اخبار

ابعاد نمایشگرهای دیجیتال

تفاوت رزولوشن ها علمنا
نوشته شده توسط محمد حسین نیرین

دنیای تکنولوژی این روزها به قدری سریع رشد می‌کند که گاهی ما انسان‌ها از تطبیق با آن جا می‌مانیم. پیش از این شاید در هر ده سال، چند پیشرفت انگشت‌شمار رخ می‌داده که در زندگی بشر تأثیر گذار باشند و یکی دو لغت جدید توسط تکنولوژی به فرهنگ لغت وارد می‌شد. اما در یکی دو دهه‌ی گذشته، خصوصاً در سال های اخیر، این پیشرفت‌های بدیع و تأثیرگذار بیشتر و بیشتر رخ می‌دهند و زندگی ما را تحت تأثیر خود قرار می‌دهند. اکنون روز به روز اسامی جدیدی می‌شنویم. تنها چند سال پیش، یکی از مواردی که به عنوان ویژگی خارق‌العاده‌ی گوشی‌های تلفن همراه ذکر می‌شد، نمایشگر رنگی بود. نمایشگرهایی که بدون دقت چندانی می‌توانستید پیکسل‌های آن را بشمارید. چند سال قبل از آن نیز، یکی از مواردی که خانواده‌ها به آن می‌نازیدند، داشتن تلویزیون رنگی بود.
به رغم تمام حرف‌هایی که راجع به واژه‌ی جدید و کمی ترسناک «رادیو اکتیو» می‌زدند و از عوارض نزدیک شدن به صفحه‌ی تلویزیون می‌گفتند، خود من زمانی که کودک بودم و چیزی از تلویزیون و نحوه‌ی کارکردش نمی‌دانستم، بعضی از اوقات به صفحه‌ی تلویزیون می‌چسبیدم و سعی می‌کردم نقطه‌های رنگی را از هم تفکیک کنم. (به هیچ عنوان این کار را نکنید. همین الآن نیز برای نوشتن این متن، از فاصله‌ی یک سانتی‌متری به ال‌سی‌دی لپ‌تاپ دوستانم و خود خیره شدم که باعث درد شدیدی در سر و چشم‌هایم شد.) سوای نور زمینه‌ی تلویزیون که چشمانم را آزار می‌داد، تفکیک این نقطه‌ها خیلی کار دشواری نبود. امروز اگر کسی بگوید ما در خانه تلویزیون رنگی داریم احتمالاً به اندازه‌ی زمانی که من می‌گویم در خانه تلویزیون ندارم، تعجب می‌کنید. چند سالی است که تعداد این نقطه‌ها و تراکم آن‌ها از بحث‌های داغ دنیای تکنولوژیه به حساب می‌آیند. لغاتی مانند اچ‌دی (HD)، اولترا اچ‌دی (Ultra HD)، رزولوشن (Resolution)، پی‌پی‌آی، ۴k، ۲k و غیره امروزه بسیار شنیده می‌شوند و شاید خیلی‌ها بدون داشتن اطلاعات دقیقی از این لغات استفاده یا دستگاه دارای این ویژگی را تبلیغ کنند.
معمولاً برای کسانی که خیلی درگیر تازه‌های تکنولوژی نیستند، این لغات زمانی مهم می‌شود که قصد خرید یک وسیله‌ی تکنولوژیک جدید را دارند و کلمه‌هایی از فروشنده می‌شنوند که تنها از لحن بیان او، تصور می‌کنند که لابد ویژگی خوبی‌ست. مثلاً وقتی تازه این تکنولوژی وارد شده است، فروشنده می‌گوید: «تازه صفحه‌ی نمایشش هم ۲k است.» خریدار احتمالاً در دل خود می‌گوید: «۲k؟ این دیگر یعنی چیست؟ فکر کنم چیز خوب و جدیدی است. پس باید تلویزیونی که می‌خرم حتماً ۲k داشته باشد.» و شاید تصور کند که ۲K چیزی مانند بلوتوث و «داشتنی» است و باز شاید تمام تصور خود فروشنده هم این باشد که ۲k چیزی جدید و کیفیتی بالاتر است.
حالا با ذکر این مطالب قصد ندارم تا بگویم این لغات چیزهای عجیب و مهمی هستند. اتفاقاً برعکس، خیلی هم ساده هستند. تمام این‌ها به تعداد و تراکم نقاط تشکیل دهنده‌ی تصویر بر می‌گردند. همانطور که حتماً می‌دانید، تصاویر در نمایشگر‌های، هرچند پیوسته به نظر برسند، از تعداد بسیاری نقاط ریز تشکیل شده‌اند. این نقطه‌های کوچک پیکسل (Pixel) نام دارند. لغاتی مانند ۴k ،۲k و حتی لغت آشناتر HD همگی به تعداد این پیکسل‌ها در یک تصویر یا نمایشگر مربوطند. به عبارتی می‌توان گفت این لغات استانداردهای برای ابعاد تصویر به واحد تعداد نقطه هستند. اگر اندازه‌ی فیزیکی، یعنی طول و عرض یک صفحه‌ی نمایشگر را ثابت در نظر بگیرید، بدیهی است که هرچه تعداد این نقاط تشکیل دهنده‌ی تصویر بیشتر باشد، وضوح تصویر بیشتر می‌شود. قبل از مقایسه‌ی اندازه‌ی تصاویر باید بدانیم که تنها تعداد این نقاط مهم نیست. چیز دیگری که باید به آن اشاره کنیم تراکم پیکسل هاست (Pixel Density). که معمولاً با عددی در واحد پی‌پی‌آی (PPI) بیان می‌شود. پی‌پی‌آی مخفف Pixel Per Inch یعنی تعداد پیکسل‌ها در یک اینچ است. برای درست متوجه شدن این مفهوم حال تعداد پیکسل‌ها را ثابت فرض کنید و تصور کنید که این تعداد یک‌ بار در یک نمایشگر ۱۷ اینچی و بار دیگر در یک نمایشگر ۶۰ اینچی تصویر تشکیل دهند. مطمئناً هرچه تراکم بیشتر باشد، یعنی با اندازه‌ی کوچکتر صفحه، پیکسل‌های بیشتری داشته باشد، این تصاویر با وضوح بیشتری تشکیل می‌شوند. حال به تعدادی از استانداردهای موجود و معروف می‌پردازیم و آن‌ها را با هم مقایسه می‌کنیم.
یک نکته‌ی مهم که باید در این مورد بدانید تفاوت میان استاندارد سینمایی و ساخت تلویزیون‌هاست. DCI رزولوشن تصاویر سینمایی را به دلیل نسبت تصاویر متفاوت در فیلم‌ها بر حسب تعداد پیکسل افقی بیان می‌کند و هیچ عددی برای پیکسل‌های عمودی در نظر نمی‌گیرد. پروژکتورها بر این اساس تصاویر را تشکیل می‌دهند اما در مورد تلویزیون‌ها اینطور نیست.
تلویزیون‌ها به لحاظ تاریخی برای بیان رزولوشن همیشه از اندازه‌ی عمودی تصویر استفاده می‌کردند و این روند از زمان تیوپ‌های شیشه‌ای به همین منوال بوده است. یعنی وقتی روی یک تلویزیون نوشته شده است ۱۰۸۰p یعنی این عدد بیان‌گیر تعداد پیکسل‌های عمودی تشکیل دهنده‌ی تصاویر در آن است. به عبارت دیگر ضلع عمودی این تصویر از ۱۰۸۰ پیکسل تشکیل شده است.
در اوایل قرن جاری، رزولوشن HD یا ۷۲۰p وارد شد؛ اما کنون تنها کوچکترین و ارزان‌ترین تلویزیون‌ها از این رزولوشن استفاده می‌کنند. چیزی که اما امروزه زیاد می شنویم واژه‌ی فول اچ‌دی (Full HD) یا همان ۱۰۸۰p است که پیش تر از آن نام بردیم. تعداد پیکسل‌های عمودی این رزولوشن ۱۰۸۰ عدد است. با احتساب اینکه نسبت تصویر اکثر اچ‌دی تی‌وی‌ها ۱٫۷۸:۱ یا همان ۱۶:۹ وایداسکرین (Wide Screen) است، تعداد پیکسل‌های افقی تصویر ۱۹۲۰ می‌شود.
همین جا یکی از نکته‌های گیج‌کننده شکل می‌گیرد. بسیاری تصور می‌کنند که وقتی حرف از ۲k و ۴k به میان می‌آید، پس فول اچ‌دی لابد ۱k است. اما وقتی تعداد پیکسل‌های افقی آن را در نظر می‌گیریم، می‌بینیم که این عدد بسیار نزدیک‌تر به ۲k استاندارد DCI با تعداد پیکسل افقی ۲۰۴۸ است. با این وجود کمتر کسی به آن‌ها تلویزیون ۲k می‌گوید. اساساً تا ۴k متداول نشد، کمتر کسی از اسم ۲k استفاده می‌کرد. این نام بیشتر در رزولوشن‌های سینمایی مورد استفاده می‌شد. اکثر پروژکتورهای دیجیتال سینمایی دارای رزولوشن ۲k هستند. این به این معنی است که ۲۰۴۸ پیکسل در طول تصویر وجود دارد و همانطور که بیان شد، تعداد پیکسل‌های عمودی تعریف نشده است.
هرچند برای تلویزیون‌ها نام ۱۰۸۰p یا Full HD بسیار بیشتر از ۲k متداول است، اما این مانع کاربرد ۴k به جای یو‌اچ‌دی (UHD) یا اولترا اچ‌دی نشده است. سؤال این است که آیا ۴k چهار برابر ۱۰۸۰p یعنی ۴۳۲۰p است؟ نیمی از پاسخ را در بند پیش بیان کردیم. گفتیم ۱۰۸۰p خودش نزدیک به ۲k حساب می‌شود. حال برای ادامه‌ی پاسخ، به همان تفاوت رزولوشن سینما و تلویزیون بر می‌گردیم. در رزولوشن سینمایی، ۴k به معنی این است که تعداد رزولوشن افقی آن ۴۰۹۶ و تعداد رزولوشن عمودی آن تعیین نشده است. اما باز هم رزولوشن تلویزیونی ۴k کمی متفاوت است. اولترا اچ‌دی یا همان ۴k دارای رزولوشن ۳۸۴۰ افقی و ۲۱۶۰ عمودی است. بعضاً دیده می‌شود که به آن ۲۱۶۰p نیز گفته می‌شود.
وارد دنیای کامپیوترها که می‌شویم وضعیت کمی گنگ می‌شود. نام‌های رزولوشن‌های نمایشگرهای کامپیوتری از حروفی عجیب و غریب و گنگ تشکیل می‌شوند. نام‌هایی مانند WXLADYGAGA ،WXCBGBSA ،WXXXGA ،WXGA ،WUXGA واقعاً عجیب و غریب هستند و هرچه می‌گذرد طولانی‌تر و ناخواناتر می‌شوند. نگران نباشید، حتی بسیاری از کسانی که از در این حیطه فعالیت می‌کنند، از بعضی حروف این اسامی بی اطلاع هستند. اما بیشترین اسم‌هایی که به آن بر خواهید خورد FHD با رزولوشن ۱۹۲۰ در ۱۰۸۰ و WUXGA با رزولوشن ۱۹۲۰ در ۱۲۰۰ است. خوشبختانه تنها زمانی که به باقی این اسامی بر خواهید خورد وقتی است که بخواهید یک پروژکتور داده (Data Projector) یا یک مانیتور خیلی ارزان قیمت بخرید. جدول زیر به طور خلاصه رزولوشن‌های متداول و معروف امروزی را نشان می‌دهد.

جدول مقایسه رزولوشن علمنا

همچنین در تصویر زیر می‌توانید تفاوت ابعاد را به طور نسبی مقایسه کنید.

مقایسه رزولوشن علمنا

هرچند تفاوت وضوح تصاویر در این رزولوشن‌ها زمانی که از یک نمایشگر بسیار بزرگ و یا بزرگنمایی زیاد استفاده می‌کنید محسوس می‌شود. در تصویر زیر می‌توانید وضوح این تصاویر را در کنار هم ببینید و با هم مقایسه کنید.

۴k-resolution-on-eyes علمنا

اما با این تفاسیر، آیا تنها رزولوشن در نمایش یک تصویر خوب و کیفیت یک نمایشگر دخیل است؟ این جمله مانند این است که بگوییم یک پیتزا هرچه بزرگتر باشد با کیفیت‌تر است! درست است که اندازه‌ی پیتزا نیز در لذتی که از آن می‌بریم تأثیر دارد، اما آیا مواد به کار رفته و طعم آن مهم‌تر نیستند؟
اگر فکر می‌کنید رزولوشن بالاتر لزوماً به معنای کیفیت تصویر بالاتر است، اگر می‌خواهید بدانید چرا ۴k تکنولوژی جدیدی نیست و اگر قصد خرید یک نمایشگر را دارید، به شما پیشنهاد می‌کنم کمی دست نگه دارید و مطلب آینده‌ی ما در مورد نمایشگر‌های ۴k را بخوانید.

درباره نویسنده

محمد حسین نیرین

دیدگاه شما چیست