اخبار ایران و جهان

حاشیه ای بر جشنواره فن آفرینی شیخ بهایی

جشنواره شیخ بهایی
نوشته شده توسط تیم تحریریه علمنا

دوازدهمین دوره جشنواره شیخ بهایی اردیبهشت ماه امسال برگزار شد و طراحان کسب و کار و شرکت های سرمایه گذاری فرصتی برای مبادله ایده ها و دستاوردهای خود پیدا کردند. برگزاری چنین جشنواره هایی با عناوین مختلف در کشور مسبوق به سابقه است و همه ما تاکنون نام چندین جشنواره را شنیده ایم که عناوینی همچون پژوهش، فناوری، فن آفرینی، تجهیزات، ایده، خلاقیت و غیره را با خود یدک می کشند و در بازه های مختلف و به سبک و سیاق خاص خود برگزار می شوند.
موضوع مورد بحث این یادداشت، تعداد دوره های برگزار شده و یا برندگان و سخنرانان اینچنین همایش هایی نیست. مقوله اصلی این است که برگزاری این تعداد همایش که همه در راستاهایی تقریبا موازی صورت می گیرد چه دستاوردهایی تاکنون داشته است؟ حتی اگر هرکدام از این همایش ها به صورت مجزا به عالی ترین وجه ممکن برگزار شوند، آیا این موازی کاری های عجیب و بی ضابطه نمی تواند به هدف مورد نظر که همان توسعه علم، شناساندن عالم و عملیاتی شدن طرح ها و ایده ها به عنوان یک فعالیت اقتصادی و در یک کلام توسعه اقتصاد دانش بنیان است، ضربه وارد نماید؟
اگر قرار باشد هر وزارت خانه ای، هر سازمانی، هر نهاد و تشکیلاتی که می تواند بودجه ای برای برگزاری جشنواره یا همایش به خود اختصاص دهد دست به چنین اقدامی بزند، آنگاه (تقریبا مثل وضع موجود) ما به کشوری تبدیل خواهیم شد که به صورت ماهیانه حداقل یک جشنواره دهان پرکن با هزینه و مهمانان و تدارکات زیاد برگزار می کنیم تا به توسعه علم و اقتصاد علمی کمک کنیم. اما در واقع اگر پسرفتی بابت هزینه های زیاد حاصل نشود، گرفتار دوری باطل و در جا زدن همیشگی خواهیم شد.
سوالی که برای مردم و فعالان این عرصه ایجاد می شود این است که بازده و خروجی اینگونه همایش ها را چگونه و کجا می توان پیگیری نمود؟ متر و معیار برای سنجیدن میزان موفقیت این چنین برنامه هایی چیست؟ آیا صرفا ایجاد آمار از دوره های قبل و برگزاری نشستی خبری و البته تبلیغاتی قبل و بعد از هر دوره و سخنرانی چند دبیر و سرپرست و مسئول دولتی نشانی از کسب موفقیت خواهد بود؟ سوال مهم تر این است که هزینه های برگزاری چه مقدار است و آیا بهتر نیست که هزینه برگزاری این چنین مراسماتی که قرار است حلقه واصله برای نیل به هدفی خاص باشند را مستقیما صرف هدف مورد نظر و دستیابی به آن نماییم؟
به طور مثال در همین جشنواره فن آفرینی شیخ بهایی، وقتی وزارت خانه این مقدار توانایی دارد که هم سرمایه گذار را شناسایی نماید و هم ایده پردازان و خلاقان را، بهتر نیست که به جای صرف هزینه های زیاد برگزاری جشنواره و سخنرانی ها و سخن پراکنی های بی فایده و یا کم فایده به طور مستقیم این هزینه را صرف برگزاری دیدارها و جلسات دو طرفه بین سرمایه گذران هدف و ایده پردازان و فن آفرینان شناخته شده مرتبط، نماید. این امر علاوه بر نشاندن دقیق مهره ها به صورت هوشمند و هدفمند در جای خود، می تواند باعث شفافیت کار اقتصادی مورد نظر شود و امکان پیگیری و حمایت بیشتر را فراهم نماید. همچنین هرچند که با توجه به عدم شفافیت هزینه ها انجام شده نمی توان با قاطعیت این مطلب را عنوان کرد، اما به نظر می رسد هزینه های برگزاری این جشنواره ها و همایش ها می تواند سرمایه اولیه بسیاری از جوانان و نخبگان ایده پرداز در سطح کشور باشد که بعضا به مقادیری ناچیز اما اولیه برای شروع کار خود نیازمندند (که البته پرداختن به جزییات، چگونگی و مقدار این هزینه ها و نیاز ها مورد بحث این یادداشت نیست).
نقد یا حاشیه نویسی بالا از آنجایی در ذهن ایجاد شد که در نشست خبری قبل از شروع جشنواره که در وزارت علوم برگزار شد، مسئول برگزاری همایش در پاسخ به سوالاتی نظیر اینکه تاکنون چند قرارداد رسمی و عملیاتی در حاشیه یازده دوره قبلی برگزاری جشنواره منعقد شده است و یا اینکه مبلغ این قراردادها و نام شرکت ها چه بوده است پاسخی شفاف ارائه نکرد و در واقع از مقدار، تعداد و نام ها اظهار بی اطلاعی نمود! امری که تعجب خبرنگاران حاضر را برانگیخت و باعث به پایان رسیدن سریع نشست خبری شد. در متنی هم که به عنوان دستاوردهای دوره های قبلی جشنواره و برنامه های دوره پیش رو  بین اصحاب رسانه توزیع شد، از چند مذاکره جدی!! بین طرف های ایرانی و فنلاندی به عنوان دستاورد یاد شده بود! این همه هزینه و زمان برای چند مذاکره جدی؟!
در ادامه برای کسب اطلاعاتی دقیق تر در زمینه دستاوردهای این جشنواره به خصوص دوره دوازدهم آن و همچنین هزینه های انجام شده آن مصاحبه ای را با دبیر دوازدهمین دوره جشنواره فن آفرینی شیخ بهایی،آقای خسروی، ترتیب دادیم. اما باز هم نتوانستیم پاسخ سوالات خود را به طور دقیق بیابیم و از عملکرد و میزان موفقیت این جشنواره آکاه شویم. هرچند که این روند پاسخ گویی و اطلاع رسانی امری طبیعی برای همایش های برگزار شده در ایران محسوب می شود؛ اما اینک زمان آن را رسیده تا با شفاف سازی و اطلاع رسانی دقیق، برنامه ریزی های کلان کشور به سمتی جهت گیری نماید تا با حذف فعالیت های بی فایده یا کم فایده در حوزه علوم دانش بنیان، شتاب حرکت در این مسیر افزایش یابد و کیفیت فعالیت های صورت گرفته از سوی دستگاه های دولتی به حالت بهینه و بیشینه خود برسد تا از تلف شدن هزینه، زمان و منابع انسانی در این دوران سخت و حساس جلوگیری به عمل آید. در ادامه متن مصاحبه با آقای خسروی آمده است که می توانید مطالعه نمایید.

علمنا: دوره دوازدهم جشنواره شیخ بهایی از بعد کمی و کیفی و قراردادهایی منعقد شده به چه صورت بوده و در چه سطحی انجام شده است؟

حدود ۸۰۰ شرکت کننده از سراسر کشور طرح هایشان را به جشنواره معرفی کردند و با توجه به محدودیت جشنواره ما، شرکت کنندگان باید طرحی که معرفی می کنند منحصرا به صورت تکنولوژی باشد. یعنی یا به صورت محصولی دانش بنیان که به بازار عرضه شده است، باشد و یا فرصت و برنامه سرمایه گذاری (business plan) مبتنی بر تکنولوژی باشد. در واقع باید طرح یک نوآوری فناورانه باشد. اصلا جشنواره، جشنواره فن آفرینی است و فن آفرینی یعنی کارآفرینی بر مبنای دانش. با بررسی این تعداد پرونده در چند مرحله داوری و غربالگری به حدود صد و اندی طرح رسیدیم که این تعداد به جشنواره فراخوانده شدند و نزدیک به بیست عدد از آن ها در جشنواره برگزیده و معرفی شدند. همچنین حدود صد سرمایه گذار داخلی و خارجی نیز در جشنواره شرکت داشتند و مشغول فعالیت بودند. ما تقریبا در این سه روز برگزاری جشنواره ۳۵۰ مذاکره را رصد کردیم و این به غیر از آن تعداد مذاکراتی بود که دور از دید ما برگزار شد. در واقع باید خدمت شما عرض کنم که ما در این سه روز یک گردهمایی منحصر به فرد را در ایران برگزار کردیم.

علمنا: نحوه شناسایی، دعوت و جذب سرمایه گذار به این جشنواره چگونه است؟

به دو صورت است؛ هم خودشان درخواست حضور می دهند و هم از طرف جشنواره دعوت می شوند. در بعضی موارد به دفتر آن ها می رویم. شخصا تعدادی از سرمایه گذاران را به صورت حضوری پیگیری کردم تا در جشنواره شرکت داشته باشند. خداروشکر سرمایه گذاران هم از جشنواره راضی بودند.

علمنا: تعداد سرمایه گذاران خارجی به صورت دقیق مشخص است؟

بله. چیزی حدود ۲۵ سرمایه گذار خارجی یا ایرانی مقیم خارج از کشور در این جشنواره حضور داشتند که دو قرارداد هم در روز پایانی منعقد شد بین این سرمایه گذاران و ایده پردازان. یکی از آن ها یک شرکت و سرمایه گذار فنلاندی بود و دیگری یک سرمایه گذار ایرانی مقیم آمریکا.

علمنا: این دو مورد دستاوردهای این دوره بود یا دستاوردهای دوره های قبل؟ چون در نشست خبری قبل از جشنواره هم به این موارد اشاره شده بود؟

بله؛ برای دوره قبل بود که قراردادش در این دوره منعقد شد.

علمنا: به طور میانگین در این دوازده دوره برگزاری جشنواره، هر سال چند قرارداد منجر به همکاری و به ثمر رسیدن طرح و ایده صورت می پذیرد؟

دو تا پنج قرارداد چند میلیارد تومانی برآورد ما از هر دوره جشنواره است.

علمنا: مبالغ این قراردادها و سرمایه گذاری ها هم مشخص است؟

این موردی است که نمی توانم به صورت دقیق به شما بگویم. اما قراردادهای دیروزی ، یکی هشت میلیون یورو بود و دیگری هم اعلام نکردند. در بسیاری از موارد بخش خصوصی علاقه ای ندارد که میزان و درصد مشارکت خود را اعلام نماید.

علمنا: در بحث جوایز اهدایی و شرکت های برتر، جایزه ای بود با عنوان تداوم فن آفرینی که در این بخش جایزه ای اهدا نشد و فقط تقدیر به عمل آمد. این به دلیل عدم وجود شرکتی بود که به صورت مداوم در این حوزه فعالیت داشته باشد و یا اینکه دلیل دیگری داشت؟

بله. اما آن شرکت هم توانایی اش بسیار بیش تر از این است که نیاز به جوایز ما داشته باشد. در واقع به خاطر حضور مستمر و هرساله این شرکت از آن تقدیر کردیم.

علمنا: در مورد حواشی برگزاری این جشنواره هم صحبت هایی در اصحاب رسانه ایجاد شده بود. به طور مثال محل برگزاری این دوره از جشنواره (کاروانسرای عباسی) که گفته می شود با توجه به فضا و قیمت های این مجموعه هزینه های زیادی برای جشنواره ایجاد شده است. آیا مهمانان دعوت شده همگی در این محیط اسکان داده می شوند یا خیر؟ به طور کلی نظر خودتان در این رابطه بفرمایید.

مجموعه هتل عباسی شرایط و محیطی که برای ما فراهم کرده است، ارزان قیمت ترین مجموعه ای است که ما می توانیم تهیه کنیم. سال های قبل ما نمایشگاه را در محل نمایشگاه های بین المللی استان اصفهان برگزار می کردیم که آنقدر هزینه تجهیز و آماده سازی آن برای ما سنگین می شد که تنها اسما از مجموع هتل عباسی ارزان تر بود. این مکان مقرون به صرفه ترین حالت ممکن است. مهمانان هم همگی خارج از هتل عباسی اسکان داده شدند که تعداد آن ها تنها چهارده نفری که برای سخنرانی دعوت شدند، بودند. مابقی به هزینه خودشان و به صورت شخصی در مراسم شرکت کردند و هزینه ها اصلا آن مقداری که افراد تخمین می زنند نیست. ضمن اینکه مبلغ قابل توجهی از برگزاری جشنواره را اسپانسرها و حامیان مالی بر عهده می گیرند.

علمنا: بعد از گذشت دوازده دوره از جشنواره آیا تعداد سرمایه گذاران حاضر افزایش پیدا کرده است؟

بله؛ افزایش چشمگیر بوده است طوری که یک سالن کامل را امسال به سرمایه گذاران اختصاص داده بودیم.

علمنا: سوال آخر اینکه در خبرها داشتیم که دوره بعدی قرار است به میزبانی شهر دیگری برگزار شود. نظر شما در این خصوص چیست؟

این امر فعلا یک پیشنهاد است و من بعید می دانم عملی شود و ان شاالله در همین اصفهان باقی می ماند.

درباره نویسنده

تیم تحریریه علمنا

دیدگاه شما چیست