اخبار ایران و جهان

پایشِ یک پایش!!

طرح پایش علم و فناوری ایران - شورای عتف - علمنا
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

همین چند روز پیش بود که یکصد و چهل و دومین جلسه شورایی تحت عنوان عتف (بخوانید: علوم تحقیقات فناوری) برگزار شد. محوریت جلسه و مهمترین مطلب مطرح در آن طرحی با عنوان پایش و ارزیابی آمار علم و فناوری کشور بود.
احمدی (معاون پژوهشی وزیر علوم و دبیر این شورا) بیان کرد چون “موسسات مختلف کشور آمارهای مختلفی در حوزه علم و فناوری ارائه می دهند و مشکل اساسی در این زمینه نیز نبود هماهنگی و همگرایی در ارائه این گزارش های آماری ست، این طرح ارائه شده است.”
یعنی این آمار و داده ها می خواهد “مبنا و منبع تصمیم گیران سطوح عالی کشور” باشد. تا اینجای کار بسیار عالیست!
اما بیایید به این خبر که سال گذشته خبرگزاری تسنیم آن را منتشر کرده نگاهی بیندازیم:

دبیر ستاد اجرایی‌سازی نقشه جامع علمی کشور گفت: پایش و ارزیابی کلان شاخص‌های علمی و فناوری کشور یکی دیگر از اقداماتی است که ستاد اجرایی سازی نقشه جامع علمی کشور آن را انجام داده است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: پایش و ارزیابی کلان شاخص‌های علمی و فناوری کشور یکی دیگر از اقداماتی است که ستاد اجرایی سازی نقشه جامع علمی کشور آن را انجام داده است.
کبگانیان گفت: ۵۳ شاخص به نقشه جامع علمی کشور راه یافته است که باید این شاخص‌ها هر سال ارزیابی شوند تا بدین وسیله نقاط ضعف و قوت بررسی شود.

خب موضوع کمی جذاب می شود!!
براستی چرا در قشر تحصیل کرده و فهمیده کشور ما، دقیقا مجموعه ای متخصص؛ باید “موازی کاری”، این فعل مضموم وجود داشته باشد؟!
کاری به اصل خود طرح (پایش و ارزیابی آمار علم و فناوری کشور) نیز نداریم که اصلا قرار است شاخص ها چه باشند؟ اینکه نهادهای جمع آوری کننده این داده ها کدامند؟ اصلا الان چه کسانی داده جمع آوری میکند؟ و اینکه وقتی این جمع آوری داده دولتی شود، خدای نکرده تبدیل به “داده گذاری” نمی شود؟ تا دولت های محترم به اهداف خود در توسعه علم و فناوری برسند!؟
برای اینکه بیشتر بتوانیم این طرح را بشکافیم به سراغ دست اندرکاران آن میرویم و در سلسله مطالبی که از این پس در علمنا منتشر خواهد شد به ماجرای ارائه آمار در حوزه های مختلف علم و فناوری کشور خواهیم پرداخت.
در بخش اول به سراغ دکتر عموعابدینی مدیر کل پایش ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور رفتیم و از ایشان سوالاتی را پرسیدیم که در ادامه شاهد آن خواهید بود.

علمنا: سال گذشته معاون نظارت و راهبری مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، در رابطه با طرح پایش شاخص­های کلان علم و فناوری در ایران مصاحبه ای انجام داده و در آن اعلام کردند که ۵۳ شاخص برای این حوزه ترسیم شده است؛ خواستیم برای اطلاع رسانی بیشتر بپرسیم که سرانجام این شاخص­ها چه شد و بحث شاخص گذاری دوباره شورای عتف در این رابطه چیست؟

در پاسخ به پرسش شما باید عرض کنم که اداره کل رصد، پایش و آینده­نگری به عنوان زیر مجموعه معاونت پایش، نظارت  و ارزیابی علم و فناوری مستقر در دبیرخانه ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور موظف است، اطلاعات و آمار مربوط به شاخص­های علم و فناوری نقشه جامع علمی کشور را گردآوری، پایش و صحت­سنجی کند و بر این اساس انتشار کتاب روند تحولات شاخص­های علم و فناوری در جمهوری اسلامی را به صورت سالانه در دستور کار خود قرار داده است.
البته لازم به ذکر است که سال گذشته اولین کتاب رونمایی و منتشر شد و کتاب سال جاری نیز آماده به چاپ می­باشد که خوشبختانه با توجه به همکاری­های صورت گرفت از طرف دستگاهها و نهادهای ذیربط در این حوزه چه در داخل دبیرخانه و چه نهادهای خارج از دبیرخانه در خصوص تهیه محتوای کتب مذکور، صحت­سنجی و انتشار آن مشکلی پیش روی این اداره کل فرار ندارد.

علمنا: آیا بحثی که در شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری مطرح شده  و معاونت پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری  پیگیر آن هستند، در همین راستا است؟

شاخص های علم و فناوری در سطح ملی، به دو دسته شاخص­های خرد و کلان تقسیم می­گردد.
در حوزه شاخص­های خرد علم و فناوری آنچه اهمیت دارد، ارتباطاتی است که بین دانشگاهی و یا گروه‌ها و مجموعه‌های داخلی وزارت علوم، وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد و مجموعه دستگاه های اجرایی شکل می­گیرد.
البته ما بخشی از اطلاعات حاصل از این تعاملات را به صورت خرد از دستگاهها مذکور دریافت، صحت­سنجی و سطح بندی نموده و این اطلاعات و آمار را در قالب شاخص­های کلان (۷۵ شاخص مد نظر) در گزارش‌هایی در سطوح متفاوت انتشار خواهیم داد.

علمنا: شما در مواردی که مطرح فرمودید به صورت ضمنی به ۷۵ شاخص اشاره نمودید. اما معاون نظارت و راهبری مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در مصاحبه سال گذشته خود از ۵۳ شاخص یاد کرده بودند. علت این اختلاف در چیست؟

ما در معاونت پایش، نظارت و ارزیابی علم و فناوری سال گذشته با جلسات تخصصی که در ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور تشکیل دادیم ۵۳ عنوان شاخص را به عنوان شاخص­های قابل احصاء، صحت سنجی شده و قابل ارائه در کتاب سال علم و فناوری در جمهوری اسلامی ایران تصویب کردیم.
اما در کتاب سال جاری با توجه به بسط فعالیت‌های این ادراه کل و توسعه شبکه ملی در این خصوص تقریبا تعداد ۷۵ شاخص را برای کتاب سال جاری مصوب شده  و اطلاعات و آمار این شاخص­ها در کتاب سال جاری ارائه شده است.

علمنا: شاخص‌هایی که توسط شورای عتف استخراج کرده و مقرر شده تا گردآوری صحت سنجی و پایش اطلاعات و آمار مربوط به این شاخص‌ها را به عهده وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار دهد، با وظیفه اداره کل متوبع جنابعالی تداخل عملکرد ندارد و موازی کاری رخ نخواهد داد؟

در کشور ما مشکل موازی کاری وجود دارد. اما نکته حایز اهمیت این است که اطلاعات و آمار مربوط به شاخص­های علم و فناوری، کسب شده توسط این دستگاه‌ها در اختیار این اداره کل  به عنوان یکی از زیر مجموعه‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی قرار خواهد گرفت و این شورا به عنوان مجموعه ناظر  و مدیر راهبردی حوزه  علم و فناوری کشور این اطلاعات را دسته‌‎بندی کرده و بر اساس آن اتخاذ تصمیم خواهد کرد.

 علمنا: آیا در این زمینه هماهنگی بین وزارت علوم و شورای عالی انقلاب فرهنگی وجود دارد؟

به نظر می رسد که باید اینطور باشد، چرا که هر دستگاهی گزارشی برای خود تهیه می کند و شاخص­هایی هم  اعلام می­کند اما این شاخص ها نمی­تواند مرجعیت نهایی باشد.
البته در حوزه شاخص‌های علم و فناوری شورای عالی انقلاب فرهنگی و ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور مرجعیت نهایی را بر عهده دارند و این نهادِ مرجع است که باید احرف آخر را اعلام کند.
ولی به هر حال به نظر می رسد نیاز به مقداری هماهنگی مدیریتی در حوزه پایش و ارزیابی در کشور وجود دارد و آنچه اهمیت دارد این است که، آن ها باید کار خود را انجام دهد و مجموعه ستاد راهبری اجرای نقشه هم کار خود را انجام دهد. به نظر می رسد اختلافی وجود ندارد و بحثی که حایز اهمیت است هماهنگی مدیریتی بیشتر و منسجم­تر در بین دستگاههای متولی است.

علمنا: طرح پایش خرد وکلان شاخص­های علم و فناوری به پایان رسیده و یا ادامه دارد؟ و آیا امکان دارد  به تعداد شاخص­ها افزوده شود؟

پایش یک روند همیشگی است و هر شش ماه و یا هر سه ماه گزارش‌هایی در حوزه‌های مختلف باید پایش و بررسی شود تا معلوم باشد که در حوزه علم و فناوری در چه وضعیتی هستیم، مطمئنا این پایش مستمر می­تواند سیاستگذاران را در حوزه سیاست گذاری و برنامه ریزی یاری  کند.

 

+ همانطور که در این مصاحبه مشخص بود، صراحتا بیان شده که مشابه (و شاید کاملتر) این طرح (پایش و ارزیابی آمار علم و فناوری کشور) در شورای عالی انقلاب فرهنگی و ذیل ستاد راهبری نقشه جامع علمی کشور که در این برنامه چشم اندازهایی برای کشور در حوزه علم و فناوری مشخص نیز شده در حال تکوین و اجراست. و تا کنون ۷۳ شاخص!! مشخص برای ارزیابی مشخص شده است.
حال باید دید، شورای عتف دقیقا به دنبال چه موضوعیست و ره به کجا می برد.
برای بررسی دقیق تر طرح وزارت علوم نیز به سراغ دکتر کاظمی (مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور) رفتیم اما ایشان با توجه به مشغله این هفته (مراسم معارفه ایشان به عنوان ریاست جدید مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور) نتوانستند پاسخگوی خبرنگار علمنا باشند.

+ اما علمنا مجددا این موضوع را به صورت دقیق پیگیری خواهد کرد.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست