پزشکی و سلامت مقالات

افسانه‌ی دوقلوها یا دوقلوهای افسانه‌ای؟

دوقلوهای افسانه ای
نوشته شده توسط محمد حسین نیرین

حتماً اتفاق افتاده که یکی از دوستانتان به شما بگوید کسی را در خیابان دیده که خیلی به شما شبیه بوده است. شاید هم خودتان تا به حال کسی را دیده باشید که بسیار به شما شبیه بوده باشد. اما چه حسی بهتان دست خواهد داد اگر به طور ناگهانی کسی را ببینید که انگار تصویر آینه‌ای شماست؟ کسی که چشمانش، بینی‌اش، حالت صورتش و همه‌ی اینها با شما مو نمی‌زند. بروید جایی بنشینید و کمی صحبت کنید، متوجه شوید تمام تجربیات زندگیتان نیز بسیار مشابه با هم بوده است…
نامتان یکی‌ست، هردو از سردردهای استرسی رنج می‌برده‌اید، ناخن خود را می‌جوید، یک نوع خودرو دارید، یک نوع سیگار می‌کشید، از یک نوشیدنی استفاده می‌کنید، مدتی در نیروی پلیس بوده‌اید و برای تفریح نجاری می‌کنید.
کمی بیشتر که به صحبت ادامه می‌دهید دیگر قابل باور نیست. هر دو در کودکی سگی داشتید که نام آن را تونی گذاشته‌اید، در جوانی با دختری به نام لیندا ازدواج کرده و سپس جدا شده‌اید و نام همسر کنونی هر دوی شما بتی می‌باشد.
شاید این روزها این داستان را برای هر کسی تعریف کنیم، اولین تصورش داستانی علمی تخیلی، ماشین زمان و دنیای موازی باشد. اما کاش اول این متن می‌نوشتم: «بر اساس واقعیت». عجیب است اما این داستان واقعاً برای دو مرد ۳۹ ساله اتفاق افتاده است. این دوقلوی همسان در سال ۱۹۳۹ به دنیا آمدند و سرپرستی آن‌ها به دو خانواده مجزا سپرده شدند و تا ۳۹ سالگی از یکدیگر خبر نداشتند. جیم لوئیس و جیم اسپرینگر برادران دوقلویی که به جای نام خانوادگی، نامشان یکی‌ست، به سوژه‌ی جالبی برای روانشناسان و علی الخصوص بررسی تأثیرات مسائل ژنتیکی شدند.
برخی می‌گویند که در شباهت آن‌ها اغراق شده است، برخی دیگر این شباهت‌ها را اتفاقی می‌دانند، اما چطور شباهت‌های زندگی تا این حد می‌تواند تصادفی باشد؟
به طور کل مسائل مربوط به دوقلوها چه از نظر مردم و چه از نظر محققین جالب توجه هستند. مطالعات بر روی دوقلوها کلید فهم تأثیرات ژنتیک بر خیلی از مسائل است. شاید برایتان عجیب باشد اما کمتر از ده سال است که دانشمندان توانسته‌اند دقیقاً‌ مطالعه کنند چه رخ می‌دهد و چگونه دوقلوهای همسان به وجود می‌آیند.
دو نوع دوقلو وجود دارد. گاهی اوقات بدن مادر، در زمان خاصی که مربوط به تخمک‌گذاری می‌باشد، دو تخمک به دی‌ان‌ای‌های متفاوت آزاد می‌کند، دو اسپرم نیز با این دو تخمک عمل لقاح را انجام داده و در رحم دو زیگوت قرار می‌گیرد. در این صورت مادر با فرزندان دوقلو باردار می‌شود و در این حالت می‌گویند دوقلوها ناهمسان هستند. دوقلوهای ناهمسان به دلیل وجود تخمک‌های متفاوت می‌توانند جنسیت‌های ناهمسان داشته باشند.
برخی اوقات نیز یک زیگوت، یعنی همان تخمک بارور، پس از تشکیل بلاستوسیست، به دو نیم تقسیم می‌شود. این بلاستوسیست زمانی که به دو نیم تقسیم می‌شود، در هر دو نیمه مملو از سلول‌های بنیادینی با ۲۳ جفت کروموزوم یکسان است. این یعنی اگر هردوی این توده‌ها به جنین تبدیل شوند، دو موجود کاملاً یکسان به وجود خواهند آمد. اینگونه است که دوقلوهای همسان به وجود می‌آیند.

جالب است بدانید برای اولین بار در سال ۲۰۰۹ بود که محققین موفق به رویت چگونگی و چرایی تقسیم این توده‌ها شدند.

دوقلوهای همسان به دلیل اینکه از یک زیگوت بوجود می‌آیند، که یا ژن مربوط به مردان (XY) و یا ژن مربوط به زنان (XX) دارد، تنها می‌توانند یک جنس باشند. . البته باید اشاره کرد که در موارد بسیار نادری، ژن Y یکی از قل‌ها معیوب و مفقود می‌شود و آن فرد با یک ژن XO با جنسیت دختر به دنیا می‌آید.
تأثیرات عامل ژنتیک و عامل محیط بر مقوله‌های مختلف، مانند ضریب هوشی، دین، خلقیات و امثال اینها با مطالعه بر روی دوقلوهای همسان و ناهمسان پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته است.
در تحقیق جامعی تحت عنوان مطالعات مینسوتا که تحت سرپرستی توماس بوچارد در دانشگاه مینسوتا انجام گرفت. آنها در طول مدت ۲۰ سال، ۱۳۷ جفت دوقلو را مورد مطالعه قرار دادند که ۸۰ مورد آن‌ها دوقلوهای همسان و ۵۶ مورد آن‌ها ناهمسان بودند.
به دلیل اینکه دوقلوهای همسان ژن‌های مشترک دارند، با مطالعه‌ی آنها می‌توان تا حد خوبی تشخیص داد که چه چیزهایی به ژنتیک و چه چیزهایی به محیط مربوط است.
برای مثال در تحقیقات برای ضریب هوشی، عدد موروثی ۰٫۷۵ بدست آمده است. این یعنی ۷۵ درصد تفاوت‌های ضریب هوشی به ژنتیک مربوط است. همچنین در بیماری‌هایی مانند اوتیسم، مشکلات تنفسی، اعتیاد به الکل، دیابت، ام اس و امثال این‌ها عامل ژنتیک تأثیر بسزایی دارد و این از نسبت دوقلوهای همسان مبتلا به این بیماری‌ها به خواهر و برادرهای عادی نتیجه‌گیری می‌شود.

نحوه‌ی شکل گیری دوقلوهای همسان

عواملی که شانس دوقلو شدن کودک را افزایش می‌دهند

در برخی زنان احتمال به دنیا آوردن دوقلوها بیشتر است برخی از این عوامل عبارت‌اند از:

سن: زنان در دهه‌ی سوم و چهارم عمرشان دارای سطح بالاتری از هورمون جنسی استروژن نسبت به زنان جوان‌تر هستند و این به معنای این است که احتمال آزادسازی بیش از یک تخمک در آن‌ها بیشتر است.
تعداد بارداری‌های پیشین: هرچه تعداد بارداری‌های پیشین بیشتر بوده باشد، احتمال به وجود آمدن دوقلوها بیشتر است.
وراثت: اگر خود زن دوقلو بوده باشد یا پیش از این دوقلو زاییده باشد یا خواهر و برادر دوقلو داشته باشد، احتمال به دنیا آوردن دوقلو برای او بیشتر است.
نژاد: زنان سیاه‌پوست آفریقایی بیشترین احتمال باردار شدن دوقلو و زنان آسیایی کمترین احتمال را دارند.
روش‌های کمکی باروری: بسیاری از این روش‌ها مربوط به تحریک تخمدان توسط داروهای باروری برای رهاسازی تخمک هستند. در تعداد قابل توجهی از مواقع بیش از یک تخمک در هر مرحله رها می‌شود.

دوقلوهای مشهور

پیرترین دوقلوهای جهان

با پیرترین دوقلوهای جهان شروع می‌کنیم. کین ناریتا و جین کانی، خواهران دوقلوی ژاپنی که ۱۰۷ و ۱۰۸ سال عمر کردند. آن‌ها در ژاپن بسیار هوادار داشتند و حتی زمانی که صد ساله شدند یک آلبوم رپ بیرون دادند!

کشتی‌گیران دوقلو

بیلی و بنی لوید مک‌کرری دو کشتی‌گیر حرفه‌ای بودند. شاید خنده‌دار باشد اما نام آن‌ها به عنوان سنگین‌ترین دوقلو‌های تاریخ با وزن مجموعی معادل ۶۶۵ کیلو ثبت شده است.

دوقلوهای ویزلی هری پاتر

شاید این دو برای شما آشناتر باشند. دوقلوهای ویزلی در سری فیلم‌های هری‌پاتر. جیمز و اولیور فلپس هرچند مانند نقش‌شان موهای قرمز ندارند، اما گفته می‌شود که به همان اندازه شر و شلوغ هستند.

محمدرضا و اشرف پهلوی دوقلو

هرچند خیلی‌ها نمی‌دانند اما شاید نام‌آشناترین دوقلوهای ایرانی، محمدرضا و اشرف پهلوی باشند. البته آن‌ها دوقلوی همسان نبودند.

لاله و لادن

لاله و لادن، دوقلوهای به هم چسبیده که چند سال پیش به چهره‌هایی مشهور و محبوب در کشورمان تبدیل شدند و بسیاری برای سالم ماندن آن‌ها دست به دعا شدند اما متأسفانه در جراحی جداسازی، فوت کردند.

الهه و الهام علی‌یاری

خواهران غریب! الهه و الهام علی‌یاری که در فیلم خواهران غریب بازی کردند.

حسین و حسن روحانی دوقلو

حسین و حسن روحانی، اعضای تیم ملی کاراته‌ی ایران.

سارا و نیکا

سارا و نیکا فرقانی اصل. خواهران دوقلوی مجموعه‌ی تلویزیونی پایتخت.

اما آیا ارتباط ویژه‌ای مابین دوقلوها وجود دارد؟ ارتباطی ماواریی؟ واقعاً دوقلوهای همسان از لحاظ روانی به یکدیگر متصل اند؟

عنوان متن «دوقلوهای افسانه‌ای» نام کارتونی در زمان کودکی ما را به ذهن می‌آورد، هرچند شاید خوب باشد شفاف سازی کنیم که در نسخه‌ی اصلی این کارتون، شخصیت‌های داستان اصلاً دوقلو نبودند! و در تلویزیون ایران تبدیل به دوقلو شدند، اما آیا واقعاً قدرت یا تلپاتی خاصی در دوقلوها نهفته است؟
بارها مشاهده می‌شود که دوقلوهایی که حتی در یک مکان نیستند، به طور همزمان دچار دردهایی می‌شوند. یا زنان دوقلو در یک روز، کودکی با جنسیت یکسان را به دنیا می‌آورند. یا دفعاتی مشاهده شده است که دو دوقلوی همسان، یک ماشین یکسان با مشکل فنی یکسان (بدن اطلاع از یکدیگر) را خریداری می‌کنند.
نمی‌توان به طور قطع به سؤال بالا پاسخ داد. هیچ اثباتی دال بر وجود ارتباطات ماورایی میان افراد وجود ندارد، و در مورد دوقلوها نیز همین موضوع صدق می‌کند. اما اثبات را که کنار بگذاریم، مشاهداتی مانند رخدادهایی نظیر دوقلوهای جیم اتفاق افتاده است. هرچند میزان چنین رخدادهایی شاید کمتر از بیست عدد باشد، اما درصد احتمال اتفاقی بودن چنین ارتباط تنگاتنگی بسیار پایین است.
از طرفی، ما چیزی در حدود ۱۰۰ میلیون دوقلو در جهان داریم. اگر ارتباط میان دوقلوها ارتباطی چنین افسانه‌ای و قوی می‌باشد، چطور است که این اتفاقات تا این حد کم رخ می‌دهند؟
اگر از دید آماری و وجود اثبات قوی علمی نگاه کنیم، چنین ارتباطی وجود ندارد. اما حقیقتاً از چه طریق دیگری می‌شود چنین شباهت‌هایی را توجیه کرد؟

درباره نویسنده

محمد حسین نیرین

دیدگاه شما چیست