فلسفه و تاریخ علم

نابغه جوان

بلز پاسکال - علمنا - دانشمندان
نوشته شده توسط مژگان حاجی زادگان

به نظرتان برای انجام کارهای زیر و مطرح شدن در دنیای ریاضی، فلسفه و فیزیک چقدر زمان لازم است؟

– کشفیات گسترده در زمینۀ حساب دیفرانسیل
– اختراع ماشین حساب
– کشف قضیۀ ‌پاسکال از هندسۀ تصویری
– کشف قضیۀ شش ضلعی پاسکال که به عنوان انقلابی در هندسه می باشد
– بیان و اثبات اصل پاسکال در زمینۀ فیزیک
– نوشتن مقاله در زمینۀ مقاطع مخروطی
– نوشتن چندین کتاب از جمله کتاب اندیشه ها در زمینۀ مذهب مسیح
– بیان نظریه های متعدد در زمینۀ مذهبی
– فعالیت در زمینۀ انتگرال
– اثبات بسیاری از قضیه‌های هندسۀ اقلیدسی
این ها از جمله فعالیت هایی است که بلز پاسکال (Blaise Pascal) ریاضیدان، فیلسوف و فیزیکدان فرانسوی در مدت عمر ۳۹ ساله اش انجام داده است. به نظر می رسد ۳۹ سال برای انجام چنین فعالیت هایی و مطرح شدن در چند شاخۀ مختلف از علوم، فرصت بسیار کمی باشد، همین امر به خوبی نشان دهندۀ نبوغ فوق العادۀ اوست. این را هم در نظر داشته باشید که او طی این دوران، مدتی هم از انجام کارهای علمی منع شده بود.

او ۱۹ ژوئن ۱۶۲۳ در «کلرمون» پاریس واقع در مرکز فرانسه به دنیا آمد. البته اینکه افراد مهمی مثل او در چه روزی و کجا به دنیا آمده اند، به اندازۀ کارهایی که طی دوران زندگی شان انجام داده اند اهمیت ندارد. ما نیز در این فرصت سعی خواهیم کرد بیشتر به مباحثی که در جهت شکلگیری شخصیت علمی او بوده اند، بپردازیم.
بلز در سه سالگی مادرش را از دست داد. پدرش هم که درمورد تربیت او حساس بود، در این راه بسیار تلاش کرد. پدر بلز با توجه به هوش سرشار پسرش، از همان کودکی، تصمیم به آموزش وی گرفت. بلز به ریاضیات علاقۀ فراوانی داشت، اما پدرش مایل بود که او به جای خواندن کتابهای علمی بیشتر کتاب ادبی بخواند و به همین دلیل تا زمانی که به زبانهای لاتین و یونانی مسلط نشده بود، او را از خواندن ریاضیات منع کرد. اما او از خواندن ریاضیات دست نکشید و به طور پنهانی مطالعاتش را در این زمینه ادامه داد و در آن زمان قضیه هایی را نیز مطرح کرد. پدرش با دیدن پیشرفت او در ریاضیات از تصمیم سابقش منصرف شد و او را آزاد گذاشت که به ریاضیات بپردازد.
او در سن ۱۶ سالگی، مقاله‌ای دربارۀ مخروطی‌ها نوشت، که نتیجۀ مهم آن «قضیۀ پاسکال» نام دارد. باور اینکه پسری نوجوان بتواند در علم ریاضیات تا این حد رشد کند سخت می نماید. به طوری که وقتی دکارت کتاب او را خواند، باور نمی کرد که پسری ۱۶ ساله آن را نوشته باشد.
همچنین او در حدود سن ۱۸ سالگی، ماشین‌حساب را اختراع کرد که شگفت آورترین اختراع در زمان خود بود. از جمله نمونه‌های اولیۀ این ماشین حساب در موزه ای در «درسدن» آلمان قرار دارد.
پاسکال علاوه بر دستاوردهای دوران کودکی و نوجوانی، در بقیۀ دوران زندگی اش نیز بر دانش ریاضی تأثیر گذاشت. رساله‌ای با نام «در باب مثلثات حساب» و رسالۀ دیگری در زمینۀ فلسفۀ ریاضیات با نام «در باب مفهوم هندسه» از جمله تألیفات و یافته های او در این زمینه هستند.
بلز پاسکال همچنین در زمینۀ فیزیک تلاش هایی داشت و آزمایش هایی انجام داد که در نتیجه دستاوردهای قابل توجهی هم به دنبال داشت. در این خصوص می توان به «اصل پاسکال» دربارۀ انتقال فشار در سیالات اشاره کرد. شاید برایتان جالب باشد که بدانید اصل پاسکال در ترمز اتومبیل و بالابر هیدرولیکی کاربرد دارد و یکی از مزایای بالابر هیدرولیکی این است که می توان در آن نیروی کوچکی را به نیروی بزرگی تبدیل کرد.
پاسکال عقاید و اندیشه های مذهبی هم داشت و وقتی اولین اثر مذهبی اش با عنوان «نامه های ایالتی» منتشر شد با استقبال عمومی مواجه شد. به طوری که ولتر آن را بهترین کتاب نوشته شده در فرانسه معرفی کرد.
او همچنین تألیفات دیگری در این زمینه داشت که متأسفانه نتوانست قبل از مرگش مهمترین آنها، با نام «تفکرات» را به پایان برساند. در نهایت بخش های مجزایی از نوشته هایش در این مورد با عنوان « تفکرات پاسکال در ارتباط با مذهب و سایر موضوعات» منتشر شد که بلافاصله به اثری ارزشمند تبدیل شد و نقطۀ عطفی در نثر فرانسه به شمار می رود. در ستایش این اثر، ویل دورانت چنین گفته است: «پاسکال در مجموعۀ «تفکرات»، چندین تناقض فلسفی را بررسی کرد؛ بیکرانی و هیچ، ایمان و خرد، درون و ماده، مرگ و زندگی، معنا و پوچی و… چنین به نظر می‌رسد که غیر از جهل، فروتنی و گذشت، به نتایج دیگری دست نیافته و با در هم آمیختن آنها، شروط پاسکال را ایجاد کرده است.»
از جمله کارهایی که او توانست قبل از مرگش انجام دهد، ایجاد اولین خط اتوبوس برای حمل مسافران در داخل پاریس و در کالسکه‌هایی با چندین صندلی بود.
همچنین از مهمترین نوآوری های پاسکال در علم ریاضی، «تئوری احتمال» است که امروزه در علم اقتصاد و به خصوص در علوم آماری بسیار مهم است.
پاسکال که سال ها از بیماری رنج می برد، سرانجام در تاریخ ۱۸ آگوست سال ۱۶۶۲، در پاریس درگذشت.
به افتخار نوآوری های علمی او، نام «پاسکال» به واحد فشار  SI، زبان ‌برنامه‌نویسی کامپیوتری، قانون پاسکال و همچنین به مثلث پاسکال و شروط پاسکال داده شد.

درباره نویسنده

مژگان حاجی زادگان

دیدگاه شما چیست