علوم پایه فلسفه و تاریخ علم

در جستجوی بی پایان، به مناسبت ۷۵ سالگی هاوکینگ

نوشته شده توسط عرفان کسرایی

سیصد و هفتاد و پنج سال پیش در چنین روزی گالیلئو گالیله فیزیکدان، ریاضیدان و اخترشناس بزرگ در سن ۷۷ سالگی چشم از جهان فرو بست. در عین حال دقیقا در همین تاریخ یعنی در ۸ ژانویه مناسبت مهم دیگری هم در تاریخ علم ثبت شده است. تولد استیون هاوکینگ فیزیکدان مشهور بریتانیایی که در چنین روزی ۷۵ ساله می شود. هاوکینگ با وجود آنکه پزشکان در آن زمان مرگ او را قریب الوقوع پیش بینی می کردند تسلیم مرگ نشد و اینک ۷۵ سالگی خود را جشن می گیرد. اگر پیش بینی پزشکان درست از آب درآمده بود هاوکینگ می بایست ۵۰ سال پیش از دنیا می رفت. دانشمندی که حتی قادر نیست سخن بگوید از سال ۱۹۸۵ به این سو به دلیل جراحی نای تکلم خود را نیز از دست داد. هیچکدام از مشکلات جسمی هاوکینگ او را از دستیابی به اهدافش در زندگی باز نداشت و امروزه او با وجود مشکلات جسمی فراون یکی از محبوب ترین چهره های علمی جهان است. زمانی که هاوکینگ در دهه ۶۰ میلادی به تحصیل در مقطع دکترا در کیهان شناسی و در دانشگاه کمبریج پرداخت و وضع بیماری او ALS مدام بدتر می شد و امیدی به زنده ماندن او وجود نداشت. کیتی فرگوسن که کتابهای زیادی درباره زندگی هاوکینگ نوشته است می گوید بیماری هاوکینگ به نوعی انگیزه او برای کار بیشتر بوده. تلاشی که باعث شد هاوکینگ به جایگاهی دست یابد که امروز  در آن قرار دارد.

هاوکینگ چگونه کار می کند؟
بروس آلن که دکترای خود را حد فال سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۳ در کمبریج نزد هاوکینگ گذرانده است و امروز استاد فیزیک در گرایش گرانش در انیستیتو ماکس پلانک هانوفر است می گوید: بخش بزرگی از کار ما در اتاق چایی برگزار می شد. ما هر روز راس ساعت ۱۱ با هم ملاقات می کردیم و چایی می نوشیدیم. ساعت ۱ بعدازظهر برای ناهار و ساعت ۴ هم دوباره صرف چایی.  در اتاق چایی هم بحث در می گرفت و هم محاسبه می شد و هم نمودارها بررسی می شد. استیون که خود نمی توانست یادداشت کند تلاش می کرد در این زمان تا جایی که می شود از محاسبه کردن پرهیز کند. در مقابل او مدام در پی هوشمندانه ترین و ساده تری استدلالها می گشت. این یک روش قدرتمند اندیشه ورزی در مسایل فیزیک است.
هاوکینگ با نظریه های علمی خود در دهه ۷۰ میلادی در جامعه علمی به شهرت رسید. به تدریج میلیونها نفر از علاقمندان عمومی علم نیز به کتابهای عامه فهم تر وی دسترسی پیدا کردند. هاوکینگ در بخش تقدیر و تشکر کتاب تاریخچه مختصری از زمان که در سال  ۱۹۸۸ برای اولین بار منتشر شد می نویسد: به من گفته شد که وجود هر معادله در این کتاب، میزان فروش را به نصف کاهش خواهد داد. زندگی خصوصی هاوکینگ اما چندان موفقیت آمیز پیش نرفت. او در سال ۱۹۹۰ از همسرش که ۳ فرزند مشترک نیز داشتند جدا شد. پنج سال پس از آن هاوکینگ با پرستار سابق اش ازدواج کرد. پرستاری که بارها و بارها زندگی هاوکینگ را نجات داده بود . البته این ازدواج نیز دوام زیادی نداشت و در سال ۲۰۰۷ به جدایی انجامید.

نگرانی های هاوکینگ
شهرت هاوکینگ به دلیل شرایط خاص جسمانی اش، صندلی چرخدار و سیستم تولید صدای کامپیوتری اش بیشتر نیز شده است. او که قادر است تنها از پس حرکات بسیار محدودی مانند حرکت دادن چشمها و گونه ها برآید کتابهای بسیاری نوشته است و حتی یک صحنه از سریال مشهور نظریه بیگ بنگ نیز حاضر شده است. صدای تولید شده از سینتی سایزر هاوکینگ گاهی پیام های هشدارآمیزی نیز به بشریت می دهد. هاوکینگ نگران این است که زمین در آینده ای نه چندان دور غیرقابل سکونت شود. او به بشر هشدارر می دهد از حال در پی یافتن سیاره ای جایگزین باشد. نگرانی دیگر او توسعه پروژه هوش مصنوعی است.
هاوکینگ کرسی استادی دانشگاه کمبریج را یعنی  همان جایگاهی پیش از او در اختیار ایزاک نیوتن و پاول دیراک بود  در سال ۲۰۰۹ تحویل داد اما بد نیست بدانیم که جدیدترین مقاله هاوکینگ ۷۵ ساله و دو تن از همکارانش در نوامبر ۲۰۱۶ یعنی همین دو ماه پیش منتشر شد. مقاله ای که موضوع آن ویژگی های سیاهچاله هاست. پرسشی که هاوکینگ بیش از نیم قرن با آن درگیر بوده و نه مشکلات جسمی توانسته او را متوقف کند و نه کهولت سن. هاوکینگ نشان داده که تلاش برای فهم راز جهان هستی هیچ حد و مرزی ندارد و یک دانشمند هرگز بازنشسته نمی شود.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک ، منطق ریاضی و مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ علم (تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم)

دیدگاه شما چیست