اخبار

دانشمند چه می کند؟ (قسمت چهارم)

مجله دانشمند علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

چهارمین قسمت از مقالات “دانشمند چه می کند” و چهارمین بخش از یادداشت خواندنی حسین فروتن در این خصوص و اینکه چگونه و تا چه اندازه مجله ای مانند دانشمند توانسته بر خط دهی و ایجاد بینش علمی در نوجوانان و جوانان در طول دوران فعالیت خود تاثیر بگذارد، امروز در سایت پایگاه خبری علمنا منتشر شده است. مخاطبان گرامی علمنا و تعقیب کنندگان سرنوشت مجله دانشمند می توانند در ادامه این مقدمه کوتاه بخش چهارم این یادداشت خواندنی را مطالعه نمایند.

آن‌ها که با «دانشمند»، دانشمند شدند (بخش چهارم)/حسین فروتن

البته که شما بخش‌های پیشین یادداشت من را خوب خوانده‌اید و به یاد دارید اما برای دوستانی که تازه از راه رسیده‌اند، مرور کوتاهی بر «آنچه گذشت» بد نیست. چند شماره‌ای است که ماجرای پژوهشی دانشگاهی را حکایت می‌کنم که نگاهی ویژه به مجله دانشمند داشته است. در واقع مجله «دانشمند» موردکاوی پژوهشی با موضوع بررسی تاثیرات احتمالی نشریات علمی‌عمومی بر نوجوانان و مسیر زندگی آن‌ها بوده است. تا آن‌جا رسیدیم که شرکت‌کنندگان در نظرسنجی به سال ۱۳۸۷ مجله دانشمند را در جایگاه محبوب‌ترین مجله علمی‌عمومی نشانده بودند و برای این انتخاب خود، به ترتیب معیارهای «کیفیت محتوایی»، «به‌روز‌ بودن اطلاعات»، «طراحی و چاپ خوب» و «قدمت و سابقه» را در نظر داشتند.
خب تا این جای کار، نتیجه جالب توجه بود و نظرات مردم بر گمان من درباره اهمیت مجله دانشمند صحه می‌گذاشت. القصه، در بخش بعدی پرسشنامه از افراد خواسته بودم تا میزان آشنایی خود را با تعدادی از مجلات علمی‌عمومی مهجورتر مشخص کنند و در این بخش، پاسخ‌دهندگان را در تعیین میزان آشنایی در انتخاب سه گزینه «زیاد»، «تا حدودی» و «اسمش را هم نشنیده‌ام» مخیر کرده بودم. چون پیش از این با پیش‌داوری‌های بدون خطای من آشنا شده‌اید، تعجب نخواهید کرد که از الصاق برچسب مهجور به این گروه از نشریات هیچ پشیمان نشدم. نتایج نظرسنجی به‌روشنی نشان می‌داد که قضاوت من در مورد مهجور بودن این مجلات، چندان دور از واقعیت نبوده است. در واقع انتخاب گزینه «اسمش را هم نشنیده‌ام»، در مورد تمامی عناوین مورد پرسش، مقداری بیش از %۷۰ داشت. اگر به کسی بر‌نمی‌خورد، تکمله‌ای هم بر این پاراگراف بزنم که بر اساس این نتایج، انگار نشریاتی که از بودجه دولت ارتزاق می‌کنند، اصلا به دست مخاطبان نمی‌رسد و تو گویی به اندازه گردانندگان مجله هم خواننده ندارند.
در بخش بعدی پرسشنامه، «مجله دانشمند» در محوریت سوالات قرار می‌گیرد و در گام اول، از میزان آشنایی شرکت‌کنندگان با مجله دانشمند سوال می‌شود. مدت و نحوه آشنایی اولیه از جمله پرسش‌هایی است که در این بخش مطرح شد. از ۱۱۷ نفری که به این پرسش پاسخ داده‌اند، ۳۹ نفر گزینه «بیش از ۱۰ سال»، ۱۴ نفر گزینه «۵ تا ۱۰ سال»، ۲۵ نفر گزینه «کمتر از ۵ سال» و ۳۹ نفر گزینه «آشنا نیستم» را برگزیده‌اند. در نتیجه %۷/۶۶ از کل پاسخ‌دهندگان، با مجله دانشمند آشنایی داشته‌اند، به این ترتیب بررسی تاثیر احتمالی مجله از طریق پرسش‌های بعدی ممکن می‌شد. یعنی اگر در پی تاثیر مجله دانشمند بر تحصیل و کار خوانندگان بودم، الان به تعدادی از این خوانندگان دسترسی داشتم. در پرسش بعدی، از میان ۹۷ نفر پاسخ‌دهنده، ۲۰ نفر طریقه آشنایی خود با مجله دانشمند را معرفی دوستان، ۹ نفر معلمان، ۱۷ نفر خانواده، ۲۳ نفر دکه مطبوعاتی و ۲۸ نفر باقی‌مانده روش‌های دیگر را انتخاب کرده بودند. حالا این اطلاعات به چه کار می‌آمد؟ دست‌کم تا این جا فهمیده بودم که نظام آموزشی ما در حصار کتاب درسی گرفتار است و به آشنا‌ کردن دانش‌آموزان با نشریات علمی‌عمومی علاقه‌ا‌ی نشان نمی‌دهد؛ چرا که بر اساس نتایج، تاثیر اندک معلمان و نظام آموزشی در ترغیب دانش‌آموزان به مطالعات غیردرسی و مجله‌های علمی‌عمومی کاملا آشکار بود.
در بخش‌های بعدی، شرکت‌کنندگان با انتخاب گزینه‌های «همیشه»، «بیشتر از ۱۰ بار»، «کمتر از ۱۰ بار» و «هیچ وقت» به دو سوال «چند بار مجله دانشمند را خوانده‌اید؟» و «چند بار مجله دانشمند را خریده‌اید؟» پاسخ داده بودند. بر اساس پاسخ‌ها %۵/۶۵ افراد مجله دانشمند را خوانده بودند. همچنین %۷/۵۱ یعنی معادل نیمی از پاسخ‌دهندگان تجربه خرید مجله را داشتند. از سوی دیگر، در پاسخ به پرسش «آیا مجله دانشمند را جمع‌آوری (آرشیو) کرده‌اید؟»، تنها ۴ نفر گزینه بیش از ۲۰ شماره و ۱۲ نفر کمتر از ۲۰ شماره انتخاب کرده و ۹۸ نفر به این پرسش پاسخ منفی داده بودند. این یعنی در مقیاسی کوچک از جامعه، دانشمند به‌عنوان نمونه‌ای از نشریات علمی‌عمومی، مخاطب وفادار و پیگیر اندکی داشته است. خب اگر از عدد و رقم‌های زیاد خسته شده‌اید، باید نوید بدهم که دیگر چیزی نمانده است و به‌زودی به تحلیل این داده‌ها خواهیم رسید.
در بخش بعدی، شرکت‌کنندگان با این پرسش رو‌به‌رو بوده‌اند که «در چه دورانی مجله دانشمند را می‌خوانده‌اید؟»، از میان ۷۸ نفری که به این پرسش پاسخ داده بودند، %۹ گزینه کودکی، ۷/۶۶% گزینه نوجوانی، %۹/۴۴ گزینه جوانی و %۴/۶ گزینه بزرگسالی را انتخاب کرده بودند. به این ترتیب، اکثریت پاسخ‌دهندگان در دوران نوجوانی مجله دانشمند را مطالعه می‌کرده‌اند و این مساله شاید با نوع مطالب مجله و سطح آن در ارتباط باشد. در بخش بعدی برای شما خواهم گفت که این اعداد و ارقام چگونه من را به جواب پرسش‌هایم نزدیک کرد و سرانجام این پژوهش به کجا رسید.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست