کلینیک علمنا

کلینیک علمنا: لوپوس چیست؟

لوپوس علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

کلینیک علمنا باز هم به منظور آگاهی بخشی نسبت به یکی دیگر از بیماری ها خاص و نادر و آشنایی با علایم و دلایل ابتلا به آن منتشر شده است. این هفته قصد داریم تا بیماری لوپوس را مورد بررسی قرار دهیم و در مورد عوارض آن اطلاعاتی را در اختیار قرار دهیم.
بیماری لوپوس یا SLE که مخفف عبارت Systemic lupus erythematosus است، یک بیماری روماتیسمی مزمن محسوب شده که موجب بروز التهاب در بافت های مختلفی از بدن می شود. بیماری لوپوس با شدت های متفاوتی در بیماران مشاهده می شود و دو نوع دارد.
• لوپوس دیسکوئید (Discoid lupus) که فقط موجب گرفتاری پوست می شود.
• لوپوس سیستمیک (Systemic lupus) که پوست، مفاصل، قلب، کلیه و دیگر بافت ها را درگیر می کند.
شیوع بیماری لوپوس حدود ۳ نفر در هر ۱۰ هزار نفر بوده و بیشتر در زنان دیده می شود. سن بروز آن بین ۴۰-۲۰ سالگی است. این بیماری می تواند زمینه خانوادگی داشته باشد ولی فقط ۳ درصد مبتلایان به لوپوس این بیماری را در فرزندشان هم می بینند.
لوپوس یک بیماری خود ایمنی است بدین معنی که سیستم ایمنی که باید از بدن بر علیه میکروب های خارجی دفاع کند، سلول های خود را به غلط بیگانه تصور کرده و بر علیه آن ها وارد عمل می شود. روماتیسم مفصلی هم نوعی بیماری خود ایمنی است. علت این عملکرد معیوب سیستم ایمنی به درستی شناخته شده نیست. به نظر می رسد بعضی عفونت ها، قرار گرفتن در برابر نور خورشید، سیگار کشیدن، استرس شدید، مصرف داروهایی خاص همچون داروهای ضد صرع، داروهای فشارخون و همچنین بعضی از انواع آنتی بیوتیک ها می تواند شروع این اختلال را تسهیل کند.
افرادی که به دلیل مصرف دارو به این بیماری مبتلا شده اند معمولا با قطع مصرف دارو بیماریشان بهبود می یابد. همچنین تغییرات هورمونی نیز بر روی این بیماری تاثیرگذار هستند و شاید به همین علت بیماری لوپوس در زنان شایعتر است.
از آنجایی که علایم لوپوس مشابه علایم بیماری های مختلف دیگر می باشد، تشخیص لوپوس سخت می باشد. نوع علائم و شدت آن ها در بیماران مختلف، متفاوت است. بسیاری از مبتلایان به لوپوس احساس ضعف و خستگی می کنند. وزنشان کم شده و تب خفیفی دارند. علائم دیگر این بیماری عبارتند از:
• درد مفاصل: درد مفاصل در اغلب مبتلایان به لوپوس وجود دارد. در بعضی از بیماران مفاصل معدودی گرفتار می شود در حالی که در تعدادی دیگر مفاصل زیادی دردناک می شوند. مفاصل کوچک دست و پا شایعترین مفاصل گرفتار هستند؛ ولی مفاصل مچ دست، آرنج، زانو و مچ پاها هم ممکن است گرفتار شوند. ممکن است درد مدتی در یک مفصل باشد و بعد از مدتی در مفصلی دیگر احساس شود. به جز درد مفصلی مشکل دیگر احساس خشکی در مفصل است که در صبح ها و بعد از برخاستن از خواب بیشتر است. مفاصل ممکن است قرمز شوند. درد مفصلی ممکن است چند ساعت تا چند ماه طول بکشد و ممکن است خفیف و یا شدید باشد. گاهی اوقات مفصل گرفتار شده قدری متورم هم می شود ولی تخریب مفصلی مانند آنچه در روماتیسم مفصلی دیده میشود در بیماری لوپوس وجود ندارد.
• درد و ضعف عضله: بیماری لوپوس در زمان فعالیت، معمولا ضعف خفیف عضله و مختصر افزایش آنزیم های عضله را ایجاد می نماید که با کنترل بیماری برطرف می شود. ضعف عضله به صورت اختلال در بلند شدن از زمین یا بالا رفتن از پله خود را نشان می دهد.
• تظاهرات پوستی (راش): یکی از علائم مشخصه لوپوس، تظاهرات پوستی (راش) است. به خصوص که بر روی گونه ها و بینی ظاهر می شود و آن را به پروانه تشبیه می کنند. این راش ها ممکن است در مناطق دیگر پوست مانند صورت، گوش، شانه، بازو، دست و هر قسمتی از پوست که در معرض نور آفتاب قرار بگیرد هم ظاهر شود. بسیاری از بیماران لوپوسی به نور آفتاب حساس هستند و به همین دلیل غالبا راش های پوستی بعد از اینکه بیمار در معرض نور آفتاب قرار گرفت ظاهر شده و یا اینکه شدت می یابند. راش های پوستی معمولا نشان دهنده فعالیت بیماری و یا عود می باشند. بیماران لوپوسی در صورت بروز هرگونه راش پوستی باید به روماتولوژیست خود مراجعه نمایند.

لوپوس علمنا

• ریزش مو: بیماران لوپوسی معمولا در زمان فعالیت بیماری دچار ریزش مو می شوند. این نوع ریزش مو به صورت منتشر است و با کنترل بیماری برطرف می شود. اما تعدادی از بیماران، مبتلا به ضایعات پوستی مزمن به نام دیسکوئید در پوست سر می شوند، که با توجه به اینکه این ضایعات ضمائم پوست را از بین می برند، ریزش موی موضعی ناشی از این ضایعات قابل برگشت نمی باشد.
• زخم دهان: تعدادی از بیماران لوپوسی در زمان فعالیت بیماری، دچار زخم های دهانی به خصوص در سقف دهان می شوند. این ضایعات ممکن است بدون درد باشد به طوری که فقط پزشک در معاینه آن ها را پیدا کند.
• فنومن رینود: فنومن رینود (Raynaud’s phenomenon) به وضعیتی می گویند که سرما یا استرس موجب اسپاسم عروق در قسمتی از اندام می شود. علامت این اسپاسم معمولا درد در انگشتان دست یا پا است. فنومن رینود در بیماری لوپوس به علت التهاب عروق خونی ایجاد می شود و گاهی اوقات چنان شدید شده که منجر به گانگرن (قانقاریا) و سیاه شدن انگشت می شود.
• خون: اغلب این بیماران یک کم خونی خفیف دارند. کاهش مقدار گلبول های سفید و یا پلاکت در بیماران مبتلا به لوپوس دیده می شود. گاهی اوقات هم غدد لنفاوی این بیماران متورم و بزرگ می شود.
• درد قفسه سینه: در بیمار مبتلا به لوپوس ممکن است پرده دور قلب و پرده دور ریه ملتهب شده که موجب درد قلب و یا درد ریه می شود. معمولا این درد با تنفس و سرفه تشدید می شود. درد قفسه سینه ممکن است در اثر عوامل دیگر مانند آمبولی ریه (گیر کردن لخته خون در عروق ریه)، عفونت ریه و یا حوادث قلبی باشد.
• کلیه: در ۳۰ درصد مبتلایان به لوپوس کلیه ملتهب می شود که نتیجه آن دفع پروتئین از طریق کلیه در ادرار است. همچنین افزایش فشار خون نیز یکی از علائم درگیری کلیه می باشد.
• ورم ساق پا و یا دور چشم: تعدادی از بیماران لوپوسی در سیر بیماری دچار درگیری کلیه می شوند. درگیری کلیه معمولا بدون علامت می باشد و پزشک در طی بررسی روتین با انجام آزمایش ادرار متوجه آن می شود. اما در مواردی که درگیری کلیه شدید تر باشد ممکن است بیمار دچار علائمی مانند ورم ساق پا و گاهی ورم زیر چشم شود.
• تب: تب می تواند از علائم عود بیماری باشد. وجود هرگونه تب غیر قابل توجیه در بیمار لوپوسی نیاز به بررسی از نظر عود بیماری دارد. همچنین تب ممکن است ناشی از وجود عفونت در بیمار باشد که خود عفونت نیز می تواند باعث عود بیماری گردد.
• سردرد: درگیری مغز در بیمار لوپوسی می تواند منجر به بروز سردرد شود. سردرد ناشی از لوپوس معمولا شدید می باشد و با سردردهای قبلی بیمار متفاوت است و به مسکن جواب نمی دهد.
• حساسیت به نور: بسیاری از بیماران لوپوسی به نور آفتاب حساس هستند، به طوری که با قرار گرفتن در آفتاب دچار راش قرمز رنگ در مناطق در معرضِ نور می شوند و این راش ها چندین ساعت تا چند روز باقی می مانند. همچنین نور خورشید می تواند ضایعات پوستی را تشدید نماید. توصیه می شود بیماران مبتلا به لوپوس در معرض نورخورشید قرار نگیرند و زمانی که شدت نور آفتاب زیاد است، از منزل خارج نشوند.
• خستگی: خستگی از علائم شایع بیماری لوپوس می باشد و در اکثر بیماران دیده می شود. از آنجا که خستگی در اثر عوامل دیگر نیز ایجاد می شود، توصیه می شود در صورت احساس خستگی بیش از حد، حتما با پزشک روماتولوژیست خود مشاوره نمایند.
• تشنج-علائم روانی: تشنج ممکن است از علائم فعالیت بیماری لوپوس باشد. یکی دیگر از تظاهرات بیماری لوپوس علائم روانی می باشد. افسردگی و اضطراب در این بیماران شایع است. سردرد، احساس گزگز یا خواب رفتگی در اندام ممکن است در بیماران دیده شود.
• دستگاه گوارش: درد شکم، تهوع و استفراغ ممکن است از علائم این بیماری باشند.
هرچند درمان کاملی برای لوپوس وجود ندارد اما انواع درمان ها برای کنترل بیماری و کاهش شدت آن موجود می باشد. درمان این بیماری بسته به نوع علایم و نشانه های بروز کرده متفاوت است. داروهایی که عموما برای درمان این بیماری استفاده می شوند شامل داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)، داروهای ضد مالاریا، کورتیکواستروئیدها (Corticosteroids) و داروهای سرکوب کننده ایمنی (Immunosuppressant) می باشند. مصرف و عدم مصرف این داروها، میزان و نوع آن ها و نحوه مصرفشان همه باید با دستور پزشک باشد.
در صورت ابتلا به بیماری لوپوس با تغییراتی در سبک زندگی و رعایت مواردی می شود تا حدودی جلوی شعله ور شدن های بیماری را گرفته و راحت تر با این بیماری زندگی کرد. این تغییرات شامل موارد زیر است:
• استراحت کافی
• محافظت از پوست در برابر آفتاب
• ورزش منظم
• ترک سیگار
• رژیم غذایی سالم

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست