اخبار

الکساندر فلمینگ؛ یک کاشف اتفاقی!

فلمینگ پنی سیلین علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

۱۳۵ سال پیش در چنین روزی، الکساندر فلمینگ (Sir Alexander Fleming) دانشمند و پزشک برجسته اسکاتلندی چشم به جهان گشود. شهرت این دانشمند به خاطر کشف پادزیست پنی سیلین است که جان میلیون ها انسان را تا کنون نجات داده و باعث بی خطر شدن بسیاری از بیماری ها شده است.
تا قرن بیستم، داروهای نسبتا اندکی وجود داشت. در سال های اول قرن بیستم، پژوهشگران امیدوار بودند که بتوانند با کشف یا ساخت داروهای جدید عامل عفونت را در درون بدن از بین ببرند، همانطور که ماده ضد عفونی کننده لیستر باکتری ها را در خارج از بدن، از بین می برد. اولین کشف مهم در این زمینه بوسیله ی این پزشک اسکاتلندی در سال ۱۹۲۸ میلادی انجام گرفت.
کاشف این داروى مفید در ۶ آگوست سال ۱۸۸۱ میلادى در شرق آیرشایر (Ayrshire) در اسکاتلند متولد شد. الکساندر، آخرین فرزند خانواده بود و در هفت سالگی پدر خود را از دست داد. او در ده سالگى وارد مدرسه لودان مور گردید و بعد به مدرسه دارول که برادرانش در آن جا تحصیل مى‏ کردند، رفت.
پس از پایان تحصیلات در آن مدرسه، در سال ۱۸۹۳ وارد آکادمى کیلمارنوک گردید. دو سال بعد به لندن رفت ولی به خاطر درآمد کم و تنگدستى مجبور به ترک تحصیل شد، سپس در سال ۱۸۹۷ در یک شرکت کشتیرانى، کارى به دست آورد و به مدت ۴ سال در این شرکت مشغول به کار گردید. در سال ۱۹۰۱ پس از فراهم کردن امکانات و درآمد، تصمیم گرفت رشته پزشکى را دنبال کند. او به عضویت چند تیم ورزشى درآمد و در یک مسابقه شنا با کالج پزشکى سنت مارى شرکت کرد. او در این کالج، علاقه به تحصیل در پزشکى را بیشتر حس کرد، بدین جهت سال بعد در امتحانات ورودى شرکت کرده و موفق شد. وی از مدرسه ی پزشکی بیمارستان سنت مری لندن فارغ التحصیل شد و پس از پایان تحصیلات به تحقیق و بررسی در زمینه ی ایمنی شناسی و مصونیت ها پرداخت؛ سپس به عنوان پزشک نظامی در جنگ جهانی اول زخم های عفونی را مورد مطالعه قرار داد و متوجه شد که در اغلب موارد، ضد عفونی کننده ها بیش از آنکه میکروب ها را از پای درآورند، سلول های بدن را از بین می برند. به این ترتیب فلمینگ به ضرورت وجود ماده ای که بتواند بدون آسیب زدن به سلول های سالم، باکتری را از بین ببرد، پی برد.
پس از جنگ، فلمینگ به بیمارستان سنت مری بازگشت و به کار تحقیق ادامه داد. در سال ۱۹۲۲ ماده ای را کشف کرد که آن را “لیسوزیم” نامید. لیسوزیم، آنزیمی است که در بدن انسان تولید می شود و در ترکیبات مخاط و اشک وجود داشته و به سلول های بدن آسیب نمی رساند. این ماده اگرچه برخی از میکروب ها را از بین می برد، ولی در برابر میکروب های خاصی که به انسان آسیب می رساند، بی اثر است. این کشف با وجود جالب بودن از اهمیت چندانی برخوردار نبود.
فلمینگ به مطالعات عمیق خود در باکترى‏شناسى ادامه داد؛ تا این که در سال ۱۹۲۸ کشف بزرگ خود را به انجام رساند. وی متوجه شد یکی از ظروف کشت حاوی باکتری “استافیلوکوکوس” در معرض هوا قرار گرفت و در نتیجه توسط قارچ آلوده شد. فلمینگ دریافت در آن قسمت هایی که کپک نفوذ کرده است، باکتری ها به کلی از بین رفته اند. او به این نتیجه رسید ماده ای که این کپک تولید می کند پادزهر باکتری استافیلوکوکوس است. وی توانست نشان دهد که ماده مزبور از رشد بسیاری از انواع باکتری های مضر برای انسان جلوگیری می کند. فلمینگ این ماده ی بی خطر برای انسان و حیوان را به خاطر عامل تولیدکننده ی آن که قارچ پنی سیلیوم نوتاتوم (penicillium notatum) بود، پنی سیلین نامید.
گفته ی خود فلمینگ در خصوص این کشف این است: “وقتی من در تاریخ ۲۸ سپتامبر سال ۱۹۲۸، درست بعد از طلوع آفتاب بیدار شدم، قطعا برنامه ای برای ایجاد تحول اساسی در تمام داروها، با کشف اولین آنتی بیوتیک و یه به عبارت دیگر “کشنده باکتری ها” ی جهان را نداشتم، اما حدس می زنم که این دقیقاً همان کاری بود که انجام دادم.”

کپک پنی سیلین علمنا

تصویر کپک پنی سیلیوم نوتاتوم که منجر به کشف پنی سیلین شد

حاصل کار فلمینگ در سال ۱۹۲۹ منتشر شد. ولی توجه چندانی را جلب نکرد. فلمینگ دریافته بود که پنی سیلین استفاده های پزشکی بسیار مهمی می تواند داشته باشد. اما به هرحال او نتوانست تکنیکی را برای تصفیه و پالایش پنی سیلین ارائه کند و این داروی اعجاب انگیز تا ده سال بعد بدون استفاده باقی ماند.
سرانجام در اواخر دهه ۱۹۳۰ دو محقق انگلیسی به نام های “هوارد والتر فلوری” و “ارنست بوریس چاین” به مقاله فلمینگ برخوردند. آن ها تجربه فلمینگ را تکرار کرده و ماده حاصله را روی حیوانات آزمایشگاهی آزمودند. در سال ۱۹۴۱ پنی سیلین روی برخی از بیماران به کار برده شد. این آزمایش ها نشان داد که داروی جدید بسیار مؤثر و کارا می باشد.
با ترغیب دولت های آمریکا و انگلیس، شرکت های داروسازی وارد فعالیت در این زمینه شده و سریعا روش هایی را برای تولید مقادیر زیاد پنی سیلین ابداع کردند. در آغاز پنی سیلین انحصارا برای استفاده مصدومان جنگی نگهداری می شد ولی تا سال ۱۹۴۴ برای معالجه غیرنظامی ها در انگلیس و آمریکا در دسترس همگان قرار گرفت. با پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ استفاده از پنی سیلین در سراسر جهان معمول شد.
کشف پنی سیلین انگیزه ای جدید برای جستجو و تحقیق به منظور یافتن سایر آنتی بیوتیک ها شد و از آن زمان به بعد، بسیاری از داروهای آنتی بیوتیک، که باکتری ها را از بین برده و یا باعث توقف رشد آن ها می شوند، کشف شده است. با وجود این پنی سیلین همچنان به عنوان پر مصرف ترین آنتی بیوتیک باقی ماند.

پنی سیلین علمنا

ویژگی های پنی سیلین:
• پنی سیلینِ خالص به شکل پودر کریستالیِ سفید یا متمایل به زرد است.
• بدون بو می باشد.
• بسیاری از پنی سیلین ها دارای طعم غیر مطبوع هستند و در تهیه فرآورده های خوراکی برای کودکان باید به نحوی به صورت مطبوع در آید.
• بعضی املاح کریستالی پنی سیلین ها رطوبت گیر است و باید در ظرف سر بسته نگهداری شود.
• اغلب پنی سیلین ها، اسیدی بوده ولی بعضی آمفوتر هستند.
• حلالیت پنی سیلین بستگی به نوع آسیل زنجیر جانبی و همچنین به کاتیونی که نمک پنی سیلین را تشکیل می دهد، دارد.
اولین پنی سیلین تجاری به شکل پودری آمرف (بی شکل)، زرد مایل به قهو ه ای و ناپایدار بود که در یخچال نگهداری می شد تا برای مدتی کوتاه قدرت اثرش محفوظ بماند. با پیشرفت متد خالص کردن، کریستال های سفید بدست آمد که امروزه مورد مصرف می باشد. پنی سیلین کریستالی باید از رطوبت محفوظ باشد و املاح خشک آن برای سال ها بدون یخچال محفوظ می ماند.
انواع پنی سیلین:
به علت تجزیه ی پنی سیلین به وسیله اسید معده و آنزیم، تحقیقات اخیر جهت توسعه و تهیه پنی سیلین های مقاوم در مقابل اسید و پنی سیلیناز متمرکز گردیده است.
• پنی سیلین های طبیعی
• پنی سیلین های مقاوم به اسید
• پنی سیلین های مقاوم به پنی سیلیناز
• پنی سیلین های وسیع الطیف
پنی سیلین تاکنون جان میلیون ها انسان را نجات داده و قطعا در آینده جان افراد بیشتری را نجات خواهد داد. در این بین معدود افرادی اهمیت کشف پنی سیلین را زیر سوال برده اند. جایگاه واقعی فلمینگ در فهرست افرادی که در کشف و تولید این آنتی بیوتیک نقش داشتند، بستگی به این امر دارد که برای فلوری و چاین چه اعتباری قائل شویم. به اعتقاد من بیشترِ اعتبار این کار از آنِ فلمینگ است و کشف اصلی حاصل تحقیقات اوست. فلمینگ به عنوان قهرمان نسل آنتی بیوتیک، کشفی که به نجات زندگی میلیون ها نفر در طول جنگ جهانی دوم و بعد از آن کمک کرد، مورد ستایش قرار گرفت.
در سال ۱۹۴۵ الکساندر فلمینگ به طور مشترک با ارنست چاین و هوارد فلوری براى کشف پنى سیلین جایزه نوبل را در رشته پزشکى دریافت کردند. فلمینگ در سال ۱۹۵۵ در اثر یک حمله قلبی درگذشت و در کلیسای جامع وست مینستر به خاک سپرده شد.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست