مصاحبه ها

“طراحی”، از کتابخانه های شهر تهران می گوید

حامد طراحی - مدیر امور کتابخانه های سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

صحبت از کتاب و مطالعه کتاب که می شود قطعا یکی از نخستین مطالبی که به ذهن خطور می کند، کتابخانه است. محلی برای چشیدن طعم حضور در میان انبوهی از کتب و منابع که برای اهل مطالعه لذتی شیرین محسوب می گردد.
کتابخانه ها بدون شک می توانند یکی از سرمایه های اصلی هر شهر محسوب گردند و ایستگاهی برای تفکر و اندیشیدن. در شهر تهران نیز کتابخانه های متعددی با معماری و وسعت و وجود منابع گوناگون در حال خدمت رسانی به علاقه مندان و اهالی علم و فرهنگ هستند.
برای همین علمنا این بار به سراغ مدیر امور کتابخانه های سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران – که حالا با توجه به ادغام کتابخانه های شهرداری تهران با این مجموعه حجم عظیمی از کتابخانه های پایتخت را مدیریت می کند – رفته تا از وی در خصوص فعالیت های این مجموعه بپرسد و شما را با این مجموعه آشنا سازد.
شما در ادامه شاهد بخش نخست گفت و گوی علمنا با حامد طراحی، مدیر امور کتابخانه های سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران می باشید.

حامد طراحی - مدیر امور کتابخانه های سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران

علمنا: در ابتدا لطفا در خصوص فعالیت بخش “مدیریت امور کتابخانه ها” توضیحاتی ارائه دهید.

سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران اولین ارگان در سطح کشور است که شبکه کتابخانه های عمومی را راه اندازی کرده است. عملکرد این شبکه به این گونه است که هرگاه فردی عضو ویژه یکی از کتابخانه های این شبکه باشد می تواند از کلیه ی کتب و منابع سایر کتابخانه های شهرداری تهران بطور رایگان استفاده کند. علاوه بر این امتیاز، این شبکه فرصتی را در اختیار افراد می گذارد که با رایانه شخصی خود به نرم افزار کتابداری این سازمان متصل شوند و کتاب و منبع مورد نیاز خود را برحسب نزدیک ترین کتابخانه به محل سکونت خود جستجو کند. به این صورت که هرگاه فردی عنوان کتابی را جستجو کند، کلیه کتابخانه هایی که دارای این کتاب هستند با ذکر آدرس، شماره تماس، اسامی کارکنان و مدیر کتابخانه و تعداد کتب موجود نمایش داده می شود. حتی می توان مشاهده کرد که چند جلد از این کتاب به امانت رفته است و درحال حاضر چه تعداد موجود است.

علمنا: با توجه به اینکه در فصول خاصی از سال دانش آموزان و دانشجویان بسیاری به کتابخانه ها مراجعه می کنند، عملکرد کتابخانه ها در آن فصول چگونه است؟

در این زمینه باید بگویم برای کتابخانه های عمومی، استانداردهای ویژه ای تبیین شده است و بر اساس آنها دارای بخش های مختلفی هستند. به عنوان مثال برخی از کتابخانه ها، بخشی مجزا برای کودکان دارند و حتی جدا از این ها اولین کتابخانه ی تخصصی ویژه کودکان توسط سازمان فرهنگی هنری در فرهنگسرای انقلاب تحت عنوان ” آفتابگردان” راه اندازی شد.
همچنین در راستای آن قرار است دومین کتابخانه ی تخصصی کودکان تحت عنوان ” پارک کتاب کودک” در فرهنگسرای اشراق در سال جاری افتتاح شود که فضایی بسیار پویا و تعاملی است و از دو بخش مسقف (برای اجرای فعالیت ها و مخزن) و زمین بازی تشکیل شده است.
علاوه بر این؛ کتابخانه های تخصصی ویژه نابینایان نیز احداث خواهد شد. همچنین کتابخانه هایی در زمینه های مدیریت، حقوق، نشریات، کمک درسی و غیره را نیز دارا هستیم که هرکدام به نوبه خود بروز رسانی می شوند.

