مصاحبه ها

گفت و گوی علمنا با دکتر مجید آیت اللهی

دکتر مجید آیت اللهی
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

علمنا در ادامه معرفی یک درصد دانشمندان برتر، که هر دو ما یک بار توسط موسسه تامسون رویترز معرفی می شوند، گفتگویی را با دکتر مجید رضا آیت اللهی، استاد تمام مهندسی مکانیک و عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت و برگزیده این موسسه ترتیب داده است.
دکتر آیت اللهی تحصیلات خود در مقطع لیسانس و فوق لیسانس را در داخل کشور و دوره دکترا را در دانشگاه بریستول انگلستان گذرانده است. وی از سال ۱۳۷۷ تاکنون در دانشگاه علم صنعت مشغول تدریس و فعالیت پژوهشی و آموزشی می باشد.

علمنا: در چه حوزه هایی از علم مهندسی مکانیک به پژوهش می پردازید؟

حوزه عمومی کار من مکانیک جامدات در زمینه استحکام سازه های مهندسی است و حوزه تخصصی بنده نیز مکانیک شکست می باشد. مکانیک شکست به بررسی سازه های ترک دار می پردازد و این نکته گفتنی است که مطالعه مناسب روی سازه های ترک دار که بعضا سبب اتفاقات جبران ناپذیری به خصوص در صنعت هواپیمایی می شود،  در جلوگیری از وقوع بسیاری از حوادث جانی و مالی تاثیر گذار است.

علمنا: موضوع مقالات شما، در چه زمینه ای است؟

مقالاتی که در زمینه قطعه ترک دار در حالت های بارگذاری مختلف نوشته ام، جز مقالاتی هستند که به زبان انگلیسی در ژورنال های معتبر منتشر شده اند و همچنین تعداد ارجاعات آنها بیش از ۲۰۰ مورد ذکر شده است. در این مقالات به مباحثی پرداخته شده که نشان می دهد مدل های مورد استفاده در استاندارد ها دقیق نیستند و ممکن است برخی از آن ها تا ۴۰ یا ۵۰ درصد خطا داشته باشند. در برخی از موارد این خطاها باعث افزایش هزینه های اقتصادی می شود. در ادامه در این مقالات مدلی را بر اساس تست های آزمایشگاهی ارائه داده که نشان می دهد این مدل نسبت به مدل های دیگر ارائه شده در استاندارد ها دقت بالاتری دارد.

علمنا: با توجه به قرار گیری شما بین یک درصد برتر دانشمندان جهان، توضیحی در مورد این عنوان بدهید.

موسسه تامسون رویترز، پایگاهی است که مجلات مختلف را بررسی کرده و به هر یک اعتباری که نشانگر میزان تاثیرگذاری آنهاست میدهد.از طرف دیگر، این موسسه مقالات چاپ شده در مجلات ISI، تعداد ارجاعات، افراد، مجلات و غیره را پردازش می کند. در کنار این بررسی ها این موسسه امکانی با عنوان web of knowledge فراهم کرده که مقالات بر اساس موضوعی، نویسنده و سایر مشخصات در اختیار علاقه مندان قرار می گیرد. جدا از این دسترسی راحت از دیگر امکانات web of knowledge رتبه بندی تحت عنوان ESI است. در این رتبه بندی تمامی محققان براساس تعداد مقالات و ارجاعات به آن (از بیشترین به کمترین) در رشته های جداگانه مرتب می شوند که یک درصد برتر محققان نیز از این روش مشخص و قابل رویت می گردند.

علمنا: نحوه سنجش و ارتقاء سطح علمی یک استاد چگونه است؟ چطور می شود یک استاد در خارج از کشور در سنین پایین به مقام استاد تمامی می رسد؟

معیار های بررسی سطح علمی یک استاد و ارتقاء مرتبه علمی وی در داخل و خارج از کشور شباهت های بسیاری به یکدیگر دارند. اگر استادی در خارج از کشور در سنین پایین به استاد تمامی می رسد، الزاما به این مفهوم نیست که کار فوق العاده ای انجام داده است. شاید وی  بلافاصله پس از اتمام تحصیلات مشغول کارهای پژوهشی در دانشگاه شده و توانسته با کارهای تحقیقاتی موثر و مفید در ۸ یا ۹ سال به استاد تمامی برسد. گفتنی است ارزیابی کیفیت مقالات بدون درگیری سلیقه ها و اظهار نظرات فردی کار ساده ای نیست.
به همین منظور برای تسهیل در این ارزیابی از شاخص تعداد ارجاعات به یک مقاله استفاده کردند. تعداد ارجاعات مطلقا معیار مناسبی برای بررسی کیفیت مقالات نیست؛ اما منطقا قابل قبول است که وقتی فعالیت پژوهشی مناسبی صورت گرفته است، بیشتر مورد اقبال پژوهشگران دنیا قرار می گیرد.
علاوه بر این معیار، معیار دیگری به عنوان h-index است که این معیار برخی خطاها و ایرادات  بررسی ارجاعات را به نوعی حل کرده است. این معیار را به زبان ساده می توان اینگونه بیان کرد که وقتی h-index یک نفر به طور مثال عدد ۱۰ است، این معنی را می دهد که به ۱۰ مقاله او حداقل ۱۰ مورد ارجاع صورت گرفته است. با توجه به آنچه که گفته شد، رشد این معیار کار دشواری است و نشان می دهد که تعداد مقالات زیادی از یک فرد مورد توجه محققان مختلف قرار گرفته است. به عبارت دیگر هرچه این معیار بیشتر باشد نشان می دهد که فرد، صاحب نظر در آن زمینه خاص است.

علمنا: دانشجویان چه سهمی در تولید علم کشور دارند؟

خوشبختانه کشور ما در سال های اخیر رشد بسیار خوبی در زمینه پژوهشی داشته است. قسمت زیادی از این پیشرفت به واسطه تلاش ها و زحمات دانشجویان به ویژه دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد و دکترا است. طبیعتا این پتانسیل، علاقه، انگیزه و تلاش دانشجو در کنار راهنمایی و حمایت استاد توانسته بالندگی خوبی در زمینه های علمی کشور در حوزه های بین المللی باشد.

علمنا: شما به عنوان یک استاد چه توصیه هایی در زمینه آموزشی و پژوهشی نسبت به دانشجویان دارید؟

در وهله اول روی یک موضوع تمرکز داشته باشند. بعضا دیده می شود که دانشجو در حوزه های متنوعی خود را درگیر کرده است. درست است که فعالیت در چند موضوع سبب می شود که دانشجو در حوزه های مختلفی دارای اطلاعاتی باشد. ولی متاسفانه اثر زیان بار آن زمانی مشخص می شود که فرد پس از اتمام تحصیلات دکترا به عنوان یک فرد مطرح در زمینه تخصصی خاص معرفی نخواهد شد. نکته دوم این است که دانشجویان از راهنمایی های اساتید بیشترین استفاده را کنند. برخی دانشجویان با ایده های خودشان پیش می روند و وقت و انرژی بسیاری نیز صرف می کنند و چون این با تجربه استاد همراه نبوده، کار دانشجو راندمان بالایی نداشته است. همچنین دانشجویان به دلیل تعجیل و بی صبری در ارائه محصولات پژوهشی، برخی ضوابط علمی و آکادمیک را رعایت نکرده اند که این می تواند بر سابقه علمی آن ها تاثیر منفی گذارد.

علمنا: چه کارهایی باید در جهت صنعتی کردن پژوهش های دانشجویان و همچنین ارتباط مناسب صنعت و دانشگاه صورت پذیرد؟

بسیاری از کارهای تحقیقاتی که اساتید انجام می دهند و در قالب مقاله چاپ می شود، پتانسیل بسیار بالایی در صنعت دارند. به طور مثال در حوزه تخصصی من، بسیاری از کارهای پژوهشی صورت گرفته که سبب ایجاد یک استاندارد جدید شده است. اما مشکلی که در کشور ما وجود دارد، عدم حمایت مالی است به طوری که در کشورهای خارجی بودجه های بسیار خوبی اختصاص پیدا کرده است تا اساتید بتوانند دانش خودشان را به سمت کاربردهای صنعتی سوق دهند.از طرف دیگر صنعتگران خارج کشور ارزش کارهای پژوهشی را می دانند و مطابق با ارزش آن سرمایه گذاری می کنند تا صنعتشان از لحاظ کیفی ارتقاء پیدا کند. این خلاء متاسفانه در کشور ما وجود دارد. همچنین در باب کاربردی کردن تحقیقات، اساتید هم باید توجه ویژه داشته باشند که پژوهش هایشان نباید صرفا در جهت چاپ یک مقاله باشد بلکه در جهتی باشند که بتواند مورد استفاده در صنایع مختلف باشد.

علمنا: راز موفقیت شما در چیست؟ چه عاملی باعث شده شما در بین یک درصد برتر دانشمندان جهان باشید؟

جنبه هایی بوده که من سعی کردم در طول زندکی کاری خود توجه ویژه ای به آنها داشته باشم. یکی از این جنبه ها تمرکز روی موضوع خاص است. همانطور که علت آن را قبلا نیز ذکر کردم. همچنین تلاش داشتم از تمام فرصت های ایجاد شده نهایت استفاده را ببرم و حضور فعال در مجامع بین المللی داشته باشم. زیرا حضور فعال سبب مطرح شدن نام کشور، دانشگاه و در نهایت مطرح شدن اسم فرد در مجامع بین المللی می شود. در آخرباید بگویم همه مباحث گفته شده مصداق هایی از عشق من به علم است. من از کار هایی پژوهشی و آموزشی که انجام می دهم لذت می برم و عشق و علاقه زیادی نسبت به جوانان این مملکت دارم و این ها برایم بسیار ارزشمند است.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست