فلسفه و تاریخ علم

مسافران آلفا قنطورس؛ مهاجران زمینی

آلفا قنطورس علمنا
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

درک عمومی ما از سرعت معمولا بر اساس واحد کیلومتر بر ساعت است. ما می توانیم بر حسب تجربه تصور کنیم که مثلا سرعت ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت که عقربه سرعت ماشین نمایش می دهد حدودا چقدر است. اما تصور سرعت های بالاتر از سرعت ماشین؛ هواپیما یا موشک؛ از آنجایی که هیچ تجربه قبلی از آن نداریم واقعا دشوار است. فرض کنید که سوار بر سفینه ای هستید که می توند با سرعت ۳۰۰هزار کیلومتر بر ثانیه حرکت کند. با چنین سرعتی می توان ظرف یک ثانیه ؛ هفت بار به دور استوای زمین  چرخید. با درک این  مقیاس می توان یک تقریب حدودی از ابعاد و فواصل کیهانی پیدا کرد. واحد طولی که برای اندازه گیری فواصل ستارگان و کهکشان ها به کار می رود معمولا بر اساس سرعت نور بیان می شود. از آنجایی که نور در هر ثانیه تقریبا ۳۰۰ هزار کیلومتر را در می نوردد و هر دقیقه هم ۶۰ ثانیه است و هر ساعت ۶۰ دقیقه و هر روز ۲۴ ساعت و هر سال ۳۶۵ روز؛ می توان محاسبه کرد که نور؛ ظرف مدت یکسال ۹/۵ تریلیون کیلومتر (یعنی ۹۵۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ کیلومتر) طی می کند. تا اینجای کار را داشته باشید تا برسیم به منظومه آلفا قنطورس Alpha Centauri ؛ نزدیکترین همسایه خورشید.
آلفا قنطورس یک ستاره دوتایی است و شامل ستاره‌های آلفا قنطورس A و آلفا قنطورس B و ستاره سومی که پروکسیما قنطورس نام دارد و اصطلاحا همدم این منظومه دوتایی به شمار می رود. آلفا قنطورس نزدیکترین همسایه ماست. اما همین نزدیکترین همسایه؛ در حدود ۴/۳ سال نوری از زمین فاصله دارد و اگر بخواهیم این فاصله را به کیلومتر بیان کنیم تا رسیدن به مقصد باید تقریبا ۴۰ تریلیون کیلومتر در راه باشیم. آلفا قنطورس نه تنها برای منجمان حرفه ای و ستاره شناسان موضوع جالب پژوهشی است بلکه می توان تخیلات و رویاهای بلند پروازانه ما را نیز بر انگیزد. اگر سیاره ای با شرایطی شبیه به زمین پیرامون آن در گردش باشد؛ شاید بتوان آن را به عنوان خانه بعدی بشر در کیهان در نظر گرفت. البته همه این بحث ها در حد  تخیل ورزی است و کافیست به یاد آوریم که اگر مهاجرت مان را با سرعت نور هم آغاز کنیم بیش از ۴ سال در راه خواهیم بود. بدیهی است که چنین چیزی نه از نظر فنی ممکن است و نه از فیزیکی. با داشتن فناوری های امروز شاید چنین سفری دهها هزار سال به طول بینجامد. آیا ممکن است جایی در جهان بی کران ؛ پیرامون ستاره همسایه ما سیاره ای با جزیره‌ها، جنگل های انبوه؛ دریاهای کم عمق و دامنه‌های زیبا و طبیعتی بکر و دست نخورده وجود داشته باشد؟ در ۱۶ اکتبر سال ۲۰۱۲ رصدخانه جنوبی اروپا ESO از کشف آلفا قنطورس بی‌بی Alpha Centauri Bb خبر داد. سیاره ای  که به گفته ستاره شناسان ۱.۱ برابر زمین جرم دارد هر ۳/۲ روز یک مرتبه به دور ستاره‌ خود می‌گردد و در فاصله‌ ۶ میلیون کیلومتری ستاره‌ اش یعنی نزدیک ‌تر از مدار عطارد به خورشید ما قرار گرفته است. این سیاره که وجود آن هنوز در هاله ای از ابهام است البته هیچ امیدی از وجود یک سیاره زیبا و بهشت گمشده به دست نمی دهد. سیاره ای داغ  و احتمالا سنگی که قطعا زیست پذیر نیست. در سال ۲۰۱۳ پروفسور هاتزس Artie Hatzes ستاره شناس و مدیر مرکز نجومی تاتنبورگ Tautenburg   آلمان  که متخصص کشف سیارات فراخورشیدی است در ژورنال اخترفیزیک مقاله ای نوشت و در وجود آلفا قنطورس بی‌بی ابراز تردید کرد و اظهار داشت حرف اش به این معنی نیست که این سیاره وجود ندارد بلکه مساله بر سر این است که او نمی تواند فعلا وجود این سیاره را مورد تایید قرار دهد. او می نویسد: بر اساس تجربه من ؛ چیزی که مشاهده شده به نظر نمی رسد یک سیاره واقعی باشد.  البته وجود یا عدم وجود آلفا قنطورس بی‌بی تاثیری در نتیجه ندارد. اگر این سیاره وجود هم داشته باشد با سریع ترین فضاپیمای امروزی دهها هزار سال برای سفر  به آن زمان لازم داریم. ضمن اینکه هیچ تضمینی برای یافتن سیاره ای قابل سکونت در دست نیست و تصور  یک سیاره سنگی و داغ هیچ جذابیتی حتی برای تخیل ورزی و داستان سرایی نیز باقی نمی گذارد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست