فلسفه و تاریخ علم

گیاهان تراریخته؛ پایان گرسنگی یا زنگ خطر بیوتروریسم؟

گیاهان تراریخته - بیوتروریسم
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

در روز بیستم ماه مارس ۱۹۹۵ هواداران فرقه اوم ‌شینریکیو با گاز مایع سمی سارین که در کیسه حمل می‌کردند خطوط متروی توکیو را هدف قرار داده و باعث مرگ و جراحت تعداد زیادی از شهروندان شدند. مدتی بعد از این حمله اعضای این فرقه باز هم اقدام به پخش گاز هیدروژن آمیخته به سیانور کردند و در واقع نشان دادند تروریست ها الزاما افراد نقابدار مسلح  نیستند و می توانند از روش های دیگری جان و امنیت شهروندان را تهدید کنند.

حمله با گاز سارین به مترو توکیو

حمله با گاز سارین به مترو توکیو – ۱۹۹۵

حال تصور کنید تروریست ها یا دولت های متخاصم با دستیابی به نتایج علمی بیوتکنولوژی بتوانند از چنین روش هایی علیه شهروندان یکدیگر استفاده کنند. راه دوری نرویم. لازم نیست کشورها برای جنگ با کشور متخاصم در ایستگاه های مترو یکدیگر گاز سمی  پخش کنند. این جنگ می تواند چهره کاملا ملایم تر ولی باطن به مراتب مخرب تری هم داشته باشد. مثلا به صورت سیستماتیک و برنامه ریزی شده سم گلایفوسیت را از طریق محصولات و گیاهان تراریخته وارد کشور دیگر کرده و موجب بروز مقاومت آنتی بیوتیکی گرفته تا سرطان ها در بین شهروندان کشور دشمن شوند.
پیامدهای اصلاحات ژنتیکی موجودات (GMO) که همچنان مورد مناقشه فراوان بین دانشمندان و موسسات پژوهشی و سرمایه گذاران و دولت هاست؛ هنوز به صورت صد درصدی مشخص نیست. اصولا به گفته کارشناسان؛ محصولات کشاورزی و دامی را از نظر بیوتکنولوژی می توان به دو دسته تقسیم نمود. نخست محصولاتی که از نظر ژنتیکی تغییری نیافته‌اند که در اصطلاح؛ محصولات ارگانیک نامیده می‌‌شوند و دسته دیگری که از نظر ژنتیکی تغییر یافته اند و به آنها غذاهای تراریخته می گویند. اصطلاح گیاه تراریخته به گیاهی گفته می‌شود که ساختار ژنتیکی اش با روش های شناخته شده در مهندسی ژنتیک تغییر داده شده باشد. دلایلی که به سود دستکاری ژنتیکی بیان می شود عمدتا مقاوم کردن گیاهان در برابر آفات؛ خشکی و یا بیماری های گیاهی است و به عبارتی افزایش بازدهی و بهره وری محصولات. دستکاری ژنتیکی گیاهان با انتقال یک یا چند ژن به گیاه ویژگی جدیدی به گیاه می بخشد که به صورت طبیعی نمی توانست وجود داشته باشد. بنابراین نگرانی هایی وجود دارد که این تغییر و دخالت در ساختار ژنتیک گیاهان باعث برهم خوردن چرخه غذایی و یا در دراز مدت؛ موجب بروز تبعات منفی برای اکوسیستم شود. موافقان دستکاری ژنتیکی و محصولات تراریخته اعتقاد دارند بزرگترین منفعت این روش آن است که با افزایش بهره وری محصولات کشاورزی؛ راهی برای مبارزه بر گرسنگی  در جهان باز می شود. چیزی که ظاهرا با محصولات ارگانیک عملا غیرممکن بوده است. اما این سکه روی دیگری هم دارد و عده ای از پژوهشگران روی تاریک این دستاورد علمی را نیز در نظر می گیرند. خطراتی که ممکن است اثبات آنها سالها زمان برد و قضاوت درباره آن شاید هنوز زود باشد. از مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌ها یا احتمال ایجاد ویروس‌ها و سموم جدید؛ سرطانزا بودن و بسیاری پیامدهای احتمالی دیگر ممکن است در اثر استفاده از گیاهان تراریخته در انتظار بشر باشد.
البته باید از نتیجه گیری عجولانه پرهیز کرد و تا انتشار نتایج قطعی  پژوهشی در این باره دست نگه داشت. اگر محصولات تراریخته به افزایش بازدهی محصولات کشاورزی در جهان  منجر شود می توان به رفع گرسنگی امیدوار بود. می توان حتی امید داشت که هیچ پیامد منفی نیز به دنبال گسترش گیاهان ترایخته در جهان رخ ندهد. اما اگر واقعا دغدغه ها و نگرانی های ذکر شده درباره گیاهان تراریخته واقعیت داشته باشد؛ کشورهای تولید کننده محصولات تراریخته به سلاحی ویرانگر و کشنده برای نابودی بشریت دست یافته اند. سلاحی که اثر آن مانند بمب هسته ای روی هیروشیما نیست که در زمانی کوتاه منجر به مرگ صدها هزارنفر شد. اثر ویرانگر چنین دستکاری های ژنتیکی اگر واقعیت داشته باشد می تواند تازه با گذشت نسل ها در دراز مدت مشخص می شود و حتی باب جدیدی از بیوتروریسم را در جهان باز کند.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

۱ دیدگاه

دیدگاه شما چیست