مصاحبه ها

دکتر تورج محمدی از ”فرآیند غشایی” می گوید

دکتر تورج محمدی
نوشته شده توسط بهار امیرکاوه ای

یکی از دانشمندان برتر سال ۲۰۱۵ در گفت و گو با علمنا از تحقیقات خود می گوید…

موسسه تامسون رویترز هر دو ماه یک بار یک درصد دانشمندان برتر جهان را در سایت خود معرفی می نماید در همین راستا خبرنگار علمنا به سراغ دکتر تورج محمدی، عضو هیئت علمی و معاون پژوهش و فناوری دانشگاه علم و صنعت رفته است که در سال ۲۰۱۵ از نگاه این موسسه توانست به عنوان دانشمند برتر انتخاب شود. دکتر محمدی پس از کسب مدرک دکترای خود از دانشگاه NSW سیدنی، از سال ۱۳۷۵ وارد دانشگاه علم و صنعت شده است و با توجه به زمینه تحقیقاتی خود که در حوزه فرآیند غشایی است، ازمایشگاهی مرتبط با این موضوع را در این دانشگاه تاسیس کرده است که بعد ها به عنوان مرکز پژوهش و فناوری فرآیند غشایی به رسمیت شناخته شده است. وی همچنین در سال ۱۳۸۴ به مقام استاد تمامی ارتقا یافته است.
در ادامه می توانید متن مصاحبه این استاد دانشگاه علم و صنعت با پایگاه خبری علمنا را مطالعه نمایید.

علمنا: برای اولین سوال “فرآیند غشایی” را برای ما تعریف می کنید؟

فرایند غشایی یک فرآیند جداسازی است که در کنار واکنش شیمیایی استفاده می شود. این فرآیند دارای مزیت هایی چون کاهش هزینه، افزایش سرعت و جلوگیری از آلودگی محیط زیست است.
به همین منظور در کشور های توسعه یافته از این فرایند در صنایع مختلف استفاده می کنند. در کشور ما نیز از سال ۷۷ که شاید می توان گفت بنیانگذارش بنده بودم، وارد ایران شد. بطوری که بعدها محققین زیادی این مسیر را دنبال کرده و در این زمینه مشغول به فعالیت شدند.

علمنا: لطفا نحوه اجرای فرآیند غشایی را برای خوانندگان علمنا توضیح دهید.

غشا مانعی است که به شکل های مختلف ساخته می شود و ساده ترین شکل آن کاغذ مانند است که در دستگاهی قرار می گیرد. در دو طرف غشا دو سیال مختلف می ریزند و بدون مخلوط شدن این سیالات به یک جز اجازه عبور از یک سیال به سیال دیگر داده می شود. یعنی در واقع خاصیت نفوذ پذیری انتخابی دارد مانند غشا سلول جانداران. در واقع ساخت این غشاها از الگو غشای سلول جانداران الهام گرفته شده است. نحوه جداسازی براساس اندازه، حلالیت، قطبیت، بار الکتریکی و سایر خصوصیات متفاوت بین دو سیال است.

علمنا: فرآیند های غشایی در چه صنایعی کاربرد دارد؟

به دلیل اینکه فرآیند غشایی بر اساس شرایط و خصوصیات دو سیال که ذکر شد و همچنین نیروی محرکه، مکانسیم انتقال متفاوتی دارند. در صنایعی مختلفی چون موادغذایی و لبنیات، نفت و گاز، خودرو، نساجی، تصفیه آب و پساب، کاغذ سازی و هر صنایعی که با فرایند غلیط شدن محصول رابطه مستقیم داشته باشد، کاربرد دارند.

علمنا: لطفا توضیحاتی هم در زمینه عنوان کسب شده خود از موسسه تامسون رویترز ارائه بفرمایید.

موسسات بین المللی روند توسعه علمی و همچنین دستاوردهای علمی را به شکل های مختلف رصد می کنند و از شاخص های مرجع آنها برای گزینش یک فرد، تعداد ارجاعات به مقالات وی است.
اگر مقالات و دستاوردهای علمی یک فرد، بیشتر مورد استفاده قرار گیرد و در واقع میزان ارجاعاتش بیشتر باشد، یعنی تحقیقات و پژوهش های وی عمیق بوده و نتایج موفقی به دنبال داشته است. موسسه تامسون رویترز از پایگاه های رصد کننده ای می باشد که علوم را در ۲۲ رشته دسته بندی می کند و در هر رشته افراد را بر حسب تعداد ارجاعات رتبه بندی می کند و کسانی که در صدر جدول قرار می گیرند با تعداد ارجاعات بالا به عنوان یک درصد دانشمند برتر معرفی می شوند. البته این لیست هر دو ماه یکبار بروزرسانی می شود و این فرصت به افراد داده می شود که برای کسب این مقام فعالیت های خود را بروزرسانی و قوی کنند.
گفتنی است علاوه بر تعداد ارجاعات، شاخصی دیگر تحت عنوان ” h-index” وجود دارد که در واقع تعداد مقالاتی که حداقل ارجاعات را داشته است بیان می کند. به عنوان مثال h=10 نشان می دهد هر مقاله فرد حداقل ۱۰ بار ارجاع داده شده است. بنده هم که در زمینه فرآیند غشایی فعالیت می کنم حدود ۲۹۰ مقاله پژوهشی ارائه داده ام که بیش از ۲۷۰ مقاله در مجلات بین المللی به زبان انگلیسی به چاپ رسیده است. تعداد ارجاعات بنده نیز ۴۰۴۷ مورد بوده وh=36 است.

علمنا: با توجه به تجربه شما در حوزه فعالیت و تدریس در محیط آکادمیک؛ روش جذب، پیشرفت و ارتقا در این حوزه را برای مخاطبان ما تشریح نمایید؟

اکنون تعداد فارغ التحصیلان داخل و خارج از کشور چشمگیر می باشد که علت آن وجود دانشگاه ها و مراکز پژوهشی به تعداد زیاد است. البته همه آنها برتر نیستند و همیشه بر سر تحصیل در این دانشگاه های معتبر رقابت ایجاد می شود. زمانی که فارغ التحصیلان در سیکل اعضای هیئت علمی قرار می گیرند و توسط دانشکده ها و گروه های تخصصی ارزیابی می شوند از آنها کسانی انتخاب شده و در نهایت جذب می شوند که بیشترین دستاوردهای علمی داشته باشند البته این دستاوردها باید در قالب مقالات علمی منتشر شده باشد.

علمنا: شما به عنوان یک صاحب نظر در امور دانشگاهی، سطح علمی دانشگاه ها و دانشجویان ایرانی را چگونه می بینید؟

روند توسعه علم جهانی، با سرعت بالایی درحال حرکت است و برای انطباق با آن می بایست امکانات، تجهیزات و مواد در سطح آنها بروزرسانی شود. در سال های گذشته در کشور ما حمایت از مراکز پژوهشی در سطح ناچیزی بوده و در نتیجه موجب به توسعه زیر ساخت های پژوهشی نشده است و از این رو با کشورهای توسعه یافته فاصله زیادی داریم.از طرفی دیگر دانشجویان ایرانی با حداقل امکانات، اما با انگیزه فعالیت های خود را انجام می دهند و موفق به دستاوردهای علمی با جایگاه بالا هم شده اند اما کافی و مطلوب نیست.
زیرا هنگامی این روند مطلوب است که این طرح ها تبدیل به محصول شوند و به مرحله تجاری سازی برسند. و این میسر نمی شود مگر با سرمایه گذاری از طریق دولت و شرکت های خصوصی. چه بسا دانشجویان با انگیزه و باهوشی هستند که پا به پای اساتید و دانشمندان کشور فعالیت می کنند که منجر به دستاورد هم می شود اما به دلیل نداشتن چشم اندازی روشن از آینده، به خارج شدن از کشور و حضور در کشورهای توسعه یافته تمایل پیدا می کنند و این مسئله برای کشور خطر ساز است زیرا علاوه بر مشکلات سخت افزاری مشکل مغز افزاری نیز افزوده می شود. در واقع ما باید تلاش کنیم و زمینه های فرهنگی و اقتصادی را مهیا سازیم تا در دانشجوی علاقه مند و فعال امید و انگیزه نیز ایجاد کنیم و اگر این عمل صورت گیرد ایران در چند سال آینده جایگاه علمی والایی کسب خواهد کرد.

علمنا: حال که سخن از سطح علاقه دانشجویان به پژوهش شد، از نظر شما میزان علاقه نسبت به علم و دانش در حال حاضر چگونه است؟

اگر زمان به ۱۵ سال پیش باز می گشت می توانستم بگویم سطح علاقه دانشجویان به امر پژوهش خوب و ظرفیت ها بالاست. ولی متاسفانه سال به سال به دلایل مختلف این سطح کاهش پیدا می کند و از طرفی دیگر تمایل به فعالیت در کشور نیز کاهش یافته است. اگر هم در دانشجو انگیزه ای برای پژوهش و انتشار مقاله باشد صرفا به دلیل کسب رزومه برای ادامه تحصیل و فعالیت در خارج از کشور است. فراهم کردن امکانات و تجهیزات شرط لازم است ولی کافی نیست. در واقع دانشجو باید از نظر آینده، شرایط اجتماعی، فرهنگی و غیره انگیزه و امید پیدا کند تا تقویت شود و به فعالیت های پژوهشی خود در کشور ادامه دهد.

علمنا: با توجه به بحث تجاری سازی و تولید محصول، نظرتان در مورد شرکت های دانش بنیان چیست؟

همانطور که قبلا ذکر کردم برای اینکه یک طرح به محصول تبدیل شود و به مرحله تجاری سازی برسد تا مردم آنها را لمس کنند مستلزم این است تا شرکت های دانش بنیان که ظرفیت تحقق به این امور را دارند، مورد حمایت قرار گیرند. زیرا این امکان وجود ندارد از دانشگاه ها و اعضای هیئت علمی توقع داشت در مسیر تجاری سازی قدم بردارند. شرکت های دانش بنیان باید با هدف برقراری ارتباط میان آزمایشگاه های تحقیقاتی و مصرف کنندگان شکل بگیرند و از آنها حمایت شود ولی این حمایت نباید افراطی باشد بلکه باید سنجیده باشد تا به دانشگاه و صنعت لطمه نزند. از طرفی دیگر می بایست رویکرد پژوهشگاه ها را نیز تغییر داد زیرا این مراکز نیز به موسسات آموزشی تبدیل شده اند در صورتی که باید بعد فناوری و تجاری سازی به خود بگیرند.

علمنا: ارتباط صنعت و دانشگاه در ایران چگونه است؟

به نظر من به علت عدم مطالعه مدل های موفق دنیا و یا الگو برداری نادرست، ما در هر دوره تجربه هایی کسب می کنیم در صورتی که نتوانستیم از آنها برای ایجاد ارتباط سازمان یافته میان صنعت و دانشگاه بهره ببریم و این امر موجب شد این دو حوزه شناختی از نیازهای یکدیگر نداشته باشند بطوری که صنعت نتواند به دانشگاه اعتماد کند. از طرفی دیگر صنعت به جای اینکه پروژه های خود را به دانشگاه محول کند به اعضای هیئت علمی ماکول کرده که امکان دارد به دلیل عدم توانایی هیئت علمی راه حلی مناسب برای آن تبیین نشود و نتواند مشکل صنعت را برطرف کند. پس بهتر است ارتباط صنعت و هیئت علمی به ارتباط صنعت و دانشگاه تبدیل شود.البته دانشگاه ها نیز بهتر است ماموریت گرا باشند و هر کدام حول محور خاصی فعالیت کنند و با صنعت خاصی مرتبط شوند و اینگونه مانند کشورهای توسعه یافته ارتباط بین صنعت و دانشگاه تحقق پیدا می کند.

علمنا: سخن آخر خودتان را برای جوانان و دانشجویان بفرمایید.

با همین شرایط موجود دست از تلاش نکشند و به فعالیت خود ادامه دهند. از سختی ها نترسند زیرا کسانی موفق هستند که با وجود سختی با پشتکار به فعالیت های شبانه روزی و خستگی ناپذیر خود ادامه دهند. مشکلات در همه جای دنیا وجود دارد فقط باید خود را با شرایط تطبیق داد و در کنار آن برای بهبود بخشیدن تلاش کرد و به بالا دستی ها منعکس کرد.

درباره نویسنده

بهار امیرکاوه ای

دیدگاه شما چیست