فلسفه و تاریخ علم

دود سفید دنباله هواپیماها؛ دسیسه بین المللی یا پدیده ای فیزیکی

دنباله سفید هواپیما
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

آیا دولت ها ما را مسموم می کنند؟!

مدتی پیش نتایج مطالعه جدیدی درباره دود سفید دنباله هواپیماها منتشر شد که بار دیگر به بحث ها و اظهارنظر ها پیرامون آن دامن زد. عده ای بر این باورند که پراکندن این ماده شیمیایی دسیسه ای است بین المللی برای تغییرات آب و هوایی؛ کاهش جمعیت و دستکاری آگاهی و به عبارتی ایجاد تغییر در افکار انسان ها و ادعا می کنند لابی های اقتصادی و صنعتی؛ سازمان های مخوف بین المللی؛ گروه های یهودی زیرزمینی و نظایر آن در این توطئه دست دارند.
درباره ماهیت این باور بدبینانه که مروجان علم عمدتا آن را در رده توهم توطئه دسته بندی می کنند پیشتر بسیار سخن گفته شده است اما در مطالعه جدید که ۴ تن از پژوهشگران به نام های کریستین شیرر؛ میک وست؛ کن کالدیرا و استیون جی دیویس در ژورنال Environmental Research Letters منتشر کرده اند جنبه های دقیق تری از مساله به لحاظ علمی واکاوی شده است.
نتیجه بررسی این پژوهشگران که جزییات دقیق آن در مقاله آمده؛ ایده توطئه بودن پخش گازهای سمی از طریق دنباله سفید هواپیماها را مردود می کند. این مطالعه البته از سوی عده ای مورد انتقاد نیز قرار گرفته است. نخست اینکه گفته می شود انجام این مطالعه به نوعی به رسمیت شناختن باورهای شبه علمی  و جدی گرفتن این نوع باورها بوده. اما به نظر نمی آید این انتقاد موجه باشد. صدق و کذب هر نظریه و ایده ای باید در آزمون تجربی سنجیده شود. ایده اینکه دولت ها و قدرت های جهانی با استفاده از پخش گازهای سمی؛ اوضاع جهان را به کنترل خود در می آورند اساسا و به لحاظ منطقی واجد هیچ تناقضی نیست.
اما بازگردیم به جزییات مطالعه انجام شده و ببینم پژوهشگران در این مطالعه دقیقا چه چیزی را آزمون کرده اند و به چه نتیجه ای رسیده اند. خوشبختانه نتایج مطالعه در اینترنت و  در این لینک قابل دسترسی عموم قرار گرفته است. کریستین شیرر از دپارتمان زمین شناسی دانشگاه کالیفرنیا و همکارانش در مقدمه این مطالعه می نویسند:‌ نظرسنجی ها نشان می دهند تقریبا ۱۷ درصد از مردم در سراسر دنیا معتقدند که در دنیا یک برنامه عمدی تغییرات آب و هوایی(secret large-scale atmospheric program (SLAP) در جریان است (یا لااقل تا حدی در حال انجام است) . به همین جهت لازم است که این موضوع را به لحاظ علمی مورد مطالعه و بررسی قرار دهیم. هدف این مطالعه قانع کردن هواداران نظریه برنامه عمدی تغییرات آب و هوایی SLAP نیست و مقصود؛ گردآوری یک منبع قابل استناد مطالعه علمی انجام شده در این زمینه برای بحث های عمومی است. البته مطالعه انجام شده اولین مطالعه علمی از این دست و با محوریت این موضوع نیست. پیش تر پژوهشگران هواشناسی و دانشمندان دیگر در خصوص  ماهیت این پدیده توضیح داده اند. تفاوت پژوهش اخیر در این است که انحصارا به پدیده دود سفید از دنباله هواپیماها می پردازد.
روش انجام این پژوهش به این شکل بوده که شیرر  و همکارانش پرسشنامه هایی با جزییات در اختیار دانشمندان و متخصصان قرار دادند تا ریز  به ریز ادعای هواداران نظریه برنامه عمدی تغییرات آب و هوایی SLAPرا مورد تحلیل و بررسی قرار دهند. پژوهشگران هدف این پرسشنامه دو گروه هستند. دسته اول دانشمندان هواشناسی با تخصص میعان و دسته دوم متخصصان ژئوشیمی که روی مساله اثرات آلودگی جوی و گرد و غبار روی سطح زمین کار می کنند. از گروه اول ۴۹ متخصص که دستکم ۲۶ سال در زمینه پژوهشی  خود کار حرفه ای کرده اند و از گروه دوم ۲۸ پژوهشگر که دست کم ۲۲ سال روی موضوع مورد بحث؛ تجریه پژوهشی دارند در این مطالعه دخیل هستند.
در ابتدا شیرر و همکارانش دو ادعای بنیادین هواداران نظریه برنامه عمدی تغییرات آب و هوایی SLAP را مورد بررسی قرار دادند.
۱. رفتار دود سفید دنباله هواپیماها طبیعی نیست و ماندگاری آن بسیار بیشتر از آنی است که قاعدتا باید در هوا باقی بماند (و قابل رویت باشد). این نشانه ای است مبنی بر اینکه دود سفید دنباله هواپیما ذرات یخ زده بخار نیستند و پای مواد شیمیایی در میان است که در هوا پراکنده شده است.
۲. در خاک؛ غبار و آب روی زمین می توان اثری از مواد شیمیایی (مهمتر از همه باریوم و آلومینیوم) پیدا کرد.
تیم پژوهشی شیرر و همکارانش با این دو پرسش اصلی از دو گروه دانشمندان مورد مطالعه نظرسنجی کردند. تصاویر؛ نمونه های خاک و سایر  مدارک احتمالی در اختیار دانشمندان قرار گرفت. به عبارت بهتر هر آنچه که به ادعای هواداران نظریه برنامه عمدی تغییرات آب و هوایی ؛ حاکی از یک پروژه مخفی در پس پرده است.
در ابتدا از تمامی دانشمندان مورد پرسش سوال شد که آیا آنها تا کنون به نشانه ای مبنی بر وجود یک برنامه مخفی برای تغییرات عمدی در آب و هوا بر خورده اند یا خیر.
پاسخ ۷۶ نفر از ۷۷ متخصص؛ یعنی ۹۸.۷ درصد منفی بود. البته ۹۸.۷ درصد  صد در صد نیست و بنابراین یک متخصص در این بین بر این باور بوده که به شواهدی برخورده که میزان باریوم موجود در اتمسفر بیش از میزان متوسط بوده است. در خصوص پرسشنامه از گروه دیگر متخصصان مبنی بر اینکه تصاویر دود سفید دنباله هواپیماها چه چیزی را نشان می دهند ؛ همه متخصصان متفق القول بودند که این تصاویر هیچ چیز غیرطبیعی را نشان نمی دهد. اشکال مختلف دنباله سفید پشت هواپیماها نه نشانه ماده شیمیایی غیرطبیعی؛ بلکه به دلیل تفاوت در ارتفاع پرواز و تفاوت در موتور هواپیماهاست.
در پاسخ به این پرسش که امروزه هواپیماها به نسبت گذشته رد سفید ماندگارتری به جای می گذارند ۲۳ نفر پاسخ منفی ؛ ۱۸ نفر پاسخ مثبت و ۸ نفر پاسخ ممتنع دادند.
در توضیح این پدیده دلیل فیزیکی به خصوصی وجود دارد و آن هم این است که هواپیماهای امروزی در ارتفاعات بالاتری پرواز می کنند(به باور ۱۷ پژوهشگر)  و بسیاری از هواپیماهای مدرن؛ به نسبت گذشته بخار آب بیشتری بیرون می دهند (به باور ۱۱پژوهشگر مورد پرسش).
البته ۱۱ تن از پژوهشگران بر این عقیده بودند که برای تحلیل موضوع به اطلاعات بیشتری نیاز است. اگرچه ممکن است هواداران نظریه برنامه عمدی تغییرات آب و هوایی ؛ دانشمندان مشارکت کننده در این پژوهش را خریداری شده توسط دولت ها و دروغگو بدانند اما آنگونه که کریستین شیرر و همکارانش در آغاز مقاله می نویسند؛ هدف این مقاله این بوده که توجه جامعه علمی به مطالعه در این زمینه جلب شده و منابعی مستقل برای مطالعات آتی در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست