فلسفه و تاریخ علم

پروژه هوش مصنوعی یا پیوند سر؛ چالش های فکری فیلسوفان علم در قرن های آینده

فلسفه - چالش فیلسوفان
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

فلسفه علم در مقایسه با سایر بخش های فلسفه، یک شاخه کاملا جدید محسوب می شود و تقریبا تمامی مباحث آن از قرن بیستم به این سو گسترش داده شده است. از نظر تاریخی ؛ این بحث و گفتگو میان موافقان و مخالفان فرانسیس بیکن Francis Bacon فیلسوف بریتانیایی قرن شانزده میلادی بود که سنگ بنای یک طرح جدید فلسفی را گذاشت که اینک فلسفهء علم خوانده می شود. طرح جدیدی که پا به پای تحولات علمی با مسایل جدید و ناشناخته ای روبرو می شود که پیش تر وجود نداشته است . پیامدهای ناشی از پیشرفت علم و تکنولوژی صرفا به خود علم و تکنولوژی محدود نمی ماند و  هر تحولی در این زمینه ؛ تبعات اجتماعی یا روانی و البته فلسفی نیز به دنبال دارد. مثلا تحولاتی مانند نظریهء نسبیت؛ پروژه ژنوم انسانی؛ تئوری بیگ بنگ و یا قانون هابل و … اگرچه در حیطه فیزیک؛ زیست شناسی و کیهان شناسی اتفاق افتاده اند اما دامنه و حوزه نفوذ آنها به فلسفه نیز کشیده شده است و یک فیلسوف علم می تواند بپرسد که مثلا بر اساس نتایج پروژه ژنوم انسانی؛ آیا زندگی و رفتارهای انسان را  باید جبری در نظر گرفت یا بر مبنای ارادهء آزاد Free will ؟
فیلسوف علم می تواند از مفهوم انبساط جهان بپرسد؛ از ماهیت زمان ؛ یا مثلا دربارهء اینکه آیا زمان ؛ ازلی است یا آغازی داشته صحبت کند. تجربه ای را تصور کنید که در آن علم پزشکی تا حدی پیشرفت کند که پیوند سر (Head transplant) ممکن شده باشد. قطعا بحث ها و چالش های پیرامونی آن تنها به حیطه پزشکی محدود نمی ماند و بی درنگ این پرسش فلسفی به ذهن متبادر می شود که پس چه بر سر هویت و “من” فرد می آید؟
یک فیلسوف علم در حال حاضر می تواند مثلا به این مساله بپردازد که پیامدهای فکری پروژه هوش مصنوعی در آینده چیست. اگر روزی با پیشرفت تکنولوژی؛ بتوان آگاهی  Consciousness انسان را روی چیزی شبیه به یک فلش مموری ساده ذخیره کرد یا روی شبکه اینترنت آپلود و در یک روبات دانلود کرد چه اتفاقی می افتد؟ چنین پرسشی شاید به ذهن بزرگترین فیلسوفان علم قرن بیستم نیز نمی رسیده است و تنها می توانسته به ذهن انسان عصر اینترنت خطور کند. شاید فیلسوفان علم قرن های آینده نیز با مسایل و چالش هایی روبرو باشند که امروزه حتی در تصور ما نیز نمی گنجد.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست