فلسفه و تاریخ علم

حتما شوخی می‌کنید آقای فاینمن! – فاینمن؛ نابغه یا دیوانه؟

ریچارد فاینمن
نوشته شده توسط عرفان کسرایی

امروز یازدهم ماه می ؛ مصادف است با نود و هشتمین سال تولد ریچارد فاینمن Richard Phillips Feynman ؛ فیزیکدانی که بی تردید باید او را یکی از بزرگترین دانشمندان قرن بیستم دانست.  فاینمن که سهم عمده ای در فهم نظریه کوانتومی ایفا کرد نهایتا در سال ۱۹۶۵ بابت کارهاش در زمینه الکترودینامیک کوانتومی به همراه  جولیان شووینگر Julian Schwinger  و  سین‌ایترو تومونوجا Shin’ichirō Tomonaga  موفق به دریافت جایزه نوبل شد.  البته بخشی از شهرت فایمن بابت مشارکت وی در پروژه منهتن Manhattan Project بود که به ساخت بمب اتمی منجر شد. فاینمن به حوزه های مختلف فکری سرک می کشید . نه تنها در برنامه هایی نظیر بررسی علل حادثه انفجار فضاپیمای چلنجر بلکه در نظریه پردازی های اولیه فناوری نانو به خصوص در سخنرانی مشهوری که در سال ۱۹۵۹ در انجمن فیزیک آمریکا اراﯬ کرد و حتی در مسایلی که معمولا با شخصیت متداول دانشمندان همخوانی ندارد.
فاینمن شرح جالبی از زندگی پر فراز و نشیب خود را در کتابی با عنوان ″حتما شوخی می‌کنید آقای فاینمن!″ نوشته که پرده از مخفی ترین زوایای ذهنی یک دانشمند عجیب بر می دارد.  رفتارهایی که شاید اگر از فرد دیگری غیر از فاینمن سر می  زد بی تردید به دیوانگی متهم می شد. عنوان کتاب ظاهرا مربوط است به زمانی که فاینمن برای گذراندن دوره تحصیلات تکمیلی به دانشگاه پریستون رفته و از آنجایی که آداب معاشرت را به گفته خودش خیلی خوب نمی دانسته در کافه دانشگاه زمانی که با این پرسش مواجه می شود که آیا چایی را با شیر می خواهد یا لیموترش ؛ پاسخ می دهد با هر دو! و در پاسخ این جمله را می شنود: حتما شوخی می‌کنید آقای فاینمن!
فاینمن دست به کارهای عجیب و غریبی می زده مثلا مهارت عجیبی در باز کردن قفل گاوصندوق ها داشته است . گویا حتی می توانسته گاوصندوقی که اسناد محرمانه پروژه منهتن در آن نگاهداری می شده را نیز باز کند. فاینمن بعدها راهی برزیل می شود و به گفته خودش با یاد گرفتن سازی کوبه ای بونگو درام bongo drum در جشن ها و کارناوال های خیابانی برزیل شرکت می کند. او نقدهای بسیاری یه سیستم آموزشی برزیل وارد می دانست؛ یک مدت نیز خود را با نقاشی سرگرم کرده و تابلوهای نقاشی اش را به صورت ناشناس به فروش می رساند. جالب است بدانیم که فاینمن ظاهرا علاقه ای هم به دریافت جایزه نوبل نداشته و از شهرت هم استقبالی نمی کرده است. نقل قولی منسوب به فاینمن است که گفته بود نیازی به جایزه نوبل ندارد و در سالهای زندگی اش به هر آنچه می خواسته رسیده و هیچ چیزی در زندگی به اندازه لذت فهمیدن برایش لذت بخش نبوده است.

درباره نویسنده

عرفان کسرایی

کسرایی، عضو انجمن فلسفه علم آلمان و پژوهشگر مطالعات علم و فناوری در دانشگاه کاسل است
زمینه های پژوهشی او عبارتند از:
-فلسفه فیزیک؛ منطق مدلسازی در ریاضیات مهندسی
-ارتباطات علم و جامعه شناسی شبه علم در ایران
-تاریخ فیزیک مدرن در قرن بیستم

دیدگاه شما چیست