فلسفه و تاریخ علم

بوزون هیگز؛ نیم قرن سکوت

پیتر هیگز
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

به مناسبت سالروز تولد پیتر هیگز

در تاریخ علم ؛ زیاد نیستند دانشمندانی که به بار نشستن و موفقیت نظریه های خود را به چشم دیده باشند. مثلا گرگور مندل که یکی ازپایه گذاران دانش ژنتیک نوین بود نظرات خود را در سال ۱۸۶۶ در اثری با عنوان آزمایشهای پیوند گیاهان منتشر کرد اما کار او هرگز در زمان زندگی اش مورد توجه قرار نگرفت و تازه در حدود ۳۴ سال پس از درگذشت وی شناخته شد.
یا کوپرنیک که پس از ۴۰ سال تلاش نظریه خود را منتشر کرد که در بستر مرگ افتاده بود وچشمانش هم چیزی را نمی دید.
برخی دیگر مانند ولفگانگ پاوولی اما بخت بیشتری داشتند و در مساله کشف نوترینو و اثبات وجود آن؛ حاصل عمر را به چشم و در زمان حیات خود دیدند. پیشنهاد وجود نوترینو را ولفگانگ پاوولی در ۴ دسامبر سال ۱۹۳۰ داده و نام آن را نیز نویترون گذاشته بود. بعدها انریکو فرمی نام آن را برای پرهیز از اشتباه گرفته شدن آن با نوترون، به نوترینو تغییر داد. ۲۳ سال بعد در ۱۴ ماه ژوئن سال ۱۹۵۶ کلاید کووان و فردریک رینز، دانشمندانی که روی اکتشاف این ذره کار می کردند پیام تلگرامی برای پاوولی در زوریخ فرستادند و خبر کشف نوترینو رو به وی اعلام نمودند.  اثبات وجود نوترینو به پاوولی ۳۶ سال پس از پیش بینی وی محقق شده بود و تصور کنید پاوولی در زمان شنیدن این خبر چه احساسی داشته است. مشابه این داستان برای پیتر هیگز ۸۴ ساله؛ فیزیکدان انگلیسی اتفاق افتاد.
البته از نظر زمانی هیگز از پاوولی هم صبورتر بوده است و اثبات وجود ذره پیشنهادی او نیم قرن طول کشید و سر انجام پیتر هیگز بریتانیایی و فرانسوا انگلرت بلژیکی در سال ۲۰۱۳ به عنوان برندگان جایزه نوبل فیزیک معرفی شدند. هیگز تا کنون نام فیزیکدانی بوده که در سال ۱۹۵۰ میلادی کارشناسی خود در رشته فیزیک را دریافت کرده و در سال ۱۹۵۱ نیز از کالج سلطنتی لندن موفق به دریافت مدرک کارشناسی ارشد شده و در سال ۱۹۵۴ با کار روی مسائل نظریه ارتعاشات مولکولی دکترای خود را اخذ کرده است. اما هیگز هم اینک یک نام رسمی شناخته شده برای یک مساله مهم در فیزیک ذرات است.
هیگز تداعی کننده نام ذره ای است که به سایر ذرات جرم می دهد. ذره ای که در سال ۲۰۱۲ در مرکز پژوهش های اروپایی سرن و با کمک شتابدهنده ذرات  LHC (مخفف  Large Hadron Collider به معنی برخورد دهنده بزرگ هادرون) بالاخره کشف شد و پژوهشگران سرن اعلام کردند که وجود بوزونی به جرم  ۱۲۵GeV/c² را اثبات کرده اند. خبر این کشف مهم و تاریخی در یک کنفرانس خبری در ۴ جولای ۲۰۱۲ (یک سال پیش از اعطای نوبل به هیگز) اعلام شد و خود پیتر هیگز هم در آن حضور داشت.
عده ای بوزون هیگز را با نام ذرهء خدا نیز می شناسند. این نام ظاهرا از سوی لئون لدرمن فیزیکدان برنده نوبل ۱۹۸۸  به بوزون هیگز اطلاق شده است. در واقع لدرمن  در کتابش عنوان دیگری یعنی Goddamn Particle را انتخاب کرده بوده که گویا توسط ناشر کتاب در سال ۱۹۹۳ به “God Particle” تغییر داده شده و از آن پس در بسیاری مجامع از ذره هیگز به عنوان ذرهء خدا نام برده می شود.
بسیاری از فیزیکدانان و مورخان علم؛ کشف ذره بوزون هیگز را بزرگترین موفقیت فیزیک در دهه های گذشته می دانند. یافته ارزشمندی که در تمامی مراحل آن نه یک نفر بلکه مجموعه از چند هزار پژوهشگر دخیل بوده اند. بدون کار پژوهشگران مرکز سرن ؛ اثبات وجود ذره بوزون هیگز امکان پذیر نبود و این دستاورد علمی را باید یک محصول یک همکاری عظیم چند ده ساله دانست. بی تردید هم نام پیتر هیگز  و هم نظریه و مدل اثبات نظریه اش یکی از مثال های مهم در تاریخ علم فیزیک باقی خواهد ماند.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست