مصاحبه ها

دکتر سوسن روشن ضمیر و تشریح ”سیستم های الکتروشیمایی”

دکتر سوسن روشن ضمیر
نوشته شده توسط بهار امیرکاوه ای

در راستای شناسایی و معرفی اساتید برتر ایرانی انتخاب شده از طرف موسسه تامسون رویترز به عنوان یک درصد دانشمندان برتر جهان، خبرنگار علمنا به گفت و گو و مصاحبه با دکتر سوسن روشن ضمیر استاد و محقق دانشگاه علم وصنعت ایران پرداخته است.
دکتر روشن ضمیر که در سال ۲۰۱۵ موفق به کسب این عنوان از طرف موسسه مذکور شده است، در رشته مهندسی شیمی عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت می باشد.

علمنا: لطفا ضمن معرفی خودتان به خوانندگان علمنا، زمینه فعالیت های تحقیقاتی خود را نیز بازگو نمایید.

سوسن روشن ضمیر هستم که به عنوان دانشیار دانشکده مهندسی شیمی و عضو هیئت علمی در دانشگاه علم و صنعت فعالیت می کنم. علاوه بر این در پژوهشکده سبز این دانشگاه آزمایشگاهی در خصوص انرژی نو و پیل سوختی دارا هستم که با دانشجویان متخصص در این آزمایشگاه عمدتا بر روی پروژه های  انرژی و محیط زیست فعالیت های تحقیقاتی انجام می دهیم. گفتنی است این آزمایشگاه در زمینه تخصصی خود زنجیره ای از شبکه های آزمایشگاهی پیل سوختی بین هفت مرکز در کشور می باشد.

علمنا: لطفا در مورد پروژه های انرژی و محیط زیست که در آزمایشگاه انجام می دهید بیشتر توضیح دهید.

از مباحثی که در موضوع انرژی و محیط زیست کاربرد فراوانی دارد “سیستم های الکتروشیمیایی” است. در این سیستم ها عمده مقالات و تحقیقات در حوزه تکنولوژی پیل های سوختی، تصفیه آب و پساب و شیرین سازی آب انجام شده است. فناوری و تکنولوژی پیل سوختی سیستمی است برای تبدیل انرژی که بازده بسیار بالایی دارد و درنتیجه میزان آلاینده ها را به میزان چشمگیری کاهش می دهد. این فناوری در صنایع خودروسازی، محیط زیست، آب و فاضلاب، باتری سازی، وزارت نیرو و سازمان انرژی نو کاربرد دارد. باید گفت که از سوی انجمن بین المللی انرژی هیدروژنی مقالات مربوط به این حوزه و همچنین غشاهای تبادل یون که توسط پژوهشکده سبز دانشگاه ارائه شده مورد حمایت قرار گرفته، بطوری که در فصلنامه این انجمن منتشر شده و علاوه بر این مقالات در این فصلنامه ها جز پراستنادترین و پردانلود ترین به شمار می آیند. در همین راستا نیز اولین کنفرانس هیدروژن و پیل سوختی در دانشگاه علم وصنعت با دبیری من برگزار شد که در کنار آن ۳۰ مقاله از این کنفرانس به انجمن بین المللی هیدروژن فرستاده شد و در فصلنامه های این انجمن منتشر شد.

علمنا: با توجه به اینکه شما به عنوان یک درصد دانشمندان برتر جهان توسط موسسه تامسون رویترز معرفی شدید، این موسسه و شرایط منتخب شدن در آن را توضیح دهید.

پایگاه تامسون رویترز ، موسسه ای است که دانشمندان و اساتید سراسر جهان را که دارای مقالات تخصصی و با کیفیت هستند را براساس تعداد مقالات و ارجاعات به آنها از بیشترین به کمترین رتبه بندی کرده و سپس محققین قرار گرفته در راس این رتبه بندی را به عنوان یک درصد دانشمند برتر جهان معرفی می کنند. میزان ارجاعات به مقاله نشان دهنده ارزش علمی آن مقاله است؛ هرچه میزان ارجاعات بیشتر باشد نشان می دهد آن مقاله از کیفیت و ارزش بالاتری برخوردار است. تعداد مقالاتی که من در حوزه تخصصی خودم ارائه دادم بالغ بر ۲۰۰ مقاله است که بیش از ۱۰۰۰ بار ارجاع داده شده است و در پیرو آمار داده شده h-index من برابر با ۱۵ می باشد.

علمنا: با توجه به اینکه شما مسئول جذب هیئت علمی در دانشگاه هستید، شرایط جذب اساتید در دانشگاه ها چگونه است؟

از سال ۸۸ جذب هیئت علمی بصورت متمرکز انجام می شود. به طوری که در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بخشی تحت عنوان مرکز جذب ایجاد شده است که در سال دو مرتبه طی فراخوانی متقاضیان را ثبت نام می کنند. سپس طبق نیاز هر دانشگاه منتخبین را اعلام می کنند. دانشگاه ها برحسب سیستم جذب، افراد را از نظر صلاحیت علمی (آموزش، پژوهش، سوابق و رزومه علمی) و صلاحیت اخلاقی می سنجند و پس از ارزیابی افراد منتخب به عنوان استادیار وارد دانشگاه ها می شوند. البته امتیاز دیگری پیرو جلسه مقام معظم رهبری با نخبگان کشور وجود دارد که اگر زمانی خارج از وقت فراخوان نخبگانی برای جذب در دانشگاه ها مراجعه کردند، پرونده های آنها مورد ارزیابی قرارگیرد زیرا ورود این افراد فعال به دانشگاه ها باعث انجام پرونده های علمی فراوانی در این فضاها می شود.

علمنا: سطح علمی و پژوهشی دانشجویان ایرانی از نظر شما چگونه است؟

بهتر است در اینجا خاطره ای را بازگو کنم؛ در سال های اولیه فعالیت من در دانشگاه علم و صنعت از سوی دانشگاه، در یک هم اندیشی بین المللی تحت عنوان ” دانشمندان جوان” که در کشور مراکش برگزار شده بود، شرکت کردم. این گردهمایی با محوریت ایجاد مقبولیت و انگیزه در دانشجویان و محققان جوان برگزار شده بود که از کشورهای اسیایی، اروپایی و امریکایی اعضای هیئت علمی بسیاری حضور داشتند. پس از صحبت و بحث وقتی متوجه شدند من از ایران در این گردهمایی شرکت کرده ام گفتند دانشجویان ایرانی از در کلاس های درس آنها از نظر درسی در رده اول و تاپ قرار دارند. در کشور علاقه مندان به علم و پژوهش بسیاری وجود دارند ولی متاسفانه مورد حمایت قرار نمیگیرند و این جوانان به دلیل نداشتن امید و دورنمای مطلوب از آینده انگیزه خود را به ادامه تحصیل و فعالیت در دانشگاه از دست می دهند و تصمیم به رفتن و ادامه تحصیل در دانشگاه های خارج از کشور می کنند. زیرا در خارج از کشور به دانشجو امکاناتی چون بورسیه، تجهیزات علمی، دوره های پسا دکتری و غیره می دهند و اینگونه انگیزه ای زیبا برای دانشجو ایجاد میکنند.
پس این موضوع به ما اعلام خطر می دهد که برای نگه داشتن این جوانان که سرمایه علمی کشور محسوب می شوند، باید اندیشید و برای رفع کوچکترین مسائل چون خوابگاه، امور مادی، مالی و غیره راه حل ارائه دهیم تا این محققین که ما آموزش و پرورش دادیم و حال به اینجا رسیده اند توسط کشورهای دیگر مورد بهره برداری قرار نگیرند. چون این محققین جوان و فعال هستند که سرمایه های کشور محسوب می شوند نه منابع نفت و گاز و معادن.

علمنا: سطح علمی دانشگاه ها و مراکز علمی چطور؟

چند سالی است در کشور مشکلی تشدید شده است و آن این است که دوره های تحصیلات تکمیلی بدون برنامه توسعه پیدا کرده است. یعنی هر ساله به تعداد دانشجویان و ورودی دانشگاه ها در هر مقطع افزوده می شود. بدون آنکه اعتبارات و امکانات پژوهشی افزایش یایند. نتیجه این رشد نامتوازن کاهش کیفیت علمی و پژوهشی است. ولی تنها راه حلی که می توان این مشکلات و کاستی ها را تسکین داد خودباوری است. از طرفی دیگر اساتید دانشگاهی می بایست بروز باشند و سعی کنند کتب و مقالات فراوانی مطالعه کنند تا توانایی چالش با دانشجو را دااشته باشند. ولی متاسفانه بسیاری از اساتید کشور به دلیل فشارهای کاری و مشکلات اقتصادی به مطالعه و پژوهش نمی پردازند و اطلاعات علمی خود را به روز نمی کنند. استادی که بعضا سالیانه نمی توانند حداقل یک مقاله با کیفیت ارائه دهد چطور می تواند به عنوان فرد علمی در کشور به تولید علم بپردازد؟

علمنا: از دید شما ارتباط صنعت و دانشگاه چگونه است؟

خوب نیست. اینکه کدام حوزه مقصر است به نظر من هردو ولی بیشتر دانشگاه. دانشگاهیان عموما تحقیقات بنیادی انجام می دهند و ایده هایی را به صنعت ارائه می دهند که از مرحله آزمون و خطا عبور نداده اند و در اصل ایده خام را می خواهند تجاری سازی کنند، و اینگونه اگر صنعتی سرمایه گذاری کند به دلیل عدم خروجی مطلوب، صنعت به دانشگاه دچار بی اعتماد می شود. پس می بایست اساتید و دانشگاهیان ایده های خود را به صورت طرح های ارزیابی شده و پخته به صنعت ارائه دهند. البته صنایعی که به دانشگاه اعتماد دارند مثل مخابرات، هسته ای و غیره متاسفانه پروژه های تحقیقاتی خود را بر اساس روابط آشنایی به اعضای هیئت علمی می دهند نه بر اساس شایستگی و صلاحیت وی در زمینه تخصصی. با این اوصاف ارتباط دانشگاه و صنعت به نتیجه مطلوبی نخواهد رسید مگر اینکه دانشگاه ها ماموریت گرا باشند. یعنی اینکه هر دانشگاه براساس شاخص های علمی مطرح خود در یک زمینه تخصصی پروژه های صنعتی انجام دهند. با ماموریت گرایی کشور ما نیز مانند کشورهای توسعه یافته می تواند پیشرفت علمی کند تا جایی که از دانش و تکنولوژی خود برای رسیدن به اقتصاد استفاده کند.

علمنا: حال که صحبت از اقتصاد شد، بنظر شما وضعیت اقتصاد دانش بنیان ایران چگونه است؟

شرکت های دانش بنیان ایده های بسیار خوبی هستند ولی می بایست نتایج و خروجی های حاصل از آنها نیز ارزیابی شود تا مشخص شود این ایده چه مقدار نتیجه بخش بوده است و همچنین مشکلات شناسایی شود تا با رفع آنها کامل تر شود و به وضعیت مطلوب یعنی اقتصاد دانش بنیان برسد. فعالیت کشور باید از حالت نمایشی خارج شود تا بتوان به ایده ها جنبه بالفعل بودن داد و به اقتصاد کشور کمک کرد.

علمنا: راز موفقیت دکتر سوسن روشن ضمیر؟

امید و انگیزه بالا. سعی کردم ارتباط خوبی با دانشجویان داشته باشم و با روحیه بالا به آنها انگیزه و امید دهم زیرا باید شرایط فعلی را قبول کنیم و در آن به تحقیق بپردازیم اما برای پیشرفت آن نیز تلاش کنیم.

علمنا: جمله ای مثبت به خوانندگان علمنا و دانشجویان.

از دوران جوانی و اوقات خود نهایت استفاده را بکنید و خود را پرورش دهید تا فردا افسوس گذشته را نخورید.

علمنا: حرف آخر…

امیدوارم تحولی در ما دانشگاهیان ایجاد شود تا از علمی بودن و دانش خودمان برای اقتصاد و پیشرفت سطح علمی کشورمان استفاده کنیم.

درباره نویسنده

بهار امیرکاوه ای

دیدگاه شما چیست