طبیعت

مه دود بزرگ لندن در ۱۹۵۲ – فاجعه ای به نام آلودگی هوا

۲۰۱۵۰۲۲۶۱۶۳۳۰۶_۲۶۷۱۲
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

اوایل سال ۱۹۵۲ به بیان دقیق تر روزهای ۵ تا ۹ دسامبر این سال؛ چنان مه غلیظی آسمان لندن را فرا گرفت و آلودگی هوا به حدی افزایش یافت که طبق برآوردها به مرگ ۱۲ هزار نفر از شهروندان منجر شد.
دانشمندان سالها در پی آن بوده اند تا دریابند که دقیقا چه چیزی در آن سال هوا را تا به این حد آلوده و مرگبار کرده بوده است. این مه‌دود بزرگ The Great Smog یکی از بزرگترین فجایع زیست محیطی تاریخ اروپا بوده و هنوز هم با گذشت بیش از نیم قرن همه زوایا و جوانب آن روشن نشده است. در ۵ دسامبر ۱۹۵۲ مه دود بالای سر لندن مدام غلیظ و غلیظ تر شد. مهی بر خلاف تصور شبیه به مه مرطوب عادی در زمستان نبود و به بیان دقیق تر “مه دود” بود. مه دود  مرگباری شامل دی اکسید گوگرد حاصل از زغال سنگ  کارخانه ها و حتی اجاق آشپزخانه های شهر لندن. اتوبوسها از حرکت ایستادند و خودروها در ترافیک سنگین گرفتار شدند.
عمق دید حتی به یک متر هم نمی رسید و دزدان و تبهکاران به سوء استفاده از این موقعیت  پرداختند. مردم عادی به تدریج به سرفه افتادند و هوای آلوده حتی به داخل خانه ها راه یافت و رنگ مبل ها و لوازم منزل را نیز تغییر داد. صدای مداوم آژیر آمبولانس ها به گوش می رسید و همه چیز در شهر به حالت هشدار رسیده بود. پس از بادهای شدیدی که در ۹ دسامبر؛ مه دود غلیظ بر فراز شهر را از بین برد ؛ به تدریج گزارش های مبنی بر آسیب این فاجعه زیست حیطی نیز منتشر شد و مشخص گردید این مه دود بزرگ طی همین چند روز به مرگ هزاران نفر منجر شده است. البته مساله به همین جا ختم نشد و طی ماههای آینده باز هم عده بسیاری از عوارض ناشی از این فاجعه بزرگ جان خود را از دست دادند و تلفات این آلودگی در نهایت بر اساس گزارش های منتشر شده به حدود ۱۲ هزار نفر رسید. اینک دانشمندان به نتایج تازه تری دست یافتند که نشان می دهد چه چیزی هوای آن چند روز لندن را چنین مسموم کرده بود. دلیل وقوع این فاجعه تا سالها به عنوان یک معمای بزرگ باقی مانده بود و سناریوهای گوناگونی درباره آن مطرح شده است.
مشکل بر سر این بود که بسیاری از فرایندهای شیمیایی این رخداد در دهه ۶۰ میلادی هنوز به صورت کامل شناخته نشده بود. در جریان مه‌دود بزرگ در لندن؛ توده‌ای از هوای سرد به سطح خیابانهای شهر راه یافت و به نوعی زیر لایه‌ای از هوای گرمتر گیر افتاد. به گفته پژوهشگران در مساله مه دود بزرگ لندن در سال ۱۹۵۲؛ این دی اکسید گوگرد حاصل  از سوختن زغال سنگ کارخانه ها بوده که به ذرات اسید سولفوریک تبدیل شده است. پژوهشگران می گویند دی اکسید نیتروژن که خود یکی از محصولات واکنش شیمیایی حاصل از سوختن زغال سنگ است؛ این فرایند را تسهیل کرده است. فاجعه مه دود بزرگ لندن هر چه بود منبعی شد برای مطالعه بیشتر در زمینه فجایع زیست محیطی و آب و هوایی از این دست. به خصوص که سایه آلودگی های محیطی همچنان بر سر شهرهای بزرگ دنیا در چین؛ هند و ایران است و هنوز می توان با کنترل منابع آلودگی؛ از بروز فجایع زیست محیطی جبران ناپذیر جلوگیری کرد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست