پزشکی و سلامت

“خود ارجاعی”؛ معضل نظام درمان

دکتر
نوشته شده توسط سرویس پزشکی و سلامت

یکی از دغدغه های نظام درمان و بیمه مساله خود ارجاعی است. خود ارجاعی را می توان استفاده از ابزار و روش های تشخیصی، برخلاف اصول علمی و جهت کسب منافع شخصی تعریف نمود. برای مثال تجویز سونوگرافی توسط هر متخصصی و انجام آن در مطب شخصی خود، سبب فرآیند خود ارجاعی شده است؛ یعنی یک پزشک در آن واحد هم ویزیت و هم سونوگرافی و هم عمل جراحی را انجام می‌دهد که در این فرآیند بحث ورود پزشک دوم و نظارت به‌ طور کل حذف می‌شود.
پزشکان جهت تشخیص و درمان بیماری ها، از روش ها و ابزار تشخیصی مختلفی استفاده می کنند و هر روز به تنوع این ابزارها و روش ها افزوده می شود. استفاده از این روش ها، هر چند نقش بسزایی در تشخیص و درمان دارد؛ استفاده صحیح و اصولی از آن ها یکی از اصول مشترکی است که مدنظر مجامع علمی و مدیران بهداشتی درمانی است. استفاده ناصحیح از این ابزارها و روش ها نه تنها سبب سردرگمی پزشک و بیمار می شود، بلکه هزینه های زیادی به سیستم بهداشت و درمان وارد می کند.
به علت پیشرفت های علمی و تخصصی شدن موضوعات در برخی از روش های تشخیصی، این روش ها تبدیل به رشته ای تخصصی شدند؛ از جمله رادیولوژی و به عبارت بهتر تصویر برداری پزشکی. تخصصی و فوق تخصصی شدن رشته ها نه تنها در بالا بردن کیفیت عملکرد آنان موثر است، بلکه یکی از روش های جلوگیری از خود ارجاعی است.
یکی از راه های اصولی، جهت استفاده ی بهینه و منطقی از این روش ها، استفاده از چهارچوب ها و مقررات خاصی جهت جلوگیری از خود ارجاعی است که البته در کشورهای مختلف متناسب با شرایط بهداشت و درمان آن کشور متفاوت است.
در امریکا قانونی به نام Stark low است که مقررات خاصی جهت جلوگیری از خود ارجاعی است. در برخی از کشورها استفاده از روش های تشخیصی توسط پزشکان به صورت محدود و کنترل شده توسط کلینیک ها انجام می شود. مثلا در برخی کشورها، متخصصین زنانی که کار سونوگرافی مامایی انجام می دهند، صرفا در این حیطه فعالیت دارند و دیگر عملکردی در حوزه ی بیماری های زنان ندارند.
در کشورهای که روش های تشخیصی در غالب رشته های تخصصی مثل رادیولوژی، طب هسته ای، کلینیکال پاتولوژی و غیره تعریف شده است، این موارد اغلب خود ارجاعی ندارند و به نوعی عملکرد ضد خود ارجاعی دارند.
بعضی از روش های تشخیصی هم هست که توسط متخصصین انجام می شود؛ مثل اندوسکوپی، اکوکاردیوگرافی، آنژیوگرافی قلب و غیره که خود ارجاعی است و البته این نکته را باید متذکر شد که اغلب پزشکان شاغل در این بخش ها، با رعایت اصول عملی و اخلاقی از این پدیده به دور هستند ولی مقررات موجود، مسیر خود ارجاعی و سو استفاده احتمالی را باز می کند.
سیاست کلی نظام بهداشتی فاصله گیری از خود ارجاعی است و سعی دارد با روش ها و سیاست های کنترلی آن را مهار کند. متاسفانه به علل گوناگون، در سال های اخیر برخی از مسئولین، نه تنها از این سیاست ها پیروی نکردند، بلکه در راستای تشویق خود ارجاعی حرکت کردند. با نگاه اجمالی به کتاب ارزیابی نسبی سلامت، به سهولت مشخص می شود که برخی از رشته ها، از نظر خود ارجاعی در شرایط نامناسبی هستند.
اخیرا معاونت درمان وزارت بهداشت که مسئول وضع مقررات و کنترل امور درمان کشور است، طی اقدامی غیر مسئولانه، نسبت به دادن مجوز به متخصصین پریناتولوژی، برای انجام سونوگرافی با دریافت وجه اقدام نمود که نمونه بارز تشویق خودارجاعی است.
این اقدام بر خلاف اصول عملی و مقررات جاری حوزه بهداشت و درمان است که جای بحث فراوان دارد. به نظر می رسد که انجام چنین تخلف فاحشی، ناشی از سیاست های مقرضانه می باشد که توانستند این تخلف بزرگ را انجام دهند. به عبارتی معاونت محترم درمان در راستای منافع اقلیتی خاص سلامت اکثریت جامعه را فدا کرد.
مسئله ی بعدی سازمان های بیمه گر می باشند. در کشور ما که سازمان های بیمه گر قادر به پرداخت هزینه های قانونی مراکز بهداشتی و درمانی نیستند، چگونه زیر بار هزینه ناشی از خود ارجاعی خواهند رفت.
با یک محاسبه ساده، با توجه به ناتوانی ارگان های نظارتی در حوزه بهداشت و درمان و عدم وجود چهارچوب های استاندارد، مشخص می شود که با اضافه شدن خود ارجاعی جدید به خود ارجاعی های قبلی، هزینه های پرداختی به طور سرسام آوری افزایش خواهند یافت. البته این هزینه ها، قانونی برای تشخیص و درمان نمی باشد بلکه هزینه ای سربار به سیستم هستند که توسط معاونت محترم درمان و همکاری لابی ها و شرکت های تجهیزات پزشکی، به سیستم بیمه تحمیل شده است.
خود ارجاعی علاوه بر تهدید سلامت افراد، هزینه‌های مالی سنگینی را بر بیمار، بیمه و بدنه دولت تحمیل می‌کند، وزارت بهداشت باید با این موضوع به‌صورت جدی برخورد کند و از وارد شدن متخصصین رشته‌های مختلف به این حیطه هم جلوگیری کند.
امید است با بهره گیری از قوانین و استفاده از نکات مثبت مقررات سایر کشورها، نسبت به کاهش و حذف خود ارجاعی اقدام شود.

درباره نویسنده

سرویس پزشکی و سلامت

دیدگاه شما چیست