مصاحبه ها

خودرویی از جنس علم!

دکتر شرعیات
نوشته شده توسط بهار امیرکاوه ای

گفت و گوی کوتاه علمنا با دکتر محمد شرعیات، استاد پیشکسوت رشته مکانیک دانشگاه خواجه نصیر و یکی از بنیانگذاران رشته مهندسی خودرو در کشور…

دکتر محمد شرعیات، استاد پیشکسوت رشته مکانیک دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، از بنیانگذاران رشته مهندسی خودرو در کشور می باشد. وی که در رشته تخصصی خود در سطح بین المللی به عنوان استادی برجسته شناخته می شود و سابقه فعالیتی وسیع در حوزه موتور و خودرو را دارد، اخیرا توسط موسسه تامسون رویترز به عنوان یکی از یک درصد دانشمندان برتر انتخابی این موسسه در دوره های دو ماهه سال ۲۰۱۵ برگزیده شده است.
از همین رو علمنا مصاحبه ای با این استاد برتر کشورمان ترتیب داده تا هم از نحوه این انتخاب و موفقیت اطلاعاتی به دست آورد و هم در زمینه رشته و تخصص دکتر شرعیات مطالبی جذاب و خواندنی تقدیم مخاطبان خود نماید.

علمنا: لطفا خود را برای خوانندگان علمنا و علاقه مندان به علم خودرو معرفی کنید.

بنده محمد شرعیات هستم. فارغ التحصیل رشته مکانیک از دانشگاه امیرکبیر (پلی تکنیک تهران) که از سال ۶۸ به عنوان عضو هئیت علمی در دانشگاه های ایران فعالیت کرده و اکنون نیز استاد تمام دانشکده مکانیک دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی می باشم.

علمنا: آقای دکتر لطفا توضیحی درمورد فعالیت های علمی و صنعتی خود برای علم دوستان بدهید.

فعالیت اصلی من خدمت به دانشجویان و دانشگاهیان در لباس استادی است و به همین منظور در دانشگاه های دولتی و غیر دولتی کشور از جمله علوم دریایی نوشهر، امیرکبیر، شریف، علم و صنعت، خواجه نصیر و غیره به عنوان هئیت علمی فعالیت کرده و همچنین در حوزه های مهندسی دریا، مکانیک، طراحی جامدات، ساخت و تولید و عمران تدریس می کنم. علاوه بر این بنده عضو تیم تحریریه چندین مجله داخلی و خارجی هستم و موفق شدم سردبیری یک مجله علمی_ پژوهشی بین المللی به نام International journal of solid mechanics عهده دار شوم که از شماره های بعدی در موسسه انتشاراتی بین المللی Elsevier به چاپ خواهد رسید.فعالیت صنعتی من نیز با مدیریت چندین پروژه ساخت خودروی ملی آغاز شد و اکنون نیز در قطب علمی سازه ها و سامانه های دینامیکی هوشمند فعالیت می کنم.

علمنا: با توجه به اینکه شما یکی از بنیان گذاران علم و دانش خودرو در ایران هستید، تاریخچه این رشته را در دانشگاه های کشور بازگو کنید.

طبق نیاز کشور بعد از یکسال تلاش و پشتکار در سال ۷۸ علم خودرو به عنوان یک رشته دانشگاهی وارد دانشگاه صنعتی شریف شد و در همان سال رتبه های اول تا بیست و چهارم کنکور سراسری جذب این رشته در این دانشگاه شدند و به دلیل کمبود اساتید مجرب در این رشته من و چند نفر از همکاران اولین مدرسان این رشته دانشگاهی بودیم و تنها هدفمان این بود که به آموزش جنبه پژوهش و کاربردی بدهیم و طبق فرمایش مقام معظم رهبری به خود باوری برسیم و به دیگران وابسته نباشیم. خوشبختانه موفق هم شدیم و توانستیم بدون وابستگی به شرکت های خارجی چندین خودروی ملی از جمله وانت شوکا، مینی بوس، اتوبوس های عمومی و خودروهای سواری(تیبا) طراحی کنیم و به مرحله تولید برسانیم که اکنون نیز در سطح شهر تردد می کنند.

علمنا: همانطور که این روزها در اخبار علمی نقل شده بود شما از طرف پایگاه تامسون رویترز جز یک درصد دانشمندان برتر جهان انتخاب شده اید. لطفا در مورد این پایگاه و نحوه گزینش در آن توضیح دهید.

پایگاه تامسون رویترز اولین مرجع علمی در دنیا است که مجلات و افرادی که در حوزه علم فعالیت می کنند را ارزیابی کرده و سپس بعد از رتبه بندی آنها، هر دو سال یکبار نتایج بررسی های خود را اعلام می کند. شرایط انتخاب توسط این پایگاه نیز بسیار سختگیرانه می باشد و می بایست افراد از نظر تعداد مقالات ISI چاپ شده توسط آنها در مجلات و ژورنال های معتبر و همچنین تعداد ارجاعات داوری شوند. برای توضیح بیشتر درمورد تعداد ارجاعات باید بگویم که این پایگاه بررسی می کند که هر مقاله توسط دیگران چند بار ارجاع داده شده است. به عنوان مثال برای بنده ۲۳ بوده است و این بدین معناست که ۲۳ مقاله من حداقل بیست و سه بار ارجاع داده شده است که این ارزیابی موشکافانه کار را کمی برای رشته های مهندسی سخت می کند. زیرا رشته های مهندسی شاخه های متعددی دارند و میانگین ارجاعات به مقالات در این حوزه ها کم است؛ در صورتی که برای رشته هایی چون پزشکی و شیمی میانگین به ۴ برابر نیز می رسد. به همین منظور کسب رتبه در حوزه مهندسی سخت و مهم به شمارمی آید.

علمنا: دلیل انتخاب شما به عنوان دانشمند برتر توسط این پایگاه چه بوده است؟

بنده در طی یکسال (۲۰۱۳-۲۰۱۴) هفتاد مقاله علمی_پژوهشی، سی مقاله کنفرانسی و بیست تئوری جدید ارائه دادم. که از هفتاد مقاله پژوهشی ۴۱ مقاله ISI آن رتبه Q1 (بالاترین سطح بین مقالات همتراز) به خود اختصاص داده است.

علمنا: طبق گفته خودتان شما بیست تئوری جدید ارائه دادید، معنای تئوری جدید در علم خودرو چیست؟ و در چه زمینه هایی بوده است؟

تئوری جدید یعنی اینکه با یک دیدگاه جدید و نو به بررسی پدیده ها بپردازیم. مثلا در حوزه خودرو این است که ما یک پدیده را به صورت جزئی و در حد میکرو و ذرات بنیادی ارزیابی کنیم تا بتوانیم ماهیت آن را بیشتر بشناسیم و در نتیجه کاربردهای جدید و بروز از آن کشف کنیم و به زبان ریاضی بیان کنیم. عمده تئوری های جدید من در زمینه های ورق پوسته، سازه های نازک، مواد کامپوزیتی، مواد ساخته شده از ذرات مغناطیسی، مواد حافظه دار و هوشمند، مکانیک غیر خطی، تحلیل عمر قطعات، ضربه و انتشار موج، روش های اجزای محدود و ارتعاشات اتفاقی بوده است.

علمنا: این تئوری های جدید در چه حوزه هایی کاربرد دارد؟

تمامی این تئوری ها در صنعت خودرو، هوافضا، نانو و بایو کابرد دارند. به عنوان مثال در ژاپن از تئوری مواد هوشمند برای بازسازی بدنه خودرو تصادف دیده استفاده می کنند. به دلیل اینکه وقتی در بدنه خودرو مواد هوشمند بکار برود تنها با دادن شعله خودرو تصادف دیده بازسازی می شود و دیگر نیازی به چکش کاری نیست.
علمنا: با توجه به اینکه شما سال های بسیاری در دانشگاه ها به عنوان هئیت علمی فعالیت می کنید سطح دانشگاه ها و دانشجویان ایران را چگونه می بینید؟
در کشور ما علی رغم وجود اساتید مجرب و دانشجویان خلاق و باهوش، رشد علمی با افت چشمگیری مواجه است. زیرا در کشورهای دیگر دانشگاه و موسسات علمی توسط صنعت حمایت می شود ولی در کشور ما ارتباط صنعت و دانشگاه بسیار ضعیف است و از طرفی دیگر حمایت های دولت نیز جوابگو این سیل عظیم از دانشگاهیان نمی تواند باشد. از جمله راه حل های مفید برای حل این مشکل می توان به مدیریت مالی و تغییر سیاست گذاری توسط دولت اشاره کرد تا بتوانیم خود نوآور باشیم نه فقط مونتاژگر.

علمنا: همانطور که خود شما در صحبت های قبل بیان کردید ارتباط صنعت و دانشگاه در کشور ضعیف است؛ علت چیست؟

علت این ضعف را می توان در عدم اعلام نیاز توسط صنعت، سطح پایین پروژه های صنعتی و آینده نگر نبودن صنعت جستجو کرد. ظرفیت پذیرش نیرو در صنعت کشور ما نسبت به فارغ التحصیلان دانشگاهی بسیار کم است که این یک معضل محسوب می شود و برای رفع آن یا باید صنعت را همپا با دانشگاه ها ارتقاء دهیم و یا ظرفیت دانشگاه ها را محدود کنیم که این خود به دلیل ایجاد فضای رقابت شدید و تربیت افراد مستعد برای سطح علم و دانش کشور مثمر ثمر خواهد بود.
علمنا: به عنوان آخرین سوال با توجه به اینکه شما از مدیران صنعت خودرو بودید، کشور ایران در حوزه صنعت در چه جایگاهی قرار دارد؟
دربسیاری از صنایع مانند نانو، هوافضا و بایو در خاورمیانه در جایگاه ممتازی قرار داریم و همچنین در بعضی از صنایع محرمانه نیز می توان گفت دانش هایی داریم و به عمل تبدیل کردیم که کشورهای آمریکایی و اروپایی از آنها محروم هستند. ولی با این حال در صنعت خودرو هنوز سنتی و وابسته هستیم و به تحقیقات و پژوهش بهاء نمی دهیم.

درباره نویسنده

بهار امیرکاوه ای

دیدگاه شما چیست