فلسفه و تاریخ علم

مرگ با طعم الکترومغناطیس

Ampere_Andre_1825 - آمپر
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

به مناسبت یکصد و هشتادمین سالمرگ آمپر

طول ؛ جرم ؛ زمان ؛ مقدار ماده؛ شدت روشنایی؛ دمای ترمودینامیکی و جریان الکتریکی در سیستم استاندارد بین‌المللی واحدها (SI) هفت یکای اصلی هستند که از نظر ابعادی مستقل اند. نام واحد جریان الکتریکی و یکای اندازه گیری آن یعنی آمپر تقریبا برای هر کسی که حتی فقط در مدرسه علوم تجربی هم خوانده باشد آشناست. یکای آمپر به افتخار  آندره ماری آمپر به عنوان واحد جریان الکتریکی نامگذاری شده است. آمپر؛ فیزیکدان فرانسوی  بود که در یکی از پرتلاطم ترین دوره های تاریخی اروپا و در جریان انقلاب فرانسه می زیست و هرج و مرج آن دوران سیاه را از نزدیک لمس کرد. پدرش در سال ۱۷۹۳ زمانی که آمپر تنها  ۱۸ سال داشت به مرگ با گیوتین محکوم شد و نزدیک به یکسال طول کشید تا آمپر به وضع عادی روحی برگردد. آمپر نمونه ای است از یک دانشمند خلاق که زادهء سیستم آموزشی نیست. چرا که او هیچ آموزش رسمی ندید و تحت تاثیر پدرش به مطالعه فراوان پرداخت و استعداد و نبوغ فراوان خود را در ریاضیات  پیدا کرد. از دیدگاه تاریخ علم؛ آمپر مثال نقضی است بر این ایده که کشف و اختراع و تولید علمی؛ الزاما محصول فکری آموزش سیستماتیک در مدرسه و دانشگاه است.
آمپر از سال ۱۸۰۴ به تدریس ریاضیات در مدرسه پلی تکنیک پاریس مشغول شد. او در این سالها به تالیف آثاری در زمینه معادلات دیفرانسیل و مسائل گوناگون انتگرال گیری معادلات دیفرانسیل جزئی پرداخت و ادامه در سال ۱۸۱۴ به عنوان یک ریاضیدان به عنوان عضو فرهنگستان علوم فرانسه انتخاب شد. جالب است بدانیم که آمپر علاقه وافری به شیمی نیز داشت و تلاش بسیاری برای معرفی طرح هندسی ساختار مولکولها کرد و نظریاتی هم درباره گروه بندی عناصر شیمیایی داشت. ضمن آنکه دغدغه های فلسفی نیز او را آرام نمی گذاشت و سبب می شد که در کنار کار علمی؛ عمیقا به مفهوم واقعیت و نمودهای آن و همچنین ماهیت شناخت انسان از جهان بیاندیشد و ایده پردازی کند. آمپر طی سالهای ۱۸۰۱ تا ۱۸۰۵ تماما به ریاضیات پرداخت اما به تدریج مجذوب دنیای حیرت برانگیز شیمی شد و در نهایت حدفاصل سالهای ۱۸۲۱ تا ۱۸۲۸ ؛ پایه گذار شاخه ای از فیزیک شد که آن را الکترودینامیک می نامیم. در این زمان آمپر به عنوان یک ریاضیدان و در عین حال یک شیمیدان شناخته می شد و کسی تصورش را نمی کرد که آمپر روزی پایه گذار بخش مهمی از علم فیزیک شود. از نقطه نظر تاریخی ؛ آمپر تا ۴۵ سالگی (یعنی سال ۱۸۲۰) توجه زیادی به فیزیک نشان نمی داد و این کار هانس کریستین اورستد  Hans Christian Ørsted دانمارکی بود که وی را به دنیای الکتریسیته علاقمند ساخت و سبب شد که الکترودینامیک را با رابطه ای ریاضی صورتبندی کند. در واقع کار آمپر در دوره مهمی از تحولات دنیای فیزیک  اتفاق افتاد و نظریه های مغناطیس و الکترواستاتیک به تدریج به نظریه های میدان الکترودینامیکی منجر شد. آمپر پس از یک عمر تلاش خستگی ناپذیر؛ در چنین روزی در یکصد و هشتاد سال پیش در بندر مارسی فرانسه چشم از جهان فروبست. نقل قولی مشهور منسوب به جیمز ماکسول ؛ فیزیکدان بزرگ وجود دارد که می گوید: آمپر؛ نیوتن الکتریسیته بود.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

۲ دیدگاه

دیدگاه شما چیست