پزشکی و سلامت

فرار یک سلاح زیستی از آزمایشگاه شوروی

compound-19
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

در آوریل ۱۹۷۹ یک سلاح زیستی اسرارآمیز از آزمایشگاهی در اتحاد جماهیر شوروی گریخت، دست کم ۶۶ انسان و تعداد نامعلومی حیوان را در جایی که اکنون مرکز روسیه است کشت.
تقریباً ۴۰ سال بعد، محققان سرانجام چیدمان ژنوم یک باکتری را که علت این مرگ‌ومیرها بود کشف و تائید کردند که یک گونه باکتری عامل سیاه‌زخم موسوم به باکتری «آنتراکس» بوده که دانشمندان شوروی آن را دست‌کاری کرده بودند.
گرچه جنگ سرد پایان یافته، تهدید سلاح‌های زیستی هم چنان وجود دارد و اکنون که دانشمندان ترتیب ژنتیکی عامل سیاه‌زخم را کشف کرده‌اند، می‌توانند به این سؤال پاسخ دهند که آیا این باکتری مرگبار یا هر یک از خویشاوندان آن، بار دیگر منتشر خواهد شد و امید می‌رود آن‌ها بتوانند برای نحوه متوقف کردن آن‌هم پاسخی بیابند.
دانشمندان ‌همچنین اطلاعاتی شگفت‌انگیز در مورد راهبرد و قابلیت‌های شوروی در رابطه با سلاح‌های زیستی کشف کرده‌اند. در زمان این واقعه این‌گونه سیاه‌زخم در یک آزمایشگاه فوق سری موسوم به «Compound 19» در نزدیکی شهر سوردلوفسک شوروی که اکنون اکاترینبرگ نام دارد، قرار داشته است.
اما در تاریخ ۲ آوریل ۱۹۷۹، یک باکتری اصلاح شده از فیلترهای هوایی این آزمایشگاه سری که تعویض شده و به خوبی نصب نشده بودند گریخت. ظرف یک هفته دست کم ۶۶ تن و بر اساس برخی گزارش‌ها، تا ۱۰۵ نفر کشته شدند.
مقامات شوروی در آن زمان علت را گوشت آلوده‌ای که در یک بازار سیاه به فروش رفته اعلام کردند اما در سال ۱۹۹۴، گروه تحقیقات دانشگاه هاروارد ثابت کرد علت بیماری ترکیبی از میکروب سیاه‌زخم بوده که از «Compound 19»آزاد شده است.
این حادثه را گاهی «چرنوبیل زیستی» می‌خوانند. در واقع اگر باد به سمت مرکز شهر در جریان بود، ممکن بود هزاران و یا حتی صدها هزار تن کشته شوند.
هم‌چنین در تحقیقات سال ۱۹۹۴ آشکار شد که سیاه‌زخم علت مرگ‌و میر بوده است و تاکنون دانشمندان نتوانسته بودند آرایش DNA این سلاح زیستی را کشف کنند و هیچ نظری در مورد نحوه اصلاح این باکتری توسط شوروی نداشتند. آن‌ها همچنین به هیچ طریقی نمی‌توانستند پی ببرند که این اشتباه مرگبار چطور منتشر شده یا در آینده منتشر خواهد شد. سیاه‌زخم، در اثر یک باکتری ایجاد می‌شود و حتی حالت طبیعی آن بسیار وحشتناک است. این بیماری در بین انسان‌ها بسیار نادر است و از طریق حیوانات منتقل می‌شود. اما این باکتری می‌تواند باکتری‌هایی تشکیل دهد که بسیار مخرب‌تر و غیرقابل تشخیص‌تر هستند و ممکن است چندین دهه در حالت پنهان باقی بمانند. اگر این باکتری از راه تنفس، خوردن یا تزریق وارد بدن شود، سمی ایجاد می‌کند و در نهایت منجر به عفونتی مرگبار می‌شود.

خبر خوب آن‌که سیاه‌زخم طبیعی با آنتی‌بیوتیک قابل‌درمان است و یک واکسن نیز علیه آن وجود دارد.

طی جنگ سرد شوروی روی یک گونه از باکتری سیاه‌زخم کار می‌کرد که در مقابل آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم باشد و حتی واکسن بر آن اثر نکند.
برای این که معلوم شود نسخه نهایی به چه صورتی است، تیمی از دانشمندان دانشگاه آریزونای شمالی نمونه های این باکتری مرگبار را از یک بافت حفظ شده متعلق به قربانیان حمله ۱۹۷۹ بررسی کردند. این نمونه در فرمالدهید نگهداری شده بودند به همن خاطر DNA باکتری آسیب دیده بود اما تیم محقق این موضوع کشف کرد که چگونه قطعات آسیب دیده را کنار هم بچیند تا یک ژنوم کامل ایجاد شود که دارای یک کد DNA باشد. زمانی که آنها اینگونه جدید را با سایر گونه های باکتری سیاه زخم مقایسه کردند، دریافتند از خویشاوندان بسیار نزدیک گونه واکسن اولیه است. شایعاتی مبنی بر این که شوروی همین کار را بر روی باکتری وبا و باکتری مولد بیماری لژیونر (نوعی از بیماری سینه‌پهلو) نیز انجام داده، وجود دارد.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست