فلسفه و تاریخ علم

موضوع داستان های علمی-تخیلی چیست؟ (قسمت دوم)

داستان علمی-تخیلی
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

در قسمت پیشین گفتیم که نویسندگان و نظریه پردازان داستان های علمی – تخیلی تلاش می کنند با مشاهده سرعت و روند تحولات علم و فناوری زمان خود؛ آینده را تصویر کنند. البته برخی از این پیش بینی ها بر مبنای فناوری ها و امکانات علمی نبوده اند و مثلا در زمان پیش بینی ژول ورن  در سال ۱۸۶۵ حتی تقریبا هیچ طرح درستی از هواپیما هم وجود نداشت و اولین هواپیما به شکل امروزی در سال ۱۹۰۳ توسط برادران رایت معرفی شد. حال تصور کنید در چنین شرایطی ژول ورن؛ در داستان خود از سفر به ماه صحبت می کند. اگر امروزه ما داستان علمی- تخیلی بنویسیم که در آن انسان های آینده به قمرهای مشتری یا مریخ یا سیاره ای در کهکشان آندرومدا سفر می کنند کار فوق العاده ای انجام نداده ایم چرا که همواره در اخبار شنیده ایم که انسان به مریخ یا پلوتو فضاپیما فرستاده است.
از این منظر برخی از پیش بینی های آسیموف اگر چه حیرت برانگیز اما اصولا بر اساس مشاهدات پیشرفت های فناوری در آن دوران بوده است. مثلا پیش بینی فوق العاده ای که او در سال ۱۹۶۴ از جهان ۵۰ سال بعد ارائه کرد. البته نباید فراموش کنیم که دنیای سال ۲۰۱۴ که ما تجربه کردیم دقیقا آن چیزی نبود که آسیموف پیش بینی کرده بود. اما برخی از تعابیری که آسیموف از فناوری های سال ۲۰۱۴ گفته واقعا حیرت برانگیز است. او در سال ۱۹۶۴ در یادداشتی به مناسبت افتتاح نمایشگاه بین‌المللی “صلح از طریق تفاهم متقابل” در نیویورک نوشته بود که در پنجاه سال آینده ارتباطات به صورت صوتی تصویری خواهد بود و حین مکالمه می توان تصویر طرف مقابل را نیز مشاهده کرد. چنین مکالمه ای اگر چه امروز برای ما به کمک اسکایپ و سایر سرویس ها رایگان است در زمان آسیموف البته غیر ممکن نبود. چنین تماس ویدیویی مثلا بین واشنگتن و نیویورک در آن سال توسط موسسه تکنولوژیک بل سیستم معرفی شده بود اما چیزی در حدود ۱۶ دلار (معادل ۱۱۸ دلار امروز) هزینه در بر داشت.
آسیموف در این یادداشت نوشته بود که صفحات قابل آویزان کردن در سال ۲۰۱۴ جای تلویزیون های معمولی را خواهند گرفت؛ وسایلی در آشپزخانه به کار گرفته خواهد شد که غذای آماده را خیلی سریع می توان حاضر کرد و آب را جوش آورده و با آن قهوه درست کرد. آسیموف نیم قرن پیش؛ پیش بینی کرده بود که در سال ۲۰۱۴ انسان در پی آن خواهد بود که خودروهایی طراحی کند که یک روبات آن را هدایت کند. پیش بینی های آیزاک آسیموف تنها منحصر به این مثال ها نمی شود و چیزهای دیگری هم هست که کم و بیش محقق شده اند و  در عین حال چیزهایی هم هست که هنوز به آن دست پیدا نکرده ایم.
در زمان ما نیز آینده پژوهان بسیاری هستند که مانند آسیموف؛ فناوری های آینده را پیش بینی می کنند. مثلا یان پیرسون Ian Pearson آینده پژوه بریتانیایی که می گوید در سال ۲۰۶۴ زمانی که به یک آهنگ فکر می کنید آن آهنگ خود به خود در ذهن تان نواخته خواهد شد. یا اینکه در آینده می توانیم خواب هایمان را به اشتراک بگذاریم یا به انتخاب خودمان خواب ببینیم و حتی برای خواب مان صدا هم بگذاریم. بنا به گفته پیرسون ممکن است مرگ در آینده بی معنا شود و حتی پس از مردن ؛ ذهن خودمان را روی یک روبات انسان نما که از فروشگاه خریده ایم آپلود کنیم و به حیات خود به این شیوه ادامه دهیم. اینکه چنین پیش گویی از آینده محقق خواهد شد یا نه باید صبر کرد و دید. برای پیش بینی های آیزاک آسیموف نیم قرن صبر کردیم و حال باید دید آنچه سایرین از دنیای ۵۰ سال آینده تصویر می کنند تا به چه میزان به واقعیت تبدیل خواهد شد. شاید آیندگان فیلم های علمی-تخیلی زمان ما مانند اینترستلار یا ماتریکس را بازبینی کنند و بگویند که فناوری های آن زمان در گذشته پیش بینی شده بودند. موضوع برای نوشتن داستانهای علمی-تخیلی بسیار است و می توان با ذهنی خلاق دربارهء آینده علم و فناوری آینده ایده پردازی کرد. حمل و نقل؛ سبک زندگی؛ شهرها؛ منابع غذایی؛ ارتباطات؛ آموزش؛  روباتیک و هوش مصنوعی و هر چیزی که با پیشرفت علم و زندگی انسان ارتباط پیدا می کند می تواند با چاشنی خلاقیت و ذوق ادبی و هنری؛ دستمایه نوشته یک داستان علمی-تخیلی باشد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک ، منطق ریاضی و مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ علم (تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم)

دیدگاه شما چیست