علمنا: حال که صحبت از بروز رسانی و تهیه کتب شد، این سوال در ذهن مخاطب تداعی می شود که این منابع کتابخانه ها از چه طریقی تامین می شوند؟

کتب و منابع از دو طریق حاصل می شوند. اولین راه “هبه” (هدیه) کتاب است که این راه بیشتر شامل حال کتب رمان، تاریخی و خاطرات می شود. به عنوان مثال شما یک کتابی را مطالعه کرده اید که به نظرتان بسیار ارزشمند است تا دیگران نیز آن را بخوانند؛ می توانید با مراجعه به پایگاه مبادله کتاب سازمان آن را هدیه دهید تا براساس ارزیابی های ما در کتابخانه های عمومی شهر تهران و یا سایر استان ها و مناطق محروم استفاده شوند.
یعنی اگر کتابی در کتابخانه های سازمان به تعداد زیادی موجود باشد و از حد نیاز ما فراتر باشد به کتابخانه های حوالی تهران و یا سایر مناطق و مساجد برحسب اعلام نیازشان ارسال می شود. به عنوان مثال ما تفاهم نامه ای را با انجمن MS ایران امضا کرده ایم که طبق آن، ما این مجموعه را از نظر تامین کتب و منابع غنی می کنیم و همچنین با ارائه نرم افزار هایی آنها را نیز وارد شبکه کتابخانه های سازمان فرهنگی هنری می نمائیم. دومین راه تامین منابع کتابخانه ها نیز خریداری کتب مورد نیاز است.

علمنا: ارتباط میان کتابخانه های شهر تهران با کتابخانه های دیگر چگونه است؟

در ابتدا باید بگویم قبل از سال ۹۴ کتابخانه های شهرداری تهران در دو مرکز مجزا به نام های سازمان فرهنگی- هنری و معاونت اجتماعی شهرداری تهران فعالیت می کردند. اما در اواسط سال ۹۴ تصمیم به ادغام کتابخانه های این دو مرکز با هدف یکپارچگی شبکه کتابخانه های شهرداری تهران و ایجاد تفاهم نامه با سایر کتابخانه ها گرفته شد. از این رو نرم افزاری به نام “پیام مشرق” راه اندازی شد که کتاب های موجود در کتابخانه های شبکه به ترتیب در این نرم افزار کد نویسی می شوند و این گونه تعداد کتابخانه ها و مراکز فرهنگی برای استفاده رایگان اعضا افزایش می یابد.
طبق آمار تاکنون از ادغام کتابخانه های این دو مرکز ۳۶۷ کتابخانه در شهرداری تهران وجود دارد. که شامل ۸۲ کتابخانه از سازمان فرهنگی- هنری و ۲۸۵ مورد از معاونت اجتماعی شهرداری تهران است. در مورد ایجاد تفاهم نامه با سایر کتابخانه ها نیز باید بگویم در جهت تجهیز و ورود سایر کتابخانه های شهر به داخل شبکه کتابخانه های سازمان فرهنگی هنری وارد تعامل با آنها می شویم و تاکنون با انجمن MS، دانشگاه امیر کبیر و بسیاری از کتابخانه های موجود در سطح تهران قرارداد بسته ایم و برای توسعه آن نیز در حال مذاکره با سایر مجموعه های دیگر مانند “دعبل” (که در حوزه کتب عاشورایی فعالیت می کند)، هستیم که به زودی نتیجه ی مذاکرات را منعکس می کنیم. مثلا در حاشیه نمایشگاه فرهنگ و هنر از تفاهم نامه خود با سازمان آتش نشانی رونمایی کردیم.

حامد طراحی - مدیر امور کتابخانه های سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران

طراحی می گوید: سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، محصولات فرهنگی متنوعی در حوزه های مرتبط با کتاب و کتابخوانی تولید کرده است.

علمنا: نحوه اداره کردن کتابخانه های موجود در این شبکه چگونه است؟

کتابخانه ها به دو دسته وابسته و مستقل طبقه بندی می شوند. اداره کتابخانه های مستقل در همه زمینه ها از جمله هزینه های جاری و نیروی انسانی برعهده سازمان فرهنگی-هنری است. ولی درمورد کتابخانه های سرای محله که جزء کتابخانه های وابسته است تنها امور راهبری مانند بخش های آموزشی، تامین منابع و شبکه سازی بر عهده ماست و بقیه امور مانند تامین نیروی انسانی، املاک و درآمد زایی با مسئولیت خودشان انجام می شود.

علمنا: طرح ها و برنامه های شما برای اعضای کتابخانه ها چیست؟

مدیریت امور کتابخانه ها در سه بخش به اعضای خود خدمات ارائه می دهد. بخش هایی چون ساماندهی قرائت خانه ها و تجهیزات آن و همچنین منابع اطلاعاتی از پر مخاطب ترین بخش هاست که هرچه ارتقا آن بیشتر شود میزان مخاطب نیزافزایش می یابد. مثلا هرگاه به مناسبتی فراخوان ثبت نام رایگان را اعلام کنیم، شهروندان ترغیب می شوند و حضورشان دوچندان می گردد.
سومین بخش در زمینه ترویجی است. برای این بخش یک سری برنامه های روتین داریم که به مناسبت های مختلف به صورت هفته ای و ماهانه برگزار می کنیم و درقالب پوسترهای مجازی و غیر مجازی توزیع می نماییم، تا همگان از اخبار آن آگاه شوند. همچنین مخاطبان برای کسب جزییات می توانند به سایت سازمان مراجعه کنند. به عنوان مثال عموم مردم مطلع می شوند در زمان بزرگداشت سعدی در کدام کتابخانه ها چه برنامه هایی با عناوین مختلف برگزار می شود.
در کنار این برنامه ها یک سری فعالیت های دیگر نیز توسط فرهنگسراها، کتابخانه ها و مراکز فرهنگی در قالب تولید و توزیع بسته های ویژه در ایام خاص مانند نمایشگاه کتاب برای کودکان و بزرگسالان انجام می شود. بهترین راه برای ترغیب و تشویق کودکان به کتاب و کتابخوانی هم از راه بازی و سرگرمی است که ما سعی داریم به هر مناسبتی و در مکان های مختلف با برگزاری جنگ های شادی این زمینه را برای کوکان فراهم سازیم.
برنامه های نقد و رونمایی از کتاب نیز پیاپی توسط سازمان اجرا می شود. (البته پس از اینکه در شورای کتاب، مجوزهای لازم دریافت شود و سطح و وزن ارزشی کتاب و ملاحظات مجموعه سازمان فرهنگی هنری در آن رعایت شده باشد). قابل ذکر است که سازمان فرهنگی-هنری پر مرکزترین نهاد فرهنگی تهران است که شامل ۳۴ فرهنگسرا، ۸۰ خانه فرهنگ، ۳۶۰ کتابخانه و غیره می باشد و این مراکز در دل مردم هر منطقه فعالیت فرهنگی بسیاری انجام می دهد.

علمنا: تقریبا چند جلد کتاب در کتابخانه های شما موجود است؟

از ادغام کتابخانه های سازمان فرهنگی- هنری و معاونت اجتماعی شهرداری تهران تخمین میزنیم تقریبا ۹ میلیون منبع و کتاب وجود دارد (چرا که هنوز به طور کامل فهرست نویسی وغیره انجام نشده است) که از این میان بدلیل ازدیاد مراکز و کتابخانه ها در معاونت اجتماعی شهرداری تهران بیش از ۵ میلیون کتب مختص به این معاونت است و نزدیک به ۴ میلیون جلد کتاب و منبع سهم سازمان فرهنگی- هنری می باشد.

علمنا: فعال ترین کتابخانه های شهر تهران را معرفی می فرمایید؟

قطعا کتابخانه های درجه یک سازمان جزء فعال ترین مراکز ما اعلام می شوند. این کتابخانه ها شامل خاوران، شهید فهمیده و گلستان است که هرکدام در زمینه خاصی برتر محسوب می شوند.
این ارزیابی برحسب ملاک هایی چون وسعت، تعداد کتب موجود و میزان مخاطب فعال انجام شده است. به طور مثال از نظر وسعت نیز کتابخانه فرهنگسرای خاوران فضای قابل توجهی را به خود اختصاص داده است.

علمنا: آیا شما آماری از میزان موفقیت افراد در عرصه های گوناگون که از این کتابخانه ها نیز استفاده می کرده اند دارید؟

این موضوع بستگی به سطح و برنامه های کتابخانه ای دارد و در حوزه ستادی وارد نمی شود. مثلا فرهنگسرای بهمن سال گذشته مراسمی را برگزار کرد و در آن مراسم از اعضای قدیمی خود که اکنون به جایگاه ویژه ای رسیده بودند، به علاوه کنکوری های سال جاری خود دعوت به عمل آورده بود و اینگونه باعث تبادل و تعامل میان این دو گروه شده و در کنار آن نیز اشتیاق و انگیزه ای برای دانش آموزان و کنکوری ها ایجاد کرده بود.
با توجه به اینکه کتابخانه ها، محل مراجعه است؛ اگر فردی برایش در آن فضا خاطره ی خوبی رقم خورده باشد، پس از سال ها همچنان ارتباط خود را حفظ می کند. به خصوص در کتابخانه های جنوب شهر تهران بیشتر این اتفاق رخ می دهد.

علمنا: کتابخانه جدیدی به غیر از مواردی که گفتید قرار است در تهران راه اندازی شود؟

اکنون در برنامه های سازمان احداث کتابخانه ی عمومی وجود ندارد و تنها به فکر توسعه و پیشرفت این مجموعه ها هستیم و این موضوع برای ما اولویت دارد.

+ پایان بخش نخست

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست