اخبار

دانشمند چه می کند؟ (قسمت سوم)

مجله دانشمند علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

در دو قسمت قبلی سلسله یادداشت های “دانشمند چه می کند” مقاله ای از حسین فروتن را تحت عنوان “آنها که با «دانشمند»، دانشمند شدند” منتشر نمودیم. در این مفاله سعی شده است تا به سوالات ذهنی و دغدغه های موجود در این زمینه که تاثیرات مجلات علمی مانند “دانشمند” بر روی ذهن مخاطبان به خصوص مخاطبان جوان در نسل گذشته تا چه اندازه بوده است، پاسخ داده شود.
در قسمت سوم از این یادداشت سعی شده است تا با توجه به توضیحات مقدماتی ارائه شده در دو قسمت قبلی و با کمک گرفتن از آمار و اعداد، پاسخ هایی مستدل و دقیق برای پرسش های مطرح شده یافت. اکنون، شما مخاطبین علمنا را به مطالعه بخش سوم این مجموعه یادداشت ها دعوت می نماییم.

آن‌ها که با «دانشمند»، دانشمند شدند (بخش سوم)/ حسین فروتن

در بخش‌های پیشین، نوشتم که زمانی به دنبال ارزیابی دامنه و عمق اثرگذاری مجلات علمی در جامعه بودم و دانشمند به عنوان باسابقه‌ترین مجله علمی‌ عمومی کشور بهترین گزینه برای رسیدن به این هدف بود. ماجرا به آن‌جا رسید که برای ارزیابی میزان تاثیرگذاری مجله دانشمند در علاقه‌مندکردن نوجوانان و جوانان به علم و فناوری، نظرسنجی اینترنتی راه انداختم و در نهایت توانستم ۲۷۰ نفری را به شرکت در نظرسنجی ترغیب کنم. القصه، از ۱۲۰ نفری که حوصله تکمیل پرسشنامه را تا به آخر داشتند، ۸۰ نفر (%۷/۶۶) مرد و ۴۰ نفر (%۳/۳۳) زن بودند. از کل پاسخ‌دهندگان، ۱۲ نفر(%۱۰) بین ۱۵ تا ۲۰ سال، ۸۸ نفر(%۲/۷۳) بین ۲۱ تا ۳۰ سال، ۱۷ نفر(%۲/۱۴) بین ۳۱ تا ۴۵ سال و ۳ نفر(%۵/۲) بیش از ۴۵ سال داشتند. حالا چرا اینها را برای شما می‌گویم و این عدد و رقم‌ها را روی دایره ریخته‌ام؛ بعدا معلوم می‌شود. تفکیک مهم‌تر برای من، سطح تحصیلات شرکت‌‌کنندگان است که از این قرار بود: تعداد ۳ نفر(%۵/۲) تحصیلات زیردیپلم، ۵ نفر(%۲/۴) دیپلم، ۴ نفر(%۳/۳) کاردانی، ۶۶ نفر(%۵۵) کارشناسی، ۳۵ نفر(%۲/۲۹) کارشناسی ارشد و ۷ نفر(%۸/۵) دکترا و بالاتر داشتند. این ترکیب شرکت‌کنندگان می‌توانست من را به جواب نزدیک کند، چرا که چاقی توزیع در سطوح کارشناسی و کارشناسی ارشد کاملا به چشم می‌آمد. یعنی اگر می‌خواستم بدانم مجله دانشمند چقدر در زندگی علمی و تحصیلی افراد تاثیرگذار بوده است، باید سراغ افرادی می‌رفتم که انشای کلیشه‌ای «علم بهتر است یا ثروت؟» را واقعا زندگی کرده باشند. این که بالای ۹۰ درصد پاسخ‌دهندگان تحصیلات دانشگاهی داشتند، در قدم اول، مایه دلگرمی بود. از سوی دیگر، توزیع زمینه تحصیلات شرکت‌کنندگان هم جالب توجه بود. از ۱۲۰ نفری که از خط پایان پرسشنامه گذشته بودند، ۷۴ نفر(%۷/۶۱) ریاضی و فنی، ۷ نفر(%۸/۵) علوم‌تجربی، ۳۱ نفر(%۸/۲۵) علوم انسانی، ۶ نفر(%۵) علوم پزشکی و ۲ نفر(%۷/۱) هنر خوانده بودند. در واقع، تعداد بالای شرکت‌کنندگان از رشته‌های ریاضی و فنی، دلیلی بر جذابیت بیشتر عنوان نظرسنجی (پرسشنامه ارتباطات علم در ایران- مجله دانشمند) برای این گروه بود. به هر حال از ۲۷۰ نفری که به صفحه پرسشنامه وارد شده بودند، ۱۵۰ نفر به هر دلیل، پرسش‌ها را نیمه‌کاره رها کرده بودند؛ یکی از دلایل می‌تواند، جذابیت نبودن پرسش‌ها برای این گروه بوده باشد. حالا که بچه‌های ریاضی و فنی شرمنده کرده و بیشتر از بقیه ماجرا را جدی گرفته بودند، می‌توانستم حدس بزنم که احتمالا رویکرد غالب مجله دانشمند و سهم قابل‌توجه مطالب فیزیک، فضا، نجوم، مهندسی و فناوری، پشتوانه این اقبال باشد.

بعد از دریافت مشخصات فردی پاسخ‌دهنده در بخش اول، صفحات دوم تا چهارم پرسشنامه به ترتیب به میزان آشنایی با مجلات علمی، میزان آشنایی با مجله دانشمند و ارزیابی این مجله اختصاص داشت. در اولین بخش از صفحه دوم، شرکت‌کننده باید فهرست علاقه‌مندی‌های خود در میان عناوین تعدادی از مجلات علمی‌عمومی را مرتب می‌کرد. این کار با کشیدن و رهاکردن (Drag&Drop) عناوین از یک ستون به ستون کناری انجام می‌شد و اگر تعریف از خود نباشد، در زمانه خودش خیلی پرسشنامه شیک و باکلاسی بود. جالب آنکه در میان ۸ عنوان نشریه انتخاب‌شده، مجله دانشمند از سوی شرکت‌کنندگان به عنوان محبوب‌ترین مجله برگزیده شده بود. در واقع این تاییدی بر درستی انتخاب این مجله خاص به عنوان موضوع پژوهش بود. یعنی من مهم‌ترین مجله را برای ارزیابی لازم داشتم و شرکت‌کنندگان هم در گام اول اعلام کرده بودند که دانشمند از نظر آنها مهم‌ترین مجله علمی‌عمومی ایران است. رتبه‌بندی دقیق و امتیاز وزنی همه مجلات در جدول پایینی آمده است. از نتایج چنین استنباط می‌شود که قدمت و سابقه تنها معیار انتخاب شرکت‌کنندگان نبوده است زیرا مجله «آسمان شب» که در آن زمان نشریه‌ای نوپا بود، در رتبه‌ای بالاتر از نشریات باسابقه «علم الکترونیک و کامپیوتر» و «ماشین» قرار داشت.

از آن جا که من بسیار آدم دقیق و کاردرستی هستم، به جای حدس و گمان همین سوال را در بخش بعد، از شرکت‌کنندگان به این شکل پرسیدم که لطفا (با همان روش باکلاس بکش و رها کن)، معیارهای خود را در پاسخ به پرسش قبلی، به ترتیب اهمیت آرایش دهید. یعنی اگر در بخش قبل گفته بودند مجله دانشمند بهتر از مجله نجوم است، حالا باید معیارهای خود را در این انتخاب بر اساس اهمیت نظم می‌دادند. جالب آن که پاسخ‌دهندگان، مهم‌ترین عامل انتخاب یک مجله را «کیفیت محتوایی» اعلام کرده بودند، در حالی که «قدمت و سابقه» به نظر آنها کمترین اهمیت را داشت. پس اگر «دانشمند» انتخاب اول آنها بود، به احترام ریش‌سفیدی و سابقه، در رودربایستی نمانده بودند و دلایل دیگری برای این انتخاب داشتند. به امید خدا در شماره‌های بعدی از ماجرای این پژوهش دانشمندانه بیشتر خواهم گفت.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست