اخبار

ارگونومی؛ دانش تعامل سه گانه!

ergonomi - ارگونومی
نوشته شده توسط محمدهادی تقی نتاج

همه ما قطعا بارها گذرمان به محیط های کاری مختلف افتاده است و یا خودمان در یکی از این جایگاه ها مشغول به کار و فعالیت روزمره بوده ایم. از تحصیل علم در مدرسه و دانشگاه گرفته تا کار در ادارات دولتی و خصوصی و کارخانه ها و شرکت ها. نحوه برخورد های دیگران با ما و ما با دیگران نیز قطعا متفاوت بوده است و همین طور کیفیت و کمیت خدمات. به طور حتم نحوه برخورد یک کارمند عادی بانک در یک روز گرم تابستانی همراه با کولری معیوب با یک روز مطبوع بهاری متفاوت خواهد بود. کارگری که حقوق عقب افتاده و یا همسر بیمار داشته باشد کیفیت کار پایین تری نسبت به یک کارگر بدون دغدغه خواهد داشت. یک مهندس با یک سیستم رایانه ای پیشرفته و یک لیوان چای داغ در کنارش، بازده بالاتری نسبت به یک مهندس پشت رایانه قدیمی و صندلی معیوب برای شرکت متبوع به بار خواهد آورد. دانش آموزی که بر روی یک نیمکت سالم و در کلاسی تازه تاسیس درس می خواند قطعا می تواند تمرکز بیشتری نسبت به دانش آموزی که بر روی یک نیمکت قدیمی و بد فرم که همان را نیز با دو دانش آموز دیگر شریک شده است، داشته باشد.
تمامی این موارد و مثال ها قطعا به ذهن همه ما خطور کرده است و اگر خود نیز در فعالیتی حرفه ای به طور روزمره مشغول باشیم این نیازها و شرایط خاص را بهتر درک خواهیم کرد. مواردی که شاید به ظاهر و در انجام فعالیتی محدود و به تعداد معدود، به هیچ عنوان به چشم نیاید؛ اما در صورت تکراری و پرشمار شدن آن فعالیت یا اختصاص دادن زمان زیاد، می تواند باعث تغییراتی اساسی در میزان بازده و بهره وری فرد و در نتیجه سیستم مربوطه شود.
از همین رو محققین و دانشمندان در علومی همچون انسان شناسی و مهندسی هایی نظیر صنایع دست به تحقیقاتی زدند و اصولی را برای بهره وری حداکثری از شرایط محیط کار و فعالیت افراد تعریف کردند که امروزه شاخه مهمی از علم را با نام ”ارگونومی” یا ”مهندسی انسانی” به خود اختصاص داده است.
ارگونومی که در واقع نوعی تناسب بهینه بین انسان و محیط کاری او محسوب می شود، از دو واژه یونانی Ergon به معنای کار و Nomos به معنای قاعده و قانون برگرفته شده است. در تعریفی دیگر می توان گفت که هدف ارگونومی افزایش و بهبود ایمنی، بهداشت، سلامتی، راحتی و کارایی انسان است.
تمامی مجموعه ها از سه بخش اساسی و اصلی تشکیل می شوند. ارباب رجوع یا مشتری، کارگر یا کارمند و کارفرما یا مدیر. قطعا در این تقسیم بندی ارباب رجوع یا مشتری نیاز به کیفیت دارد، مدیر و کارفرما نیاز به بهره وری مناسب و کارگر یا کارمند هم نیاز به شرایط کاری مطلوب. علم ارگونومی سعی می کند قبل از شروع هر فعالیتی و تشکیل این مثلث بنیادی و همچنین در حین علمیاتی شدن آن به ایجاد ارتباط بین نیاز های سه راس این مثلث بپردازد و با استفاده از علومی نظیر بهینه سازی، روانشناسی، انسان شناسی، فیزیولوژی، اقتصاد و غیره همواره سعی نماید تا بیشترین میزان رضایت مندی را در همه طیف های درگیر ایجاد کند.
امروزه با پیشرفت های بشر در علوم گوناگون و شناخت بیش از پیش انسان بر ساختار مادی و معنوی نوع خود و همچنین اثبات تاثیرات بی نظیر این علم بر کیفیت و کمیت فعالیت های بشر، استفاده از ارگونومی در تمامی محیط های کاری امری لاینفک محسوب شده و توسعه دانش ارگونومی هر روز فراگیرتر می گردد.
دانشمندان و محققین حتی رنگ محیط کار، فواصل شخص با ابزارها و لوازم مورد استفاده روزانه اش، نورپردازی محیط، مساحت و فضای کاری و حتی جنس و کیفیت لوازمی نظیر میز، صندلی، لباس، لوازم التحریر و ده ها عامل دیگر را در کیفیت و کارایی انسان دخیل دانسته اند و برای همه موارد فوق با استدلال های علمی و بعضا با فرمول های ریاضی شرایط بهینه و مطلوب را پیش بینی نموده اند.
علم ارگونومی امروزه به سمتی پیش می رود که علاوه بر طراحی ساختاری کیفیت گرا برای محیط کاری عمومی، بتواند با توجه به روحیات و مشکلات جسمی، روانی، عاطفی و دغدغه های ذهنی و خانوادگی، به صورت مستقل، ایده آل ترین شرایط را برای هر فرد، پیش بینی و مهیا سازد. به طوری که اکنون در بسیاری از شرکت های بزرگ در سطح جهان از روان شناسان و پزشکان برای سنجش شرایط روحی و جسمی افراد استفاده می شود و از کارکنان می خواهند تا دغدغه های ذهنی خود را با کمک شرایط تعبیه شده بیرون از محیط کاری باقی گذاشته و تنها به کیفیت کار خود بیندیشند. کارفرما نیز متعهد می شود تا با حداکثر توان این نیازها و دغدغه های ذهنی را مرتفع نماید و شرایط کاری و محیطی مطلوب هر فرد را مهیا سازد.
در نتیجه، ارگونومی در واقع ایجاد یک رابطه تعاملی فزاینده بین سه ضلع مثلث یاد شده است و باعث می شود با بهره گیری از علوم مختلف کارفرما و کارمند (کارگر) بدون دردسرهای سابق، به درکی متقابل و منطقی از نیازهای یکدیگر برسند و رضایت مندی مشتری را نیز با این تعامل و بهبود کیفیت محصول و خدمات، افزایش دهند.
ارگونومی می تواند راهی میانبر و ساده تر برای کشورهای در حال توسعه مانند ایران نیز باشد تا ضعف های خود را در سایر نقاط با ایجاد تعامل و هماهنگی بین خواسته های مشتری، نیازهای کارمند یا کارگر و انتظارات کارفرما پوشش دهند و رضایت مندی را در عموم افراد جامعه به حداکثر مقدار ممکن برسانند. روشی که می تواند در بسیاری از موارد با هزینه هایی کم و زحمتی اندک مانند تنظیم نور محیط کار، بهینه سازی تعداد کارکنان مشغول در یک حوزه، استفاده از رنگ های محرک و مناسب، تهیه تجهیزات و ابزار کار با طراحی صحیح، تعبیه سیستم های تهویه مطبوع و امثال آن باعث استحصال نتایجی شگرف و دست نیافتنی شود.

درباره نویسنده

محمدهادی تقی نتاج

دیدگاه شما چیست