فلسفه و تاریخ علم

گداخت هسته ای؛ منبع بی پایان انرژی

گداخت هسته ای
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

منابع انرژی فسیلی جهان رو به پایان است و پیامدهای زیست محیطی  آن نیز به ویژه پس از انقلاب صنعتی؛ حیات روی زمین را با مخاطره زیادی روبرو کرده است. همین مساله دانشمندان را از چند دهه پیش به تدریج به فکر بهره برداری از یکی از منابع مهم انرژی در جهان یعنی منبع عظیم انرژی خورشیدی انداخته است. اگرچه بازدهی بهره گیری از انرژی خورشیدی معمولا زیاد نیست اما آنچه درون این گوی آتشین می گذرد الهام بخش دانشمندان برای ساخت نیروگاهی با عملکرد مشابه خورشید بوده است. به ساده ترین بیان ممکن ؛ اتفاقی که  در خورشید وستارگان می افتد این است که  از طریق واکنشهای گداخت هسته ای یا همجوشی؛  اتمهای هیدروژن وعناصر سبک  انرژی فوق العاده زیادی تولید می کنند. هرچند باید روی به کار گیری کلمهء تولید انرژی وسواس  به خرج داد. بر اساس قوانین فیزیک؛ انرژی نه خلق و نه نابود می شود بلکه از صورتی به صورت دیگر ″تبدیل″  می شود. بنابراین مقصود ما از تولید انرژی؛ معنای متداول و روزمرهٔ آن است. مهمترین مزیت بهره گیری از انرژی این چنینی این است که مثلا یک گرم از یک ایزوتوپ هیدروژن می توان به اندازهء نیم تن ذغال سنگ انرژی تولید کند. البته بحث به همین سادگی ها هم نیست. بهره گیری از چنین انرژی عظیمی در عمل به مراتب دشوارتر از سوختهای فسیلی رایج است که به آسانی از طبعیت قابل استخراج هستند. نفت را می توان از دل زمین استخراج کرد و شعله ور ساخت و از آن انرژی گرمایی گرفت.  اما شبیه سازی آنچه در خورشید می گذرد برای در اختیار گرفتن منبع انرژی مساله ای به مراتب دشوار تر از این حرف هاست.
نه تنها سوخت های فسیلی بلکه ذخایر موجود اورانیوم جهان برای استفاده در راکتورهای شکافت نیز ابدی و همیشگی نیست و دیر یا زود باید به فکری جایگزینی برای آن گشت. یکی از این منابع بی پایان و یکی از در دسترس ترین گزینه های روی میز برای بشر؛ همین انرژی حاصل از همجوشی هسته ای است.  آنگونه که فیزیکدانان می گویند؛ انرژی حاصل از گداخت هسته ای می تواند نیاز انرژی بشر را با فرض ثابت ماندن نرخ فعلی مصرف، تا زمان های بسیار بسیار دور تامین کند. هر چند از ده ها سال پیش تحقیقات و پژوهش های بسیاری در  زمینه گداخت هسته ای صورت گرفته اما در حال حاضر مهمترین پروژه گداخت هسته ای در جهان؛ پروژه توکامک بین‌المللی(international thermonuclear experimental reactor) نام دارد. این پروژه که فعالیت خود را با همکاری هفت عضو اصلی یعنی آمریکا، روسیه، چین، هند، کره جنوبی و اروپا آغاز کرده قرار است از طریق واکنش گداخت هسته‌ای انرژی قابل بهره برداری در اختیار انسان بگذارد. البته همه چیز قرار است در فرانسه اتفاق بیفتد. دانشمندان دهها کشور دست در دست یکدیگر داده اند تا به بیان ساده با استفاده از همان فرایندی که در خورشید اتفاق می  افتد، انرژی تولید کنند. چندی پیش زمزمه هایی از حضور دانشمندان ایرانی در این پروژه بزرگ جهانی شنیده شد. البته طبق اخبار منتشر شده در رسانه ها رئیس پروژه جهانی گداخت هسته ای ITER اعلام کرد ایران هنوز برای شرکت در این پروژه تصمیم نگرفته است. به گفته او ایران هنوز در حال ارزیابی تقاضا برای پذیرفته شدن به عنوان عضو همکار در پروژه جهانی گداخت هسته ای است. بهره برداری از انرژی  گداخت هسته ای صرفا تحولی در علم و فناوری نیست. این منبع انرژی بی پایان؛ مناسبات اقتصادی سیاسی دنیا را به هم خواهد زد . بی مناسبت نیست که قدرت های بزرگ جهانی از چین گرفته تا آمریکا از حالا به دنبال تسلط بر این منبع بی پایان انرژی هستند.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست