ای در ذهن مخترع است . در عین حال گاهی حتی شناسایی پیشنهاد دهنده اصلی نیز به غایت دشوار می شود. دلیل ثبت قانونی اختراع آنگونه که در کتاب روش های طراحی در مهندسی (فصل۳/ع.امیرفضلی) نوشته شده این بوده که مخترع نسبت به حقوق و امتیازات اختراع خود اطمینان یافته و آن را بروز دهد. این شاید مهمترین دلیلی بوده که از آغاز تاریخ بشر، مخترعان و مکتشفان مورد تشویق و احترام بوده اند. در امپراطوری روم به مخترعان اجازه داده می شد که از ملل شکست خورده در جنگ ها خراج و مالیات دریافت کنند از نظر تاریخی در اروپای قرون وسطی امتیاز استفاده از  منافع اختراعات و اکتشافات به مخترعان و کاشفان داده می شد. در زمان هنری سوم، پادشاه بریتانیا ثبت اختراعات به صورت رسمی متداول شد.

آیا چیزی برای اختراع باقی مانده است؟
ادعای گزافی خواهد بود اگر بگوییم دیگر چیز جدیدی اختراع نخواهد شد و یا مثل چارلز دوئل بگوییم هر چیزی که باید اختراع می شده اختراع شده است. اگر این نقل قول از چارلز دوئل واقعیت داشته باشد او پیش خود گمان کرده با وجود اختراع قطار، روشنایی الکتریکی و نظایر آن، بشر در ابداعات و اختراعات به منتها درجه پیشرفت رسیده است. دنیایی که ما در آن زندگی می کنیم دنیایی مرکب از فضای مجازی، ماهواره ها، بازی های کامپیوتری پیشرفته، روبات ها و سیستم های هوش مصنوعی، هواپیماهای موتور جت، مایکرو ویو، گوگل و … است. با پیشرفت روزافزون فناوری و اختراعات، تصور اینکه دیگر چه چیزی باید اختراع کرد روز به روز دشوار تر می شود. ابداعات و اختراعات آینده هر چه باشند از جنس اختراعاتی که برای رفع نیازهای اولیه انسان صورت می گیرند نخواهد بود. پرواز کردن دیگر آرزوی دیرینه انسان نیست و نیاز انسان از مرحله نیاز به چرخ چاه و ماشین چمنزن و برگ روب گذشته است. هنوز چیزهای زیادی هست که شاید حتی در تصور ما به عنوان بشر قرن ۲۱ نمی گنجد. چیزهایی هم هست که می دانیم نیاز داریم اما هنوز به آن دست نیافته ایم. حتی چیزهای ساده ای مانند باتری تلفن های همراه ما که مدام خالی می شوند و نیاز به شارژ مجدد دارند. در زمان ما هنوز باتری با ماندگاری هفته ها و ماهها و سالها در دسترس عمومی نیست. هنوز دستگاه شارژر گوشی هایمان سیمی است و هنوز تلویزیون های سه بعدی نتوانسته اند جای تلویزیون های کنونی را بگیرند. توماس. جی. واتسون مدیر IBM در سال ۱۹۴۳ گفته بود : فکر می‌کنم در سراسر جهان به پنج دستگاه کامپیوتر نیاز باشد! ممکن است ما امروز به این پیش بینی خرده بگیریم اما نباید فراموش کنیم که واتسون در آن سالها هیچ تصوری از لپ تاپ های نازک و سبک امروزی نداشت. نام کامپیوتر، اتاق های پر از سیم پیچی و تجهیزات الکترونیکی را در نظر او متبادر می کرد. ما از صفحه گرامافون و نوار کاست گذشتیم و خود را با فلاپی دیسک و سی دی و DVD و هماهنگ کردیم. از تلویزیون های سیاه و سفید گذشتیم به جایگزینی تلویزیون های رنگی را به چشم دیدیم. نسل های جدید حتی ممکن است در زندگی خود فلاپی دیسک ندیده باشند و همان حسی را به نوار کاست داشته باشند که ما به گرامافون داشته ایم. ممکن است آیندگان از اینکه ما با هواپیماهای امروزی ساعتهای طولانی برای سفر از شرق به غرب عالم زمان نیاز داریم حیرت کنند. همانگونه که ما امروزه حیرت می کنیم که چگونه سفرها در سالیان دور گاهی ماهها به طول می انجامیده است. اگر به پرسش اصلی این یادداشت بازگردیم که آیا چیزی برای اختراع باقی مانده است یا خیر. پاسخ به این پرسش قطعا و یقینا آری است. بله! چیزهایی برای اختراع باقی مانده است که شاید امروزه حتی در تصور ما نیز نگنجد!

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست