پزشکی و سلامت

هویت ژنتیکی/ مروری بر آزمایش DNA

آزمون DNA
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

داستان کلی یکسان است. تفاوت اندک در آدم های قصه و اخلاق آن ها است، بعضی ساده اند و برخی دیگر زیرک و هوشیار، بعضی اتفاقی دچار گرفتاری می شوند برخی با نقشه قبلی. دی ان اِی یا دئوکسی نوکلئیک اسید، هویت ژنتیکی ما را مشخص می کند و این هویت ژنتیکی بر تمامی جنبه های زندگی مان از ظاهر و صورت گرفته تا ویژگی های شخصیتی، تاثیر می گذارد.
بدن انسان از تعداد بسیار زیادی سلول تشکیل شده است، اغلب این سلول ها دارای یک هسته می باشند و هر هسته حاوی رشته هایِ DNA است. هر کدام از این رشته ها حاوی ژن هستند. ژن ها اطلاعات ژنتیکی هر فرد را در خود جا داده و عامل اصلی توارث می باشند. هر انسان محتوای ژنی خود را از پدر و مادر دریافت می کند. به این صورت که از ۴۶ عدد کروموزوم موجود در هسته هر سلول، ۲۳ عدد از مادر و ۲۳ عدد از پدر به فرزند می رسد. پس فرزند مخلوطی از یک نیم مجموعه کروموزوم پدری و یک نیم مجموعه کرموزوم مادری است. آزمایش DNA را می‌توان در دوران بارداری و پس از تولد انجام داد. آزمایش DNA در دوران بارداری به دلایل متعددی انجام می‌شود، که اثبات پدر و مادر یکی از مهمترین آن ها است.
آزمون شناسایی هویت از طریق DNA به اثر انگشت ژنتیکی هم معروف است و یکی از قطعی ترین آزمون های تعیین نسب است. البته لازم به ذکر است که بررسی DNA کاربردهای بسیار وسیعی در تحقیقات جنایی دارد که مسئله اثبات نسب تنها یکی از این موارد است. این آزمون ابتدا در سال ۱۹۸۵ در انگلستان مطرح شد و امروزه با پیشرفت علم ژنتیک و دستگاه های انجام تست، درصورتی که این آزمون به صورت پیشرفته انجام گیرد، قطعیت آن در حد ۹۹/۹۹% است. همانطور که ذکر شد، محتوای ژنتیکی هر فرد به صورت ۵۰%-۵۰% از والدین دریافت می شود. در این آزمایشات، یک سلول از فرزند و یک سلول از پدر و یا مادر گرفته می شود و ژن های روی کروموزوم های این هسته ها به طور دقیق بررسی می گردند. حداقل ۱۵یا ۱۶ نشانه در هر قطعه بررسی می شود و در صورتی که حتی یکی از این نشانه ها در فرزند با پدر یا مادر فرضی متفاوت باشد، رابطه ی آن ها تائید نمی شود. نمونه سلولی لازم برای این آزمایش می تواند از هر ناحیه بدن که دارای سلول هسته دار باشد گرفته شود. از منابع در دسترس می توان به بزاق، خون سطحی، مو و ناخن اشاره کرد.
نحوه انجام تست به این صورت است که پس از دریافت سلول حاوی DNAابتدا از طریق PCR میزان این DNA را تکثیر می کنند، تا افزایش پیدا کرده و قابل بررسی باشد. سپس برش های لازم را روی DNA وارد کرده و در نهایت یک عکس از الگوی DNA تهیه می شود که قابل بررسی و مقایسه با سایر الگوها به دست آمده از فرد دیگر است.
زمانی که نیاز باشد محتوای ژنتیکی جنین را قبل از تولد بررسی کرد می توان از دو روش نمونه برداری از پرزهای جفتی و آمینوسنتز استفاده کرد.
روش CVS که همان نمونه برداری از پرزهای جفتی است به سلول جنین دسترسی پیدا می کنند. این آزمایش را می‌توان در هفته‌ی ۱۰ تا ۱۳ بارداری انجام داد. در این جا، سوزن یا لوله‌ی کوچکی را به منظور خارج کردن نمونه‌ای از پرزهای کوریونی جفت از طریق واژن و گردن رحم وارد رحم می‌کنند. پرز کوریونی تکه‌ی کوچکی از بافت انگشت مانند است که در دیواره‌ی رحم یافت می‌شود. بنابراین می‌تواند برای به دست آوردن اطلاعات ژنتیکی مهم درباره‌ی جنین مورد استفاده قرار گیرد. نمونه برداری از پرزهای جفتی جهت دسترسی به سلول جنین یک روش تهاجمی است که اغلب کاربرد زیادی ندارد. شیوه‌های به کار گرفته شده برای این روند خطرات جدی بسیاری را برای مادر و جنین در پی دارد. این عمل تقریبا سرپایی بوده و تحت هدایت سونوگرافی توسط متخصص زنان و زایمان انجام می شود. حدود ۳۰-۵۰ دقیقه زمان نیاز دارد. عوارض این عمل، شامل احتمال سقط، عفونت، خونریزی و بدشکلی اندام های جنین است. اگر مدت ۲۴ هفته از بارداری گذشته باشد، این خطرات به اندازه ای اهمیت می یابند که پزشکان معمولا انجام چنین آزمایشاتی را توصیه نمی کنند. درست است که اثبات هویت پدر و مادر در شرایط خاص از اهمیت بالایی برخوردار است، ولی انجام آزمایش DNA پس از تولد نیز می‌تواند به این مهم کمک کند. هم چنین عاقلانه است که خطرات مختلف مرتبط با این فرایند را در نظر گرفت. گاهی انجام این آزمایش، به ویژه در مورد بیماری های ارثی و ناهنجاری ها اجتناب ناپذیر است. همیشه باید برای آگاهی از جزئیات این آزمایشات و چگونگی جلوگیری از خطرات مرتبط با آن ها با یک پزشک مشورت نمود.
آمینوسنتز روش دیگری است که می‌توان در هفته‌ی ۱۴ – ۲۴ حاملگی انجام داد. جنین در شکم مادر درون یک کیسه به نام کیسه آمنیون قرار دارد و حد فاصل جنین و کیسه از مایعی به نام مایع آمنیوتیک پر شده است. این مایع یه عنوان یک ضربه گیر برای جنین عمل کرده و از خشک شدن جنین جلوگیری می کند، همچنین جنین را به صورت معلق نگه می دارد. این مایع حاوی سلول های جنینی است. نمونه برداری از این مایع نیز تحت هدایت سونوگرافی و توسط متخصص زنان و زایمان انجام می شود. در این روش، یک سوزن مخصوص را برای جمع آوری مایع آمنیوتیک از طریق شکم وارد رحم می‌کنند. برای تسهیل این فرایند با هدایت سوزن از دستگاه سونوگرافی استفاده می‌شود. این روش نیز مشابه CVSعوارض خاص خود را دارد از جمله احتمال سقط یا صدمه به جنین، نشست مایع آمنیوتیک، ترکیدن رحم، عفونت مایع، زایمان زودرس و صدمه به بافت های بدن مادر.
در هر دو روش به علت عوارض احتمالی، لازم است پس از انجام نمونه گیری مادر به مدت ۴ تا ۷ روز تحت نظر متخصص زنان و زایمان بوده و سونوگرافی مکرر نیز جهت بررسی سلامت و شرایط جنین، جفت و مایع آمنیوتیک لازم است.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست