مقالات

شهریه هایی در سایه برای دوره های روزانه!

هزینه تحصیل - دانشگاه سراسری - دوره شبانه روزانه - پیام نور
نوشته شده توسط محمدهادی تقی نتاج

تحصیلات آکادمیک و آموزش عالی، یکی از دغدغه های بزرگ جوانان و خانواده ها در ایران و سرتاسر جهان است. هرچند کیفیت آموزش یکی از مهم ترین مقوله های مطرح شده در این خصوص بوده و بسیاری این عامل را بر سایر عوامل تاثیرگذار در انتخاب دانشگاه و رشته تحصیلی ارجح می دانند، با این وجود یکی دیگر از پارامترهای تاثیرگذار و مهم بر نوع انتخاب افراد، هزینه های تحصیلی می باشد. به عنوان مثال در کشور ما دانشگاه های مختلفی با شرایط مالی و کیفی متنوع وجود دارند که دانشجویان با هر رتبه و نمره ای در کنکور سراسری می توانند با توجه به بیشتر شدن ظرفیت دانشگاه ها از تعداد متقاضیان ورود به دانشگاه، یکی از آنها را انتخاب کرده و به ادامه تحصیل به عنوان یک دانشجو بپردازند.
شاید بسیاری از افراد اینگونه بیندیشند که بهترین نوع تحصیل از نظر آموزشی، تحصیل در دوره های روزانه دانشگاه های سراسری می باشد. یعنی در حالتی که کیفیت آموزش به نوعی از سایر دانشگاه ها بهتر است و دانشجو برای تحصیل در طول دوران تحصیل خود هزینه ای را پرداخت نمی کند. پس از این انتخاب به ظاهر عالی از نظر هزینه های تحصیلی، گزینه های دیگری همچون تحصیل در دوره های شبانه، دانشگاه آزاد، دانشگاه غیرانتفاعی و دانشگاه پیام نور قرار دارند.
در این یادداشت قصد داریم از نگاهی دیگر، این پارامتر تاثیرگذار را مورد بررسی قرار دهیم. از نظر اکثر جامعه و حتی متاسفانه برخی از افراد فعال در حوزه آموزش عالی و دانشگاه، تحصیل در مقطع روزانه رایگان محسوب می شود؛ در حالی که هرگز اینگونه نیست و شما در قبال تحصیل رایگان و در زمان ثبت نام این تعهد را به دولت می دهید که به تعداد سال های تحصیل خود برای دولت کار کنید. یعنی برای اینکه بتوانید مدرک لیسانس خود را در اختیار داشته باشید، باید چهار سال در یکی از ادارات یا شرکت های دولتی خدمت کنید تا تعهد زمان ثبت نام تان را جبران نمایید.
سوالی که ایجاد می شود این است که آیا راه حلی برای این موضوع وجود دارد یا خیر؟ یعنی آیا فرد می تواند با روشی دیگر از قید این تعهد آزاد شده و مدرک تحصیلی خود را در اختیار داشته باشد؟ پاسخ این سوال مثبت است. دانشجوی فارغ التحصیل می تواند با پرداخت هزینه های تعیین شده از طرف سازمان امور دانشجویی و وزارت علوم مدرک خود را آزاد نماید. این همان نقطه ای است که دانشجو به این نکته پی می برد که تحصیل او نه تنها رایگان نبوده بلکه هزینه فراوانی نیز برایش در پی داشته است!

نحوه محاسبه قیمت

اما پرسش دیگر این است که نحوه محاسبه این هزینه به چه صورت است و بر چه اساس این هزینه تعیین می گردد؟ از سال ۱۳۸۹ طبق بخشنامه و دستورالعملی از سوی وزارت علوم فردی که به طور مثال در سال ۸۹ وارد دانشگاه شده است و تحصیلش تا سال ۹۲ یعنی ۸ ترم طول کشیده است باید مبلغی به ازای هر سال تحصیلیش پرداخت نماید. این مبلغ طبق بخشنامه های سالیانه به تمامی دانشگاه های کشور ابلاغ می شود و این فرد باید مبلغی برابر با مجموع دو ترم در سال ۸۹، دو ترم در سال ۹۰، دو ترم سال ۹۱ و دو ترم در سال ۹۲ به وزارت علوم پرداخت نماید تا مدرک خود را بدون انجام تعهد کاری دریافت نماید. هرچند در این محاسبات تخفیف هایی نیز وجود دارد اما قاعده و فرمول کلی تعیین میزان هزینه پرداختی بدین نحو خواهد بود.
همچنین در خصوص ترم هایی که در آن دانشجو کمتر از سقف های معین واحد اخذ کرده و یا بیشتر از زمان خاصی در دانشگاه برای تحصیل حضور داشته است نیز به طور مفصل و مجزا قوانین و اعداد دقیقی برای هر سال وجود دارد.
البته تاکنون وزارت علوم تنها هزینه های نیم سال های تحصیلی از سال ۵۳ تا ۹۲ را اعلام نموده است و برای سال های ۹۳، ۹۴ و ۹۵ هنوز عدد خاصی تعیین نشده است. با این اطلاعات می خواهیم در خصوص هزینه های تحصیلی واقعی یک دانشجوی فرضی که طی هشت ترم توانسته تمامی واحدهای خود را اخذ نماید یک حساب و کتاب سر انگشتی انجام دهیم و میزان شهریه های تحصیلی او را در هر یک از انتخاب های یاد شده مورد ارزیابی قرار دهیم.
فرض می کنیم که این دانشجو می خواهد در یکی از رشته های گروه فنی و مهندسی تحصیل نماید. در حالت روزانه، چون هنوز عددی از سوی وزارت علوم اعلام نشده است، مبنا را بر این می گذاریم که این دانشجو با همان شهریه های مندرج در بخش نامه سال ۹۲ فارغ التحصیل شود. طی اعداد مذکور در این بخشنامه دانشجوی یاد شده، پس از فارغ التحصیلی در کمترین حالت و با فرض اینکه طی چندین سال این عدد رشد پیدا نکرده باشد، باید به ازای هر ترم تحصیلی مبلغی حدود ۱۱۵۰۰۰۰ تومان پرداخت نماید. این عدد ضرب در ۸ ترم تحصیلی چیزی حدود ۹۲۰۰۰۰۰ تومان خواهد شد. البته فردی که بتواند طی ۴ سال تحصیلی، دروس خود را به پایان برساند می تواند از تخفیف ۲۰ درصدی در این زمینه بهره ببرد. این به این معنی است که مبلغی در حدود ۷۶۰۰۰۰۰ تومان باید برای آزادسازی مدرک روزانه پرداخت شود؛ آن هم با در نظر گرفتن این نکته که فرض کرده ایم این عدد از سال ۹۲ تا ۹۵ ثابت باقی مانده باشد!
همین دانشجو اگر بخواهد در یکی از دانشگاه های غیرانتفاعی تقریبا معتبر در یکی از رشته های فنی و مهندسی به تحصیل بپردازد باید به ازای هر ترم مبلغی حدود ۹۰۰۰۰۰ تومان به دانشگاه پرداخت نماید؛ یعنی در صورت اتمام تحصیل در طی ۸ ترم، هزینه کلی تحصیل او چیزی در حدود هفت تا هفت و نیم میلیون تومان خواهد شد. یعنی هزینه ای کمتر از هزینه دانشگاه سراسری در دوره روزانه!
در دانشگاه آزاد اسلامی نیز در رشته های فنی و مهندسی، در سال جدید تحصیلی به ازای هر ترم مبلغی در حدود ۱۲۰۰۰۰۰ تا ۱۴۰۰۰۰۰ تومان باید پرداخت شود. برای یک دوره تحصیلی ۸ ترمی این عدد در حدود نه و نیم تا یازده میلیون تومان خواهد بود.
دانشگاه پیام نور به ازای هر ترم از دانشجویان رشته های فنی و مهندسی خود چیزی در حدود ۵۰۰۰۰۰ تومان دریافت می نماید که این عدد برای کل دوره کارشناسی مبلغی در حدود چهار میلیون تومان خواهد شد که نسبت به همه اعداد یاد شده بسیار کمتر می باشد.
حال به نقطه عطف این مقایسه خواهیم رسید. شاید تاکنون با خود اندیشیده باشید که این قیمت برای مدرک روزانه دانشگاه سراسری در یک رشته فنی و مهندسی مبلغ متعارفی نسبت به کیفیت تحصیل در اینگونه دانشگاه ها باشد و مقایسه انجام شده فقط در خصوص هزینه تحصیل در آن دانشگاه صورت گرفته و شامل کیفیت و نوع خدمات نشده است. اکنون شرایط برابر کیفی و خدماتی را در نظر می گیریم؛ یعنی دانشجویان دوره شبانه دانشگاه های سراسری.
در دوره شبانه یک دانشجوی ورودی سال ۹۵ رشته مهندسی مکانیک، چیزی در حدود ۱۸۰۰۰۰۰ تومان در طی چهار سال به عنوان شهریه ثابت پرداخت خواهد کرد؛ مبلغی در حدود ۳۶۰۰۰۰ تومان برای دروس عمومی، ۲۲۰۰۰۰ تومان برای دروس عملی، ۳۰۰۰۰۰۰ تومان برای دروس اختصاصی، ۷۵۰۰۰۰ تومان برای دروس پایه و همین طور حدود ۴۰۰۰۰۰ تومان برای پروژه و کارآموزی. جمع این مبالغ عددی در حدود ۶۵۰۰۰۰۰ تومان خواهد شد. یعنی بیش از یک میلیون تومان کمتر از هزینه محاسبه شده برای دوره روزانه آن هم با فرض عدم افزایش مبلغ از سال ۹۲ تا سال ۹۸ که این دانشجوی ورودی سال ۹۵ بتواند فارغ التحصیل شود! اختلافی بسیار فاحش و عجیب!

نمودار شهریه علمنا

نمودار مقایسه هزینه های مدارک دانشگاه های مختلف. باز هم لازم به ذکر است که دوره روزانه بر اساس بخشنامه سال ۹۲ تخمین زده شده است

یک مثال ساده

اگر بخواهیم یک مثال ملموس تر و با اعداد واقعی تر بزنیم، فرض می کنیم که دانشجویی در سال ۸۸ در رشته مهندسی مکانیک در دوره شبانه وارد دانشگاه سراسری شده است. مبلغی که او تا سال ۹۱ یعنی سال آخر تحصیلش به صورت حدودی پرداخت کرده است به شرح زیر است:
شهریه ثابت: ۷۰۰۰۰۰ تومان
دروس عمومی: ۱۳۰۰۰۰ تومان
دروس عملی: ۱۵۰۰۰۰ تومان
دروس اختصاصی: ۹۵۰۰۰۰ تومان
دروس پایه: ۲۳۰۰۰۰ تومان
پروژه: ۹۰۰۰۰ تومان
کارآموزی: ۹۰۰۰۰ تومان
مجموع: ۲۳۴۰۰۰۰ تومان
همان طور که مشاهده شد هزینه تحصیل این دانشجو کمتر از دو و نیم میلیون تومان بوده و وی پس از اتمام تحصیل می تواند با رفتن به دوره سربازی اصل مدرک خود را در اختیار داشته باشد.
حال فرض کنیم همین دانشجو در سال ۸۸ در همین رشته تحصیلی در دوره روزانه مشغول به تحصیل می شد و پس از اتمام تحصیل قصد داشت تا مدرک خود را آزاد نماید. در این صورت او باید به ازای ترم های حضور خود در دانشگاه مبالغ زیر را طبق بخشنامه وزارت علوم پرداخت نماید:
هر ترم در سال تحصیلی ۸۹-۸۸: ۲۲۳۰۰۰ تومان مجموع: ۴۴۶۰۰۰ تومان
هر ترم در سال تحصیلی ۹۰-۸۹: ۲۲۳۰۰۰ تومان مجموع: ۴۴۶۰۰۰ تومان
هر ترم در سال تحصیلی ۹۱-۹۰: ۸۴۴۰۰۰ تومان مجموع: ۱۶۸۸۰۰۰ تومان
هر ترم در سال تحصیلی ۹۲-۹۱: ۱۰۵۵۰۰۰ تومان مجموع: ۲۱۱۰۰۰۰ تومان
مجموع کل: ۴۶۹۰۰۰۰ تومان
در نظر گرفتن تخفیف بیست درصد: ۳۷۵۰۰۰۰ تومان
با در نظر گرفتن این محاسبات و توضیحات ارائه شده از نظر شما کدام نوع از تحصیل کم هزینه تر و بی دردسر تر است؟ در سال های اخیر دانشجویان زیادی برای ادامه تحصیل خود در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری از کشور خارج شده اند که بسیاری از آنها با مشکلات آزاد سازی مدرک روزانه خود مواجه هستند. مشکلی که علاوه بر تحمیل کردن هزینه ای ناگهانی و سنگین به دانشجو، دوندگی ها و رفت و آمد های فراوانی نیز دارد و تبصره و ماده های فراوان بر سر راه دانشجویان آنها را از راه طی کرده در زمان تحصیل پشیمان می کند.
با این توضیحات و اعداد و ارقام اکنون نوبت تصمیم و انتخاب شماست که برای به تحصیل یا از روشی استفاده کنید که هزینه آن در مجموع بیشتر از حالت شهریه ای باشد و در پایان نیز با دردسرهای اداری دست و پنجه نرم نمایید یا اینکه مانند بسیاری از دانشجویان دیگر هزینه ای معقول را به صورت تدریجی و اندک اندک و در مجموع حتی کمتر از حالت به ظاهر رایگان پرداخت نمایید و در انتهای تحصیل مدرک خود را بدون تعهدی در اختیار داشته باشید؟! اگر قصد ادامه تحصیل در خارج از کشور را دارید به این اعداد و ارقام کمی بیندیشید و بعد تصمیم بگیرید. راهی که این روزها به نظر می رسد بسیاری از دانشجویان به آن اندیشیده و برگزیده اند و البته بسیاری از مسئولین اصلا (!) به آن و عواقب بازی با این اعداد در پشت پرده ها توجهی نکرده اند.

درباره نویسنده

محمدهادی تقی نتاج

دیدگاه شما چیست