فلسفه و تاریخ علم

نظام آموزش عالی در کشور آلمان

آموزش عالی در آلمان
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

نظام آموزش عالی در آلمان از جهات بسیاری با سیستم های آموزشی دنیا متفاوت است. پیچیدگی های سیستم آموزشی آلمان به خصوص در رشته های علوم انسانی گاهی به قدری با ایران یا سایر کشورها متفاوت است که دانشجویان با گذشت چند ترم هنوز اطلاعی از جزییات قوانین آموزشی ندارند. سالانه بیش از ۲۵۰ هزار نفر از سراسر دنیا به منظور تحصیل و پژوهش راهی آلمان می شوند. طبق آمارها ۱۲ درصد از کل دانشجویان و پژوهشگران آلمان را خارجی ها تشکیل می دهد. چنین سهمی برای پژوهشگران خارجی تقریبا در دنیا کم نظیر است.  درکشور آلمان بیش از ۳۷۰ مرکز آموزش عالی وجود دارد که در ۱۶۵ نقطه این کشور پراکنده شده اند. در آلمان به طور کلی سه نوع دانشگاه و مرکز آموزش عالی وجود دارد.
۱.دانشگاه
۲.دانشگاهای آموزش عالی حرفه ای
۳. دانشگاه های هنر
در نوع اول یعنی دانشگاه که آلمانی ها به آن Universität  می گویند می توان در رشته های پزشکی، حقوق، علوم انسانی؛ علوم پایه و… تحصیل کرد. آیین نامه های آموزشی هر رشته در قالب اساس نامه ای به نام Studienordnung صورتبندی  شده و جالب اینجاست که دانشگاه ها تا حد زیادی هم در انتخاب استاد و هم در گزینش دانشجو و هم در انتخاب برنامه درسی خود آزادند. به همین جهت ممکن است دریک نیمسال تحصیلی؛ درسی  ارائه شود که هرگز و در هیچ دانشگاه دیگری حتی در خود همان دانشگاه نیز تکرار نشود.
دانشگاههای آلمان در پایان تحصیل طبق استانداردهای بین المللی ، به دانش آموختگان مدارج لیسانس Bachelor ؛ فوق لیسانس  Master  همچنین دکترا اعطا می کنند. البته در برخی از دانشگاههای آلمان هنوز هم کمافی السابق؛ مدارج دانشگاهی مانند دیپلم و مگیستر Magister  (معادل فوق لیسانس) اعطا می شود. البته در سال های اخیر مقاطع تحصیلی در آلمان بر اساس برنامه    Bologna  تغییرات اساسی کرده و مانند نظام های آموزش عالی بسیاری از کشورهای دنیا ؛ دو مقطع تحصیلی لیسانس  Bachelor و فوق لیسانس Master  به تدریج جایگزین مقاطع دیپلم  Diplom و ماگیستر Magister  شده اند.سابقا مدرک دیپلم (معادل کارشناسی ارشد ما در ایران) بیشتر در رشته های تحصیلی علوم طبیعی و مهندسی اعطا می شد و مدرک ماگیستر برای رشته های تحصیلی علوم انسانی .
در کنار دانشگاه ها مراکز آموزش عالی دیگری نیز هستند که Fachhochschule نام دارند. فاخ هوخ شوله ها بیشتر به جنبه علمی و حرفه ای و کاربردی علوم کار دارند تا محتوای نظری. به صورت معمول فارغ التحصیلان فاخ هوخ شوله ها حتی ممکن است شانس بیشتری هم برای ورود به بازار کار در رشته خود داشته باشند. مدرک تحصیلی این نوع از مراکز آموزش عالی طبق استانداردهای بین المللی تعریف شده است. تعداد این دانشگاه ها که طی ده سال اخیر از ۲۴ به ۱۰۲ دانشگاه افزایش پیدا کرده است در نوع خود کم نیست. برخلاف سایر مراکز آموزش عالی؛ دانشگاه های خصوصی شهریه  زیادی دریافت می کنند و گاهی این مبلغ تا ترمی ۵۰۰۰ یورو نیز می رسد. البته کسانی هستند که از این سیستم آموزشی استقبال می کنند و دلیل آن هم با کیفیت بودن آموزش و آینده شغلی تضمین شده ذکر می کنند.
اولین مدرک تحصیلی در دانشگاه های آلمان در حال حاضر همان مدرک لیسانس  (کارشناسی)‌است که معمولا ۶ تا ۸ ترم به طول می انجامد. همچنین دوره کارشناسی ارشد یا ماستر که معمولا ۲ تا ۴ ترم طول می کشد. تحصیل در مقطع دکترا که در آلمان Promotion  نامیده می شود قدری پیچیده تر است و معمولا می توان آن را پژوهش محور نامید. طی این دوره نوشتن متن رساله دکتراDissertation طی یک دوره ۲ تا ۵ ساله پس از دفاع به اعطای مدرک دکترا می انجامد. نظام آموزش عالی پیچیده آلمان محصول چند قرن برنامه ریزی آموزشی است و پایه ریزی آن دهه ها زمان برده است. الگوی ارتباطی دانشکده های فنی با صنعت و گرفتن سفارش کار از صنایع در آلمان موضوع جدیدی نیست. صنایع به مهندس نیاز دارند و به همین جهت روی ترتیب نیروی متخصص سرمایه گذاری های کلان می کنند. تحصیل در مقطع  دکترا در آلمان شغل محسوب می شود و وجود بورسیه ها و امکانات مالی برای دورهء پایان نامه نویسی دانشجویان کارشناسی ارشد هم به صورت غیرمستقیم باعث بالا رفتن کیفیت تولید علم در دانشگاه های این کشور می شود.

+ در همین رابطه بخوانید: نظام آموزش عالی کانادا

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست