فلسفه و تاریخ علم

تسلا؛ یادآور نیکولا تسلا یا خودروی الکتریکی؟

تسلا
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

نتایج یک جستجوی ساده در گوگل به دنبال نام تسلا؛ اغلب صفحاتی است دربارهءخودروی الکتریکی تسلا و مدل های مختلف آن و نام اصلی یعنی نیکولا تسلا Nikola Tesla؛ یکی از بزرگترین نوابغ و مخترعین تمامی دوران ها را کمتر مشاهده میکنیم.
البته تسلا نام واحد چگالی شار مغناطیسی در فیزیک بر اساس یکای استاندارد بین المللی نیز هست که به افتخار نیکولا تسلا نامگذاری شده است و تعدادی از نتایج جستجو توضیحاتی است درباره این یکای SI. از نظر تاریخ علمی دو مساله نام دانشمندان را در تاریخ ماندگار و نامیرا می کند. یکی دریافت جایزه نوبل و دیگری شاید نامگذاری یکای اندازه گیری یک کمیت فیزیکی به نام دانشمند مورد نظر. البته مورد دوم بی تردید ماندگارتر است چون ما نام بسیاری از برندگان جایزه نوبل را نمی دانیم و حتی آنها را نمی شناسیم. از طرفی بسیاری از نام های ماندگار تاریخ علم که یکای اندازه گیری در فیزیک به نام آنها ثبت شده اساسا برنده نوبل نبوده اند. نیوتن؛ فیزیکدان بزرگ انگلیسی سالها پیش از آنکه اعطای جایزه نوبل باب شود درگذشت و با این وجود یکی از بنیادی ترین یکاهای فیزیک به نام او نامگذاری شده است و امروزه هر کسی که کمترین آشنایی با فیزیک مقدماتی داشته باشد نام نیوتن را شنیده است. از سوی دیگر آلبرت اینشتین که موفق به دریافت جایزه نوبل شد اما هیچ یکای اندازه گیری در فیزیک به نام او وجود ندارد. (البته ناگفته نماند که عنصر ۹۹ جدول تناوبی عناصر شیمیایی که به اختصار Es  یعنی اینشتینیم نامیده می شود به افتخار وی نامگذاری شده است.) نام دانشمندان اغلب پشت یکاهای اندازه گیری یا محصولات پنهان می شود. این روزها هر جا نام تسلا می آید اغلب خودروی الکتریکی را به ذهن متبادر می کند. برای پیدا کردن اطلاعاتی درباره خود نیکولا تسلا؛  دانشمند بزرگی که در سال ۱۸۵۶ متولد شده؛ باید جستجو در گوگل را دقیق تر کرد. تسلا از بابت اینکه نامش اینک نام یک خودروست تنها نیست. خودروی Ampera  شرکت اپل نیز نام خود را از نام آندره-ماری آمپِر André-Marie Ampère؛ فیزیکدان مشهور فرانسوی (متولد ۱۷۷۵) گرفته است. زبان برنامه نویسی مشهور  پاسکال که در دهه ۷۰ میلادی توسعه پیدا کرد نیز نام خود را از نام بلز پاسکال (ریاضیدان و فیلسوف مشهور که در سالهای ۱۶۲۳ تا ۱۶۶۲ می زیست) گرفته است.  نام هرتز  Hertzکه امروزه همه ما در زبان روزمره کاربردهای کامپیوتری و الکتریکی به کار می بریم بیشتر از اشاره به خود هاینریش هرتز؛ فیزیکدان آلمانی ؛ به بیان واحد فرکانس در سیستم های الکتریکی و مخابراتی اشاره می کند و کلماتی مانند گیگاهرتز؛ مگاهرتز از خود نام هاینریش هرتز بیشتر شنیده می شود. کسی نمی داند که این مساله در تاریخ علم؛ خوب است یا بد.  مساله بر سر این است که نام یک دانشمند یا مخترع بزرگ؛ پشت نام یکای فیزیکی یا محصولی تجاری پنهان می شود به طوری که حتی گوگل  نیز نام آن یکای فیزیکی یا محصول تجاری را قبل از نام و زندگینامه خود دانشمند نمایش می دهد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست