مصاحبه ها

از جنبش جستجوی سیارک ها چه می دانید؟

جستجوی سیارک ها علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

سومین جنبش ایرانی جستجوی سیارک از ۷ تیر تا ۴ مرداد امسال در حال برگزاری است و به روزهای پایانی خود نزدیک می شود. این که این طرح چیست و چه هدف یا اهدافی از برگزاری این طرح مدنظر قرار داده شده است و یا اینکه برگزار کننده داخلی و بین المللی این طرح و جنبش چه سازمان ها و نهادهایی هستند سوالاتی است که ذهن علاقه مندان به حوزه نجوم را درگیر می نماید.
در همین خصوص خبرنگار علمنا به سراغ یکی از مسئولین برگزارکننده این جنبش یا مسابقه در داخل کشور رفته و سوالات خود را در این زمینه با وی مطرح کرده است.

علمنا: لطفا خودتان را معرفی کنید.

بنده علی صدیقی هستم و زمانی که این برنامه را شروع کردم دانشجوی مهندسی معدن بودم و در برنامه هایی که انجمن نجوم دانشگاه اجرا می کرد من به همراه دوستانم با این برنامه آشنا شدیم و با تشکیل تیم عضو این برنامه شدیم و در کنار فعالیت های نجومی، این راه را نیز پیش رفتیم و در نهایت سال ۹۳ موفق شدیم انجمنی را در ارومیه و به کمک آن برنامه را خیلی بهتر پیش ببریم. اکنون نیز بنده عضو هیئت موسس انجمن نجوم ارومیه هستم.

علمنا: لطفا توضیحی در مورد اسم طرح و نحوه شکل گیری آن به خوانندگان علمنا بفرمایید.

طرح IASC یا ”همکاری بین المللی جستجوهای نجومی” از سال ۲۰۰۶ با همکاری ۱۷ مرکز تحقیقاتی، دانشگاه و رصدخانه و سرپرستی دکتر میلر، فعالیت خود را شروع کرده و در این راه تعداد زیادی اجرام آسمانی کشف و ثبت شده است و این برنامه ها در ۵۰۰ مرکز علمی مانند مدارس و دانشگاه ها اجرا می شود.

علمنا: دقیقا شرکت کنندگان در این مسابقه چه فعالیتی انجام می دهند؟

داوطلبان که دسترسی به کامپیوتر و اینترنت دارند به شکل تیم های ۳ تا ۵ نفره در این مسابقه شرکت می کنند که برای آنها مجموعه ای از تصاویر فضایی که تعداد آنها ۳ یا ۴ عدد است ارسال می شود و توسط نرم افزاری به نام ”استرومتریکا” (Astrometrica) که عکس ها را می گیرد و بعد از تشخیص ستاره ها اگر در میان آنها اجرامی در حال حرکت باشد آنها را مشخص می کند.حالت دیگری است که داوطلب بدون استفاده از نرم افزار عکس را آنالیز کند و اجرامی که در حال حرکت هستند را تشخیص دهد.
نکته حائز اهمیت این است که این اجرام صرفا در میان ستارگان نیستند، بلکه اجرامی هستند که بر روی کمربند سیارک های بین مریخ و مشتری در حال حرکت اند و یا حتی اجرام نزدیک به زمین که البته اجرام بسیاری نیز کشف شده اند.
کشور ایران نیز تقریبا از سال ۹۲ در برنامه های بین المللی IASC شرکت کرد. البته قبل از ما خانم بهنوش مسکوب با تیم چشمان ۵۱ درجه توانسته بودند جرمی را کشف کنند که در اواخر همان سال بود که تیم ما از انجمن نجوم ارومیه در برنامه بین المللی دیگر شرکت کرد و از این طریق توانستیم جرم دیگری را کشف کنیم.
آقای کوکرم با اعلام این خبر تصمیم گرفتند تیمی متشکل از ما ایجاد کنند که کار متفاوتی نسبت به قبل انجام دهیم و بخواهیم که برنامه ای مخصوص ایران برگزار کنیم و اینگونه با پشتیبانی ماهنامه نجوم در سال ۹۳ برنامه مخصوص ایران برگزار شد.
در مورد تصاویر نیز باید بگویم که از تلسکوپ های مطرح دنیا گرفته می شود و این مسابقه توسط سازمان IASC برگزار می گردد که مراکز علمی دیگری چون موسسات، انجمن ها، دانشگاه ها، مدارس و غیره با این سازمان همکاری می کنند. در ایران نیز ماهنامه نجوم و انجمن نجوم ارومیه با این سازمان ارتباط مستقیم دارند. که این دو مرکز ایرانی در سال ۹۴ و ۹۵ سه برنامه برگزار کرده اند.
سال اول و دوم کشف زیادی به دلیل کیفیت پایین تصاویر صورت نگرفت ولی امسال مسئولین برگزاری این برنامه از تلسکوپ هایی که تصاویری با کیفیت ۱٫۴ گیگاپیکسل تهیه می کند استفاده کردند و این امر باعث افزایش کیفیت عکس هایی شد که در اختیار شرکت کنندگان قرار می گیرد. این تلسکوپ ها از اجرام آسمانی تصاویر پانارامیک می گیرند.
قبل از این رصد انجام گرفته توسط تیم ها و ارائه گزارش از عملکردشان امتیاز محسوب می شده است. مثلا می گفتند فلان تیم n تا جرم رصد کرد یعنی جرم هایش قبلا کشف شده بود و این ها اکنون رصد کرده اند. مزیت این روش این بود که اطلاعات مداری این اجرام تسهیل شد و هرچه رصد بیشتر باشد دقیق تر می توانند اطلاعات آن را محاسبه کنند. روش دوم، رصد بار دوم آن جرم بود. مثلا شما به عنوان یک داوطلب یک جرمی را امروز رصد کردید در مدت زمان خاصی می گویند این جرم می بایست رصد شود تا به تایید برسد. این می شد نوع دوم رصد که به آن تایید می گفتند. بهترین حالت می شد روش سوم رصد که برای بار اول و کشف جرم جدید بود و امسال فقط کشف اولیه ها را معرفی می کنند و روی سایت قرار می دهند. زیرا به قدری کیفیت این تصاویر بالاس که از هر سری از تصاویر راحت می توان حداقل یک جرم را پیدا کرد.

علمنا: پس طبق گفته شما در نحوه امتیاز دهی مسابقات با توجه به کیفیت بالای تصاویر فقط کشف سیارک جدید مد نظر است؟

در خود برنامه بله. ولی هدف از چنین برنامه هایی آنالیز داده هایی است که منجمان حرفه ای فرصتی برای تحلیل آن ندارند. چون هر روز و هر ساعت مقدار زیادی داده تولید می شود که خود منجمان فرصت نمی کنند آنها را تحلیل کنند. برای همین چنین برنامه هایی برگزار می کنند تا افرادی که علاقه مند به پردازش داده هستند به آن بپردازند و در کنار آن برای خود سابقه و تجربه کسب نمایند. از طرفی هم سازمان هایی چون ناسا و ILU به اهداف خود می رسند.
علمنا: آیا هدفی بزرگتر برای انجام اینگونه فعالیت ها در جهان در نظر گرفته شده است؟
کلیت این برنامه مطالبی بود که گفتم ولی خود برنامه جستجو سیارک برای این شروع شد که از برخورد اجرامی که بسوی زمین پیش می روند با خبر شوند. در ناسا کلید این برنامه زده شد و برخی رصد خانه ها شروع کردند از جاهای مختلف آسمان عکاسی کردن، برای اینکه اجرام را کشف کنند و لیستی از اجرام در حال حرکت، سیارک ها و غیره تهیه کنند. مثلا چه اجرامی در چه وزن و ابعادی به طرف زمین پیش می آیند و آیا برخورد می کنند یا نه؟ هدف اصلی نجات زمین از خطراتی است که بخواهد اتفاق بیفتد.

علمنا: برخی اعتقاد دارند این نوع مسابقات در آینده جای المپیادهای علمی را می گیرند. نظر شما چیست؟

امیدوارم این اتفاق نیفتد. زیرا المپیادهای علمی جایگاه ویژه خود را دارند و در این برنامه بیشتر مهارت و خلاقیت اعضای تیم مطرح است که بتوانند اجرام جدید را کشف کنند. به همین دلیل علم خاصی نمی خواهد و بیشترآشنایی با کامپیوتر و نرم افزارهای کامپیوتری است.
البته می تواند علمی هم باشد اگر ایران با منجمان حرفه ای خود در رصد خانه های بزرگ کشور که مجهز به تلسکوپ های حرفه ای هستند عضو چنین برنامه هایی شوند. به طوری که برای آن داده تولید بکنند و عکس ها را آنالیز بکنند. آن وقت این یک کار علمی قوی و مفید می تواند باشد.

علمنا: به عنوان سوال آخر تعداد شرکت کنندگان در این مسابقه در ایران و جهان مشخص است؟

تعداد شرکت کنندگان حدودا ۵۰۰ تیم از ۶۰ کشور می باشد و در ایران هم این مسابقات با ظرفیت ۱۵ تیم ۳ الی ۵ نفره برگزار می شود.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست