علوم پایه

در کجا اورانیوم پیدا کنیم؟

اورانیوم - در کجا اورانیوم پیدا کنیم
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

تا پیش از توسعه فیزیک اتمی در اوایل قرن بیستم هیچکس نمی توانست تصور کند که در دل معادن چه انرژی عظیمی نهفته و تا آن زمان؛ بشر از وجود آن اطلاعی نداشته است. صحبت از انرژی اتمی پیش از هر چیز؛ نام یکی از مهمترین عناصر جدول تناوبی را به ذهن متبادر می کند که در سال ۱۷۸۹ توسط شیمی دان آلمانی مارتین کلاپروت (Martin Klaproth) کشف شد.

کاشف اورانیوم

کوتاه از کاشف اورانیوم
«مارتین هاینریش کلاپروت» شیمیدان آلمانی قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ کاشف عناصری مانند اورانیوم؛ زیرکونیم و سریم بود و نقش زیادی در پذیرش نظریه اکسیداسیون لاوازیه در برابر نظریه فلوژیستون ایفا کرد.

اورانیوم به نام سیاره اورانوس؛ سیاره ای که ۸ سال پیش از این تاریخ کشف شده بود نامگذاری و در تاریخ ۲۴ سپتامبر سال ۱۷۸۹ در آکادمی علوم پروس به رسمیت شناخته شد.

هرچند نام اولیه این عنصر اورانیت Uranit بود و سال بعد به اورانیوم تغییر نام پیدا کرد. به گفته دانشمندان؛ اورانیوم محصول انفجار ابرنواختری در ۶.۶ میلیارد سال پیش است و پراکندگی آن هم در منظومه شمسی زیاد نیست. پراکندگی معادن اورانیوم روی زمین نیز قدری پیچیده است و همه کشورها سهم یکسانی از این عنصر شیمیایی حیرت آور ندارند.

منابع سرشار اورانیوم

بر اساس گزارش های آژانس بین المللی انرژی اتمی در وین؛ کشورهای کانادا،‌ استرالیا، ‌آفریقای جنوبی، ‌برزیل،‌ قزاقستان،‌ ازبکستان،‌ روسیه، ‌نیجریه و ‌نامیبیا و آمریکا از مهمترین کشورهای دارای منابع اورانیوم هستند. البته در اختیار داشتن بیشترین منابع و ذخایر اورانیوم به معنای بزرگترین تولید کننده اورانیوم بودن نیست. برای مثال استرالیا به عنوان دارنده بزرگترین ذخایر اورانیوم و در اختیار داشتن معادنی مانند Olympic Dam و Ranger و Four Mile در سال ۲۰۱۵ پس از قزاقستان و کانادا در جایگاه سوم تولید اورانیوم در جهان قرار گرفت. کانادا نیز که برای سالهای متمادی به عنوان بزرگترین تولیدکننده‌ اورانیوم در جهان شناخته می شد در سال ۲۰۰۹ جایگاه خود را به قزاقستان واگذار کرد. مغولستان و چین و اوکراین و تانزانیا نیز از معادن اورانیوم بی بهره نمانده اند ولی بر اساس برخی گزارش ها ۹۴ درصد اورانیوم در جهان؛ تنها توسط ۱۰ کشور استخراج می شود.
زمین شناسان نشانه هایی دارند تا به کمک آن مناطقی که به نظر مستعد تمرکز اورانیوم هستند را تشخیص می دهند.  البته این تشخیص صرفا بر مبنای حدس و گمان نیست و مراحل اولیه اکتشاف با بهره گیری از هواپیما و هلی کوپتر و همچنین به کار گیری ابزارهای تابشی صورت می گیرد. وقتی یک ناحیه از زمین؛ مستعد وجود اورانیوم تشخیص داده شد با استفاده از آشکارسازهای گایگر مولر Geiger-Müller counter (یک نوع شمارشگر ذرات بنیادی که ذرات باردار را شناسایی می کند) مراحل اکتشاف؛ دقیق تر پیش می رود.

دستگاه Geiger-Müller counter

یک نمونه از دستگاه Geiger-Müller counter

به گفته زمین شناسان روش های  ژئوشیمیایی و یا اندازه گیری غلظت رادون در هوا به وسیله آشکارسازهای آلفا و حتی اندازه گیری های ایزوتوپی مانند اندازه گیری غلظت یک سری عناصر شیمیایی که آخرین ایزوتوپ از سری واپاشی های اورانیوم  هستند می تواند به اکتشاف معدن اورانیوم کمک کند. زمانی که غلظت این ایزوتوپ ها بیش از میزان معمولی باشد می توان گفت نشانه ای مبنی بر وجود ذخایر اورانیوم در یک منطقه پیدا شده است. بهره گیری از اورانیوم برای تامین انرژی شاید حتی بیش از کشف آتش در تاریخ بشر اهمیت داشته باشد. نقشی که اورانیوم در تاریخ حیات بشر گذاشته هم از جهاتی مثبت بوده و هم از جهاتی مخرب. شاید روزی که این عنصر  تازه کشف شده را به نام سیاره اورانوس ؛ اورانیوم نامگذاری کردند؛ در مخیله هیچکسی نمی گنجید که روزی در ۶ آگوست ۱۹۴۵ تنها ۶۰ کیلوگرم از اورانیوم ۲۳۵ آن فاجعه انسانی را در هیروشیما به بار آورد و صدها هزار نفر را به کام مرگ بفرستد.

چه خطراتی برای کارگران معادن اورانیوم وجود دارد؟

مطالعاتی که به خصوص توسط انیستیتو ملی امینت و سلامت شغلی آمریکا NIOSH درباره تاثیرات کار در معدن بر روی کارگران انجام شده از سال ۱۹۵۰ به این سو وضعیت سلامت کارگران اورانیوم را مورد بررسی قرار داده است، نشان از نگرانی هایی که از بروز بیماری هایی مانند سرطان ریه در بین کارگران معادن اورانیوم وجود دارد، می دهد و در مواردی هم بر روی اثرات سوء گاز رادون تمرکز می کند و نشان می دهد که چگونه کارگران معدن در معرض آسیب های ناشی از کار در معادن اورانیوم قرار می گیرند. (منبع)

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست