کلینیک علمنا

کلینیک علمنا: از “لایم” چه می دانید؟

لایم الک بالدوین کلینیک علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

کلینیک علمنا این بار به سراغ یک بیماری کمتر شناخته شده اما مزمن دیگر رفته است تا با ایجاد آگاهی نسبت به آن در جامعه، از راه ابتلا، پیشگیری و درمان آن سخن بگوید. بیماری “لایم” سوژه این هفته کلینیک علمنا است که بهانه پرداختن به آن نیز در ادامه این یادداشت مورد اشاره قرار گرفته است.
بیماری غیر شایع “لایم” معمولا با یک دانه پوستی قرمز رنگ نسبتا بزرگ خود را نشان می دهد و بعد از چند هفته اگر درمان نشود، باکتری ها به مفاصل یا شاید اندام های دیگر مخصوصا دستگاه عصبی مرکزی فرد حمله می کنند.
“الک بالدوین” مجری و بازیگر مشهور آمریکایی از بیماری لایم رنج می برد. این بیماری یک بیماری محدود است و معمولا بدون درمان برطرف می شود.

لایم الک بالدوین علمنا

بیماری لایم به دلیل عفونت با اسپیرو کتی بنام “بورلیا بورگدوفری” به وجود می آید و پاسخ ایمنی بدن به عفونت باعث بروز بیماری می شود. اولین بار در قرن بیستم و در اروپا، به صورت لکه های سرخ پوستی که بعد ها بنام اریتم مزمن مهاجر یا SECM خوانده شد، توصیف گردید.
علایم عصبی و همراهی آن با کنه های ایسکودس (همچنین به نام کنه ی آهو نیز شناخته می شود) در اواسط سال ۱۹۳۰ شناخته و تحت عنوان “مننگو آنسفالیت کنه ای” نامیده شد. در ایالات متحده، بیماری لایم تا اوایل ۱۹۷۰ ناشناخته بود. در این زمان شیوع یک نوع آرتریت خردسالی در منطقه ی لایم (کانزاس سیتی) اتفاق افتاد. بعد از آن، یک پزشک بنام ویلی بورگدوفر، ارگانیزم بورلیایی را در کنه های ایسکودس کشت داد. این کنه ها، از مبتلایان به بیماری بالینی لایم جدا گردید و تایید کننده ی عامل ایجاد کننده بود.
این کشف منجر به طراحی آزمایش های آنتی بادی شد، نژادهایی از بورلیا تشخیص داده شد که احتمالا دلیل تفاوت علایم بالینی بیماری لایم در اروپاست. بیماری لایم در ایالات متحده بیماری فراگیری است و مهاجرین از رفتن به مناطق خاصی که در آن این بیماری شیوع دارد ترس دارند. کشف واکسن ها بر علیه بیماری لایم یکی از پیشرفت های مهم در رابطه با پیشگیری از این بیماری بوده است.

لایم علمنا

بورلیا بورگدوفری یک اسپیرو کت است که توسط کنه از میزبانی به میزبان دیگر انتقال می یابد. این کنه ها از نوع ایسکودس یا کنه های گوزن هستند. چرخه ی زندگی کنه ی ایسکودس و بورلیا بورگدوفری حائز اهمیت است؛ چرا که در اپیدمیولوژی بیماری لایم نقش مهمی دارد. کنه های ایسکودس به شکل لارو کنه در تابستان به دنیا آمده و فقط یک بار تغذیه می کنند. میزبان ترجیحی آن موش است، اما سایر حیوانات نیز می توانند جایگزین شوند. در بهار سال بعد این کرم ها تبدیل به شفیره شده و یک بار دیگر تغذیه می کنند. در پاییز شفیره ها به حشره ی بالغ تبدیل شده و یک خونخواری دیگر انجام می دهند.

بعضی از مطالعات نشان می دهد که به رغم انتشار باکتری در بدن، مقدار کافی از باکتری در اندام ها تمرکز نمی یابد. یک کنه باید به شخص حداقل به مدت دو تا سه روز بچسبد تا عفونت را به او منتقل نماید.
بعد از نیش کنه و ورود بورلیا بورگدوفری به بدن میزبان سه پیامد ممکن است:
۱) بیمار بدون بروز هرگونه علایمی از عفونت پاک می شود. این افراد، بدون علامت یا سرم مثبت خوانده می شوند.
۲) بورلیا بورگدوفری در سراسر بدن پخش شده و به دلیل تهاجم مستقیم علایمی را به خصوص در مراحل اولیه بیماری نشان می دهد. به دلیل رشد دشوار باکتری، این باکتری تنها در اندام های خاصی از بدن یافت می شود. در پاسخ التهابی به باکتری در پوست ممکن است اریتم مهاجم به وجود آید.
۳) بورلیا بورگدوفری پاسخ ایمنی را چنان تحریک می کند که علایم مختلفی را در اندام ها پدید می آورد. در این حالت تهاجم باکتریایی بسیار خفیف است. مطالعه روی آرتریت لایم نشان می دهد که این آرتریت همراه با عوامل ایمونولوژیکی شامل تولید سایتوکاین های پیش التهابی و ایجاد کمپلکس های ایمنی و همچنین عوامل ژنتیکی نظیر آنتی ژن های لوکوسیتی انسان است.
این بیماری ابتدا در سفید پوستان دیده شده است که حدود ۷۶% می باشد. سایر نژادها حدود ۲۶% گزارش شده اند.  همچنین گزارش ها نشان می دهد نرخ ابتلا در پسرها کمی بیشتر از دخترهاست اما در سنین بالاتر میزان ابتلای زنان بیشتر از مردان است.
میزان شیوع بر حسب سن دارای دو قله است. یکی در بین سنین ۹-۵ سال و دیگری در سنین ۵۹-۵۰ سال است. این بیماری در سنین ۲۴-۲۰ سال دارای حداقل شیوع می باشد.

علائم بالینی

۱) اریتم خزنده: این اریتم شامل ضایعات سرخ رنگی است که به تدریج اندازه ی آن ها افزایش می یابد. ممکن است همراه با خارش یا گرمی باشد. بیشتر در نواحی نزدیک به محل گزش مانند زیر بغل، کشاله ران و امثال آن دیده می شود. این ضایعات تا زمانی که به اندازه ی بزرگ نرسیده اند تشخیص داده نمی شوند، یک سوم از مبتلایان علایم دیگری از علایم لایم را نشان نمی دهند. دو سوم دیگر علایم بعدی را بروز می دهند که شامل تب، درد عضلانی و بزرگ شدگی غدد لنفاوی می باشد و شبیه به آنفولانزا است.
۲) آرتریت مواج التهابی: این حالت اغلب به شکل پلی آرتریت مهاجر در مفاصل و تاندون ها خود را نشان داده و در عرض یک تا دو روز به یک حالت مونو آرتریکولر تبدیل می شود که استخوان زانو، کشکک، آرنج و مچ دست را با شیوع کمتر درگیر می کند.
۳) ضایعات عصب کرانیال: این عارضه در ایالات متحده و اروپا شایع تر بوده و به خصوص کودکان را مبتلا می کند. بیش از نیمی از کودکان دچار فلج صورتی می شوند که ممکن است دوطرفه باشد. این فلج ممکن است کمتر از دو ماه طول کشیده و در عرض چند روز بهبود یابد.
۴) مننگو رادیکلونوریت: این حالت بیشتر در اروپا دیده می شود و با دردهای ریشه های عصبی شدید مشخص می شود که همراه با شب ادراری است. درجات خفیفی از مننژیت نیز دیده می شود.
۵) کاردیت: همراه با تب، سطح بلوکه شده ی رگ های شریانی متغییر بوده و نوساناتی در علایم پدید می آورد و بیش از یک هفته طول می کشد. گاهی اوقات برداشت بلوک از طریق جراحی ضرورت می یابد.
۶) تعریق و خستگی: این عارضه بعد از ضایعات پوستی شایع تر است و اغلب ۸۰% از بیماران را در ایالات متحده گرفتار می کند.
۷) مننژیت : این عارضه همراه با سایر تظاهرات عصبی یا به تنهایی بروز می کند. شدت آن از خفیف تا شدید متغیر بوده و به شکل سردرد، نور ترسی و سفت شدگی گردن می باشد. شدت این مننژیت کمتر از بیمارانی است که مننژیت باکتریایی دارند.
۸) آرتریت مزمن: در حدود ۱۰ % از مبتلایان، به آرتریت مزمن دچار می شوند که عمدتا زانوها را دچار می سازد که ممکن است سال ها طول بکشد اما به ندرت باعث تخریب مفاصل می شود.
۹) نوروپاتی: فلج مزمن با شیوع کمتر با درد ریشه های عصبی بدون حس یا فلج حرکتی دیده می شود و معمولا به تنهایی بروز می کند.
۱۰) مننگوآنسفالیت مزمن: این حالت بیشتر در اروپا دیده می شود. علایم شامل تحریک پذیری، اختلال حافظه و خواب آلودگی می باشد. علایم از خفیف تا شدید متغیر هستند. علایم شدید توام با حملات عصبی، فلج انقباضی و اختلال شعور بوده و توام با درگیری سیستم عصبی مرکزی است. کودکان کمتر در معرض چنین علایمی هستند.
۱۱) فیبرومیالژی و خستگی مزمن: این علایم در مبتلایان قطعی بیماری لایم به صورت مداوم و پایدار تشکیل شده و حتی پس از درمان نیز ادامه می یابد. ارتباط بیولوژیکی بین این علایم و بیمار وجود ندارد.

تشخیص بیماری

کشت باکتری یک راه معمول برای تایید عفونت است؛ هر چند کشت باکتری از نمونه های بیوپسی پوستی امکان پذیر است ولی چندان عملی نیست. کشت باکتری از مایعات مفصلی راه بهتری است. واکنش زنجیره ی پلیمراز (PCR) از نمونه های بیولوژیک نیز از نظر بالینی عملی نیست. روش بسیار متداول، بررسی آنتی بادی است، ولی متاسفانه فاقد استاندارد بین المللی برای تشخیص آنتی بادی بوده و روش های نقطه گذاری آنتی ژنی دارای موارد مثبت و منفیِ کاذب بسیاری است.
اولین توصیه برای مبتلایان، اندازه گیری آنتی بادی IgG و IgM است. دومین مرحله تایید عیارهای مثبت با روش لکه گذاری IgM است. در صورت عدم درمان، بیماران مبتلا، به تولید IgM ادامه می دهند. زیرا مرتبا در معرض آنتی ژن باکتری اند. آنتی بادی IgG و IgM در مایع CSF حتی پس از درمان مثبت می ماند، بنابراین دلیلی بر عفونت فعال نیست. ولی هیچ یک وجود عفونت اخیر را تایید نمی کند. آزمایش دیگر شامل نوار قلبی می باشد.

درمان و پیشگیری

درمان با آنتی بیوتیک انجام می گیرد و معمولا برای درمان کامل باید ۳۰ روز مصرف دارو ادامه پیدا کند، برای پیشگیری از این بیماری موارد زیر توصیه می شود:
۱) پوشیدن لباس های رنگ روشن برای مشخص شدن کنه ها به صورت تیره
۲) بررسی لباس ها از نظر آلودگی به کنه
۳) استفاده از مواد دور کننده مثل رپلامانت
۴) شستشوی لباس ها پس از سفر
۵) شستشوی بدن پس از مراجعت از بیرون
۶) کنترل روزانه کودکان از نظر آلوگی به کنه
۷) در مناطق با شیوع بالا شستن بدن هر ۳ تا ۴ ساعت
۸) عدم خواب شبانه یا عدم اسکان در جنگل هایی که گوزن در آن فراوان است
۹) استفاده از حشره کش ها به منظور کنترل جمعیت کنه ها در حیوانات
برداشت سریع کنه از بدن شانس ابتلا را کاهش می دهد. روش برداشت آن ساده است؛ گرفتن کنه با پنس در نزدیکترین سطح پوست و کشیدن آن به صورت آرام به بیرون. باید مراقب بود که حین برداشت، کنه له نشود. برای برداشتن کنه، از به کار بردن انگشتان یا با وسایل غیر استاندارد خودداری شود.

لایم علمنا

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